TSK’da Görev Yapan Subay ve Astsubayların Atamalarında Dikkate Alınan Hususlar ve Atama İşleminin İptaline Dair Emsal İdare Mahkemesi Kararları
A.Giriş
Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensubu subay ve astsubayların atama işlemleri, sadece idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmeyen, aynı zamanda çeşitli yasal düzenlemeler ve yargı içtihatları ile sınırlandırılan bir idari faaliyettir. Bu çalışmada, TSK personelinin atama süreçlerinde göz önünde bulundurulan temel kriterler, ilgili mevzuat ve yargı kararları ışığında incelenmiştir.
B.Mevzuattaki Düzenlemeler
1.Atamada dikkate alınacak kriterler
TSK personelinin atamaları, başta 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu olmak üzere, Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliği ve ilgili kuvvet komutanlıklarına ait atama yönergeleri çerçevesinde yürütülmektedir.
926 Sayılı Kanun madde 118’de atamada dikkate alınacak hususlar şöyle düzenlenmiştir;
“Subayların ve astsubayların atanma ve yer değiştirmeleri, hizmetin aksatılmadan yürütülmesi esasına bağlı olarak; memleketin ekonomik, sosyal, iklim ve ulaştırma durumları ile kültür ve sağlık durumları ve bunlara benzer yer ve bölge şartları gözönüne alınarak tespit edilecek bölgelere ve garnizonlara aşağıdaki esaslar da dikkat nazara alınarak sıra ile yapılır:
a) Meslek programları, meslek içi eğitim esasları ve kadro ihtiyacı,
b) Sağlık durumu,
c) İdari, asayiş ve zaruri sebepler,
d) İstekli bulunduğu yerler.”
Subay Astsubay Atama Yönetmeliğinin 14.maddesinde atamada dikkate alınacak kriterler gösterilmiş olup şu şekildedir;
“Subay ve astsubayların atamaları, hizmetin aksatılmadan yürütülmesi esasına ve hizmet ihtiyacı prensibine uygun olarak aşağıdaki kriterler dikkate alınarak Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından atama yönergelerinde belirtilen garnizonlar arasında sıra ile yapılır.
a) Meslek programları ve meslek içi eğitim esasları,
b) Kadro ihtiyaçları,
c) Kıta hizmeti zorunluluğu,
ç) Terfi durumu,
d) Sınıf, branş ve ihtisasları,
e) Kendisinin, eşinin ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının atamaya esas hayati önemi haiz sağlık durumları,
f) İdari, asayiş ve zaruri sebepler,
g) Personelin atanma isteğinde belirttiği yerler.”
2.Atamada dikkate alınacak İlkeler
Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliğinde düzenleme altına alınan atama ilkeleri ise şu şekildedir;
Kadroya göre atama ilkesi: Atama yönergelerinde gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, personelin kadrosu olmayan bir görev yerine ataması yapılmaz. Örnek silah ruhsatlarında eğitim görmüş personelin sadece bu ilde boş olan kadroya atanması zaruri bir sebeptir. Ama böyle ihtisası olmayan bir personelin atanmasında zaruri sebepler pek yoktur.
Hizmet ihtiyacına göre değişik garnizonlara atama ilkesi: Subay ve astsubaylar, meslek hayatları boyunca değişik garnizonlarda vazife görecek şekilde atama işlemine tabi tutulurlar.
Atamada planlı değişim ilkesi: Subayların atanmaları, Yönetmelik esaslarını ve meslek programlarının maksadını gerçekleştirecek şekilde hazırlanmış sınıf/branş/ihtisas, mesleki gelişim plan / paternlerine uygun olarak, atamada planlı değişimi sağlayacak şekilde yapılır.
Asgari sayıda garnizon değiştirme ilkesi: Atamalarda personelin asgari sayıda garnizon değiştirmesi esas alınır. Subay ve astsubayların, asgari 2 yıl çalışabilecekleri garnizonlara atandırılmaları göz önünde bulundurulur.
Hizmet safahatı puanı ilkesi: Kritik / kilit kadrolar hariç olmak üzere, Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından yapılan atamalarda, aynı sınıf ve ihtisasa sahip personelden aynı garnizonu tercih edenlerin atanmasında atama kriterleri içerisinde safahat puanları da göz önünde bulundurulabilir.
Garnizon hizmet süresinin tamamlanması ilkesi: Subay ve astsubayların atandığı garnizonda hizmet süresini tamamlamaları esastır.
C.Atama İşlemine Karşı Yargı Yolu
Hukuka aykırı atama işlemleri, 60 gün içerisinde idari yargı mercilerine taşınabilir. Açılan davalarda yürütmenin durdurulması ve işlemin iptali talep edilebilir. İdare, atamanın gerekçelerini belge ve verilerle ispatlamakla yükümlüdür.
D.İdari yargıya başvuran personel lehine İdare mahkemesince verilen örnek iptal kararlarının özetleri;
1.İdare mahkemesi kararlarında ‘’garnizon hizmet süresini dolduran davacının görev yerinden alınmasında idari ve zorunlu neden olmakla birlikte, hiç 1/a garnizon hizmet süresi bulunmayan davacının 4’üncü derecede garnizona atanmasında, atama işlemleri garnizonlar arasında sıra ile yapılır ilkesine aykırı olup sebep ve amaç unsurları yönünden hukuka aykırıdır” kararı mevcuttur. “davacının ihtiyaç bulunan garnizona ataması isteminin dikkate alınmayarak başka garnizona atanmasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” kararı vermiştir. Aynı zamanda atamalarda sıra esası ve garnizon derecesi dikkate alınması gerekmektedir.
2.Muhabere ihtisası sahibi olan davacının atanabileceği boş kadro bulunduğu gibi, kıstas fazlası da olmadığında , keza davacının ihtisas dışında bir kadroda çalışmasını zorunlu kılan idari asayiş ve zaruri nedenleri gösterir herhangi bir belge bulunmadığı bu durumda davacının ihtisas dışında bir kadroya atanmasının hukuka aykırı olduğu kararı verilmiştir.
3.Öğretmen sınıfına mensup ve fizik branşında bulunan davacının hakkında kamu davası açılması, amirlerince atama teklifinde bulunulması, neticesinde, davacının rütbesi, sınıfı, ve branşı dikkate alınmadan, aynı garnizon içinde sınıfı öğretmen, branşı biyoloji ve rütbesi yüzbaşı olan bir göreve atanması hukuka aykırıdır.
4.Çocuğunun öğrenim durumu mazeretine binaen sıralı hizmet garnizon süresini uzatmak için yaptığı müracaatı kabul edilen davacının, atanmasını zorunlu kılan idari bir sebebin varlığı da ortaya konulmadan kabul gören mazeretiyle çelişecek şekilde il içi atamaya tabi tutulmasının hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
5.Davacının tercih dışında çocuğunun nakline ve öğrenimine engel bir garnizona atandırıldığı göz önüne alındığında davalı idarece takdir yetkisinin kişi yararı ile kamu yararı arasında denge gözetilmeksizin kullanılmış olması nedeniyle dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
E.Sonuç
Subay ve astsubay atamaları, kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde gerçekleştirilse de, bu işlemler hukuk devleti ilkesine uygun olarak yürütülmelidir. Özellikle atamalarda aile birliği, sağlık durumu, hizmet puanı ve eşitlik ilkesi gibi unsurlar dikkate alınmalı, yargı içtihatları çerçevesinde idarenin keyfi uygulamaları sınırlandırılmalıdır.
Av.Yalçın TORUN
Uyarı; Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.