ENGELLİ BİREYLERİN ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ (ÖTV) MUAFİYETİ KAPSAMINDA YENİ UCUZ ARAÇ EDİNMELERİ

1. Genel

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), belirli mallar üzerinden maktu veya oransal olarak alınan bir harcama vergisidir. Bu vergi, Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na ekli cetvellerde yer alan mallar üzerinden alınmaktadır. Söz konusu cetvele göre binek otomobiller (araçlar) özel tüketim vergisi alınması gereken mallardandır. Motor silindir hacmine bağlı olarak araç satışlarından çeşitli oranlarda özel tüketim vergisi alınmaktadır. Özel tüketim vergisi oranları aracın türüne göre %45 ile % 225 arasında değişmektedir. Her ne kadar araçlardan Özel Tüketim Vergisi alınması öngörülse de engelli bireyler için bu vergi kapsamında istisna tanınmıştır. İstisnanın kapsamı  engelli bireylerin engel oranına göre özel tüketim vergisinden muaf tutulması  olarak belirlenmiştir.

2.Engellilik Oranının Özel Tüketim Vergisi İstisnanın Belirlenmesinde Etkisi

a.Engellilik Oranı % 90 veya Daha Fazla Olan Engelli Bireyler ve Çocuklar İçin Öngörülen Vergi Muafiyeti

       Engellilik Oranı % 90 veya daha fazla olan engelli bireylerin özel tüketim vergisi ödemeksizin  bazı araçları alabilmektedirler Bu araçlar;

(1) Motor silindir hacmine bakılmaksızın, hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dâhil bedeli 1.591.200 TL’nin altında olan binek otomobil, panelvan, pick-up, arazi taşıtı, ATV, jeep, steyşın vagon, vb. taşıtlar,

(2) Eşya taşımaya mahsus olup 2800 cm³ veya altında motor silindir hacmine sahip van, panelvan, kamyonet, pick-up, vb. taşıtlar,

(3) Motor silindir hacmine bakılmaksızın, motosikletler

       Engelli bireyler bu araçları beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ÖTV muafiyetinden faydalanarak alabilmektedir. Bu vergi muafiyetinden yararlanmak için, taşıtın özel tertibatlı olması ve engellinin taşıtı bizzat kullanması şartı bulunmamaktadır. Ancak engellilik durumlarının taşıtları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu, sağlık kurulu raporuyla tevsik edenler, yukarıda sayılan araçlar dışında; yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin % 50’sinin altında olan taşıtları, sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olan taşıtları ÖTV muafiyetinden faydalanarak alabilirler. Bu taşıtlarda, satın almadan önce tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptırılması zorunludur.

      18 yaşını doldurmuş engelli bireylerin bu uygulamadan yararlanabilmesi için engellilik derecesinin % 90 veya daha fazla olduğuna dair engellilik sağlık kurulu raporu bulunması gerekir. 18 yaşını doldurmamış engelli çocukların bu uygulamadan yararlanabilmesi için ise 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen ve engellilik derecesinin % 90 veya daha fazla olduğuna dair engelli sağlık kurulu raporunun veya bu tarihten itibaren yetkili sağlık kurumlarından alınan “Özel koşul gereksinimi vardır (ÖKGV)” ibaresi bulunan, özel gereksinim düzeyini içeren Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporunun (ÇÖZGER) bulunması gerekir.

Önemle belirtmekte fayda vardır ki zihinsel engelli bireyler ile reşit olmayan engelli küçüklerin sahibi bulundukları aracın, adlarına tescillerinin yapılabilmesi için, ileride doğabilecek hukuki ve cezai sorumlulukları kabul ettiklerine dair, kanuni temsilcilerinin noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütnameyi tescil anında vermeleri zorunludur.(Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 74)

b.Engellilik Oranı % 90‘ın Altında Olan Engelli Bireyler için Öngörülen Vergi Muafiyeti

Engellilik oranı % 90’ın altında olan engelli bireylerin yukarıda sayılan araçları alırken ÖTV muafiyetinden faydalanabilmesi için birtakım şartlar öngörülmüştür. Gerekli şartlar şunlardır;

(1) Sağlık kurulu raporu olmalıdır.

       Sağlık kurulu raporunda “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.” değerlendirmesi bulunan engelli bireyler bu muafiyetten faydalanabilir. Aracın otomatik vitesli olması, bu şartın   karşılandığı anlamına gelmemektedir.

Engellilik derecesi %90’ın altında olanlarda, aranan şartları haiz olmak koşuluyla belli bir engellilik derecesine sahip olunması şartı aranmaz. Ancak engellilik durumu, taşıtın hareket ettirici aksamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Bu uygulamadan yararlanılabilmesi için engellilik durumunun, engellilik sağlık kurulu raporu ile tevsik edilmesi gerekir. 20/2/2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesi şarttır. Bununla birlikte, 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için ise raporun; engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir.

(2) Alınacak araç, özel tertibatlı olmalı ve engelli birey tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olmalıdır.

(3) Sürücü belgesi bulunmalıdır.

Bu muafiyetten faydalanabilmek için H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri içeren sürücü belgesini haiz olunması şarttır. (Karayolları Trafik Yönetmeliği madde 75’te H sınıfı sürücü belgesinin, engelli bireylerin kullanabileceği şekilde özel tertibatlı olarak, imal, tadil veya teçhiz edilmiş motosiklet veya otomobil türünden araçları kullanacaklar için verileceği öngörülmüştü. 1 Ocak 2016 tarihinde, “H sınıfı” engelli sürücü uygulaması kaldırılmış ve engelli sürücülere de B sınıfı engelli ehliyetleri düzenlenmeye başlamıştır.)

3.Engel Oranı Nasıl Belirlenir ?

a. Erişkinlerin Engel Oranının Belirlenmesi

Erişkinler için engel oranı; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre belirlenir. Söz konusu yönetmeliğin EK’inde yer alan Erişkinler İçin Engelli Sağlık Kurulu Raporları Engel Oranları Alan Kılavuzu’na göre engel oranları cetveli, organ veya vücut sistemlerine göre bölümlere ayrılmıştır. Bir erişkinin birden fazla engelinin olması halinde Balthazard formülüne göre genel engel oranı tespit edilecektir. Bu hesaplama şu şekildedir;

Birinci Basamak: Öncelikle yüksek engel oranı bireyin tüm vücut fonksiyonunun tamamını gösteren %100’den çıkarılır.

İkinci Basamak : Bu çıkarmada kalan miktar sırada ikinci gelen engel oranı ile çarpılır. Çarpımın 100’e bölünmesinden çıkan rakam, en yüksek engel oranına eklenir. Böylece birinci ve ikinci rahatsızlığın tüm vücuttaki engel oranı bulunur.

60 yaşın üzerinde olan erişkinlerde hesaplanan engellilik oranına Balthazard formülüne ile % 10 eklenerek kişinin engel oranı bulunur.

Örnek: 35 yaşındaki erişkin bireyin işitmesinde % 60 engel, görmesinde %30 engel bulunmaktadır.

%100 – %60 = %40

40 X 30 = 1200

1200 / 100 = 12

60 + 12 = 72

Erişkin bireyin engel oranı % 72’dir.

Erişkinler için düzenlenen ve engel oranını tespit eden raporlara, engelli birey veya vasisi itiraz edilebilir. Rapor itirazları, ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yapılır. Süresinde yapılmayan itirazlar değerlendirilmez. Rapora itiraz edilmesi hâlinde birey, hakem hastaneye sevk edilir. İtiraz edilen rapor ile itiraz üzerine verilen rapordaki kararlar aynı yönde ise rapor kesinleşir. Bu durumda raporun iptali talebi ile 60 gün içerisinde idari yargıda iptal davası açılması gerekir.

b. 18 Yaşını Doldurmamış Bireylerin Engel Oranının Belirlenmesi

18 Yaşını doldurmamış bireylerin engel oranları Çocuklar için Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre belirlenecektir. Söz konusu yönetmeliğin EK’inde yer alan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu Özel Gereksinim Alanları Kılavuzu’na göre özel gereksinim durumu tespit edilir. Özel gereksinim düzeylerinin engel oranları şu şekildedir;

18 yaşından küçükler için düzenlenen çocuk özel gereksinim raporuna (ÇÖZGER raporuna) çocuğun bakımını üstlenen kişi tarafından ikamet edilen ya da raporun alındığı ilin İl Sağlık Müdürlüğüne, raporun teslim alındığı ve/veya e-devlet üzerinden göründüğü tarihten itibaren otuz gün (30) içerisinde başvuruda bulunularak itiraz edilebilir.  İl  Sağlık  Müdürlüğü,  çocuğu  farklı  bir  hastaneye yönlendirir.  İtiraz  sonucu  alınmış  ikinci  ÇÖZGER  raporunu, bakımını üstlenen uygun bulur ise üçüncü hastane olan hakem hastaneye gidilmeksizin kabul edilip kullanılabilir. İl Sağlık Müdürlüğü, ikinci ÇÖZGER raporunun sonucuna itirazın devam etmesi halinde çocuğu hakem hastaneye yönlendirir. Hakem hastanenin verdiği rapor kesin olup, raporun iptali talebi ile 60 gün içerisinde idari yargıda iptal davası açılması gerekir.

                                                                                 Av. Yalçın TORUN

                                                                               Av. Meryem KILIÇ

UYARI

Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a  aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.