İş Hukukunda İşverenin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

a. Genel

İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre işveren, belirli nedenlerle süresi belirli olsun veya olmasın iş sözleşmesini tazminatsız ve derhal ( sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin) sona erdirebilir. Bu haller dört başlık altında toplanır:

1. Sağlık Sebepleri (Madde 25/I)

İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa  yakalanması veya engelli hale gelmesi durumunda   bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi.

İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda işveren haklı sebeple sözleşmeyi feshedebilir.

2. Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller (Madde 25/II)

Bu başlık altındaki en yaygın fesih nedenleri şunlardır:

İşçinin işvereni yanıltması, sözleşmenin esaslı noktalarından  biri için gerekli  vasıflardan birisini taşımadığı halde  kendisinde bulunduğunu bildirmesi (örneğin sahte belge ile işe girmek),

İşçinin işverenin veya aile üyelerinden birine sataşması, hakaret etmesi veya iftira atması, şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi haysiyet kırıcı  ihbar ve isnadlarda bulunması,

İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması işçinin işyerine alkol veya uyuşturucu kullanarak gelmesi,

İşçinin başka işçiye cinsel tacizde bulunması,

İşçinin işyerinde hırsızlık yapması veya güveni kötüye kullanması, meslek sırlarını ifşa etmesi, doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması,

İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi,

 İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi,

İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması,

İşçinin iş arkadaşına saldırması veya işyerinde uygunsuz davranışlarda bulunması,

İşçinin görevini yerine getirmemesi ve bu konuda uyarılara rağmen ısrar etmesi durumlarında  haklı nedenle derhal fesihin şartları oluşur.

3. Zorlayıcı Sebepler (Madde 25/III)

İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebepler (örneğin doğal afet, tutukluluk gibi durumlar).

4. İşçinin Gözaltına Alınması veya Tutuklanması (Madde 25/IV)

İşçinin, devamsızlığının 1 haftadan fazla sürmesi ve bu süre sonunda işine devam edememesi halinde fesih hakkı doğar. 

b.İşverenin Haklı Nedenle Fesih Yaparken Uyması Gereken Kurallar

İşverenin haklı nedenle fesih yapabilmesi için, hukuka uygun, somut ve belgelenebilir bir süreç izlenmesi gerekir. Aksi halde, fesih işlemi haksız sayılır ve işveren tazminat ödemek zorunda kalabilir. İşverenin yapması gereken başlıca adımlar şunlardır:

1. Fesih Nedeninin Kanunda Belirtilmiş Olması 

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesindeki dört gruptan birine dayanmalıdır:

2. Olayın Belgelenmesi ve Delillendirilmesi

Devamsızlık varsa: Her gün için ayrı tutanak, kamera kayıtları, personel çizelgesi, ahlaka aykırı davranışlar varsa: tanık beyanı, kamera görüntüsü, yazılı şikâyet dilekçesi,  sağlık sorunları varsa: sağlık raporları, zarar verme, hırsızlık, hakaret gibi hallerde: Savcılığa suç duyurusu, tanık, diğer deliller toplanmalıdır.

3. İşçiden Savunma Alınması (İşyeri Disiplin Yönetmeliği varsa şart)

Mümkünse yazılı olarak savunma istenmeli, makul süre verilmeli (genellikle 3 gün), Savunma verilmezse bu da tutanakla belgelenmelidir.

4. Fesih Bildiriminin Yazılı Yapılması

Açık ve somut gerekçeyle yazılı fesih bildirimi yapılmalıdır, fesihte fesih tarihi belirtilmeli, işçiye elden imzalı veya iadeli taahhütlü posta ile tebliğ edilmelidir.

5. Fesih Süresinin Geçmemesi (Öğrenme Tarihinden İtibaren 6 İş Günü)

İşveren, haklı fesih nedenini öğrendiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde fesih işlemini yapmalıdır (Kanun m.26)

6. Çalışma Belgesi ve Yasal Bildirimlerin Yapılması

SGK çıkış kodu haklı fesih (29) olarak yapılmalı , İşçiye çalışma belgesi, varsa diğer belgeler verilmelidir

EMSAL MAHKEME KARARI  ÖZETLERİ

YHGK  2023/1042 E ve 2024/44 K

Uyuşmazlık; iş sözleşmesinin davalı işveren tarafından mı yoksa davacı işçi tarafından mı haklı nedenle feshedildiği, buradan varılacak sonuca göre davacının kıdem tazminatına hak kazanıp kazanamayacağı noktasında toplanmaktadır. Davacı istemediği hâlde 10 gün ücretsiz izne çıkartılmak suretiyle haksız ve bildirimsiz olarak işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedildiğini ileri sürmüş, davalılar vekilleri ise davacının talebi üzerine yıllık izne ayrıldığını ancak izin bitimi sonrası işbaşı yapmadığını savunmuşlardır. Mahkemece yapılan yargılama sonunda davacının iş saatinde uyurken yakalanmasının ardından işe gelmeyerek devamsızlık yaptığı ve bu kapsamda da iş sözleşmesini feshettiğinden kıdem tazminatına hak kazanmadığı kabul edilirken Özel Dairece davacının terk tarihi itibarıyla hak ettiği hâlde ödenmeyen işçilik alacaklarının bulunduğu ve terk nedeni ödenmeyen işçilik alacakları olduğu gerekçesiyle mahkeme kararı bozulmuştur. Davalı tanıklarının davacının işini yaptığı sırada araç içinde uyuduğunu ve bu durumun tespit edilmesi üzerine işe gelmediğini, devamsızlık yaptığını ifade etmeleri tutulan devamsızlık tutanaklarını ve dolayısıyla davalı tarafın savunmalarını doğrular niteliktedir. Davacı sabit olan devamsızlığını haklı kılacak bir mazeret veya sağlık raporu sunmadığına göre davalı işverence devamsızlık sebebiyle iş sözleşmesinin feshi haklı nedene dayanmakta olup kıdem tazminatı talebinin reddi gerekmektedir. Bu nedenle davacının işten çıkışının kod 3 (istifa) ile Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi, 20.05.2012 tarihine kadar sigorta primlerinin ödenmesi ve bordroların imzalı olması sonuca etkili bulunmamıştır.

YHGK 2023/87 E ve 2023/1224 K

Uyuşmazlık; somut olayda davalı işverence yapılan ve İlk Derece Mahkemesi ile Özel Daire tarafından avans olarak nitelendirilen 60.000,00 TL ödemeyi davacının fesih tarihine kadar iade etmemesi ve iadeye yönelik davranışta bulunmamasının doğruluk ve bağlılığa uymayan davranış niteliğinde olup olmadığı; buradan varılacak sonuca göre iş sözleşmesinin 4857 sayılı Kanun’un 25/II-e maddesine göre davalı işverence feshinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı ve buna bağlı olarak da davanın reddinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır. Somut olayda, genel müdür olan davacının işyerindeki konumu, işveren vekili sıfatıyla elinde bulundurduğu yetkiler, iş yaşamının gerekleri, 10.12.2018 tarihli sözleşme ile genel müdür olarak çalışmaya başladıktan iki gün sonra 12.12.2018 tarihinde yapılan 60.000,00 TL ödemenin davacının ücretinin yaklaşık dört katı olması ve davacının iş sözleşmesinin feshedildiği 26.06.2019 tarihine kadar kendisine ödenen parayı elinde bulundurduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, davacının fesih tarihine kadar geçen süreç içerisinde kendisine ödenen parayı iade etmeyerek ve ayrıca bu amaca yönelik iradi bir davranışta da bulunamayarak doğruluk ve bağlılığa aykırı hareket ettiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan maddi ve hukuki olgulara göre, davacının eylemi neticesinde taraflar arasındaki … ilişkisinin sarsıldığı, davacının doğruluk ve bağlılığa bu aykırı davranışı sebebiyle 4857 sayılı Kanun’un 25 inci maddesinin (II) numaralı bendinin (e) alt bendi uyarınca davalı işveren tarafından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği anlaşılmakla davanın reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Av.Yalçın TORUN

Uyarı; Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları  Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.