ÖZEL ÖĞRETİM KURUMLARI VE VAKIF ÜNİVERSİTELERİ TARAFINDAN EĞİTİM ÜCRETLERİNE YAPILAN ZAMLARIN HUKUKİ BOYUTU 

A.GİRİŞ

2024 -2025 Yeni eğitim öğretim yılının başlamasına az bir süre kalmasıyla beraber özel okullar yeni eğitim öğretim yılı ücretlerini açıklamaya başladı ve açıklanan yüksek zam oranlarının hukuka uygun olup olmadığı hususu büyük bir tartışma konusu yarattı.

Özel Öğretim Kurumları Kanunu, Özel öğretim kurumlarını yani ‘’Okul öncesi eğitim, ilköğretim, ortaöğretim, özel eğitim okulları ile çeşitli kursları, özel öğretim kurslarını, uzaktan öğretim yapan kuruluşları, motorlu taşıt sürücüleri kursları, hizmet içi eğitim merkezleri, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri, sosyal etkinlik merkezleri, mesleki eğitim merkezleri ile benzeri özel öğretim kurumlarını ‘’kapsar.

Vakıf üniversiteleri ise Yükseköğretim kanununa tabii olup ayrıca incelenmesi gerekir.

Bu yazıda, özel öğretim kurumu ile vakıf üniversitelerinin eğitim ücretlerinin nasıl belirlendiği, zam oranlarının kanuni sınırı ve açıklanan ücretlere karşı başvurulabilecek hukuki yolları sizler için inceleyeceğiz.

B.Vakıf Üniversiteleri Tarafından Eğitim Ücretlerine Yapılan Zamların Hukuki Boyutu

Her özel üniversite, vakıf üniversitesidir ve kamu tüzel kişiliğine sahiptir. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği 4’üncü maddesinde; “Vakıf Yükseköğretim Kurumu: Kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile Vakıflar tarafından kurulmuş bulunan üniversite ile yüksek teknoloji enstitüsü ve bunların bünyesinde yer alan fakülteler, enstitüler, yüksekokullar, meslek yüksekokulu konservatuarlar, araştırma uygulama merkezleri ile bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne bağlı olmayan meslek yüksekokuludur.”  şeklinde düzenlenmiş olup, vakıf yükseköğretim kurumunun kar amacı güdemeyeceği belirtilmektedir. Vakıf Üniversitelerinde öğrenim görmek ücrete tabidir ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ek madde 9 uyarınca vakıf üniversiteleri öğrenim ücretleri vakıf üniversitelerince  belirlenmektedir. Bu durum fahiş zam oranlarını ortaya çıkarmakta ve öğrencileri zor duruma sokmaktadır. Bu durumu yargıya taşıyan bir öğrenci, maddi nedenlerden dolayı kayıtlarını yenilemeleri halinde söz konusu eğitim hayatlarında telafisi mümkün olmayan zararlara sebebiyet vereceğini belirterek TÜİK tarafından yayınlanan 12 aylık TÜFE ortalamasının dikkate alınmasını  talep etmiştir. Mahkeme, öğrencinin yaptığı başvuruyu kabul ederek üniversitelerin 12 aylık TÜFE ortalaması dışında zam yapılamayacağına hükmetmiştir. Bu karar her öğrenci için bir emsal niteliği taşıması noktasında önem arz etmektedir.

C. Özel Okullar Tarafından Belirlenecek Eğitim Ücretlerine İlişkin Yasal Düzenlemeler

1.Özel Öğretim Kanunu’nun “Mali Hükümler” başlıklı 12.maddesi;

“Kurumlar, faaliyetlerini sadece kazanç sağlamak için düzenleyemezler. Ancak, Türk Millî Eğitiminin amaçları doğrultusunda eğitimin kalitesini yükseltmek, gelişmelerine fırsat ve imkân verecek yatırımlar ve hizmetler yapmak üzere gelir sağlayabilirler.”

Bu kanun ışığında özel öğretim kurumlarının sadece kar amacı güdemeyeceği, Milli Eğitim sisteminin yüksek menfaatleri doğrultusunda hizmet vereceği açıkça belirtilmiştir. Bu neticede yapılan fahiş zamlar özü itibariyle kanunun ruhuna aykırılık teşkil etmektedir.

2.Özel Öğretim Kanunu’nun “Öğrenim ücreti ve diğer ücretler, ücretsiz öğrenim ve yabancı uyruklu öğrenciler” başlıklı 13.maddesi;

Öğrenim ücreti ve diğer ücretler, kurumlarca her yıl tespit edilerek ocak ayından itibaren en geç mayıs ayında ilân edilir.Ücretlerin hangi esaslara göre tespit, tayin, ilân ve tahsil edileceği yönetmelikle belirlenir.

3.Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’nin “Ücret Tespiti” başlıklı 53.Maddesi

Kanun’a dayanılarak hazırlanan Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’nin “Ücret Tespiti” başlıklı 53.maddesinde ise azami zam oranları belirlenmiştir. Düzenleme şu şekildedir;

“Okulların ara sınıflarının eğitim ücreti belirlenirken bir önceki eğitim öğretim yılında ilan edilen ücret, okulda devam eden öğrencilerin eğitim ücreti belirlenirken ise öğrenci kayıt sözleşmesinde belirlenen ücret dikkate alınır ve bu ücretlere [(bir önceki yılın ortalama Yurt içi ÜFE+bir önceki yılın ortalama TÜFE)/2]+5 oranından fazla artış yapılamaz. Ders yılı içerisinde kayıt yaptıran öğrencilerin bir sonraki yılın eğitim ücretleri kayıt yaptırdığı yıl için ilan edilen eğitim ücreti üzerinden; öğrenim gördüğü yıla ilişkin indirim şartları ortadan kalkan öğrencilerin bir sonraki yılın eğitim ücretleri ise öğrencinin okula kayıt olduğu yıldaki indirimsiz ücrete öğrenim gördüğü her yıl için bu fıkrada belirtilen oranda artış yapılarak belirlenir.”

Yani yönetmeliğe göre ;

                                                                          Oranından fazla artış yapılamaz.

Bu hesaplamaya göre, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında eğitim ücretlerine yapılacak azami artış oranı %56,89 olarak hesaplanır. Bu oranın üzerinde yapılacak olan tüm artışlar mevzuata aykırı olacaktır.

Ancak belirtmek gerekir ki  Okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise için başlangıç sınıflarında artış oranına ilişkin bir sınırlama getirilmemiştir.

Ayrıca eğitim ücretlerinden ayrı olarak kurumların öğrencilerden; yemek, kahvaltı, servis, pansiyon/yatakhane, kitap-kırtasiye, kıyafet, etüt ve benzeri hizmetler karşılığında alacakları ücretler de mayıs ayının sonuna kadar tespit edilmelidir. Ancak bu hizmetlere ilişkin zam oranına herhangi bir sınırlama getirilmemiştir.

D.Yasal Mevzuata Aykırı Artış Yapılması Halinde Başvurulacak Hukuki Yol

Söz konusu uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme Tüketici mahkemesidir, Tüketici mahkemesi, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik her türlü uygulamadan kaynaklanan davalara bakmakla görevli hukuk mahkemesidir (6502 sayılı Kanun m.73/1).

Tüketici mahkemesinde dava açılabilmesi için uyuşmazlığın belli bir parasal değeri aşması gerekir. Uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görev sınırlarının altındaysa öncelikle tüketici hakem heyetine başvurulmalıdır. Tüketici mahkemesinin görevi konusundaki parasal sınırlar ve usuller 6502 sayılı yasanın 68. maddesinin verdiği yetkiyle çıkarılan tebliğlerle her yıl yenilenmektedir.

2024 yılı için tüketici hakem heyetlerine yapılacak başvurularda parasal görev sınırı şu şekildedir:

2024 yılı için yapılacak başvurularda değeri 104.000 TL (yüzdörtbin) Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda, İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetleri görevlidir. İl Tüketici Hakem Heyetleri il sınırları içinde, İlçe Tüketici Hakem Heyetleri ise ilçe sınırları içinde yetkilidir.

Tüketici hakem heyetleri kendilerine yapılan başvuruları gereğini yapmak üzere kabul etmek zorundadır. Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılabilir. Tüketici hakem heyetleri uyuşmazlık konusuna ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan, ilgili kurum veya kuruluşlardan isteyebilir.

İl ve ilçe tüketici hakem heyetinin verdiği kararlar tarafları bağlar. Tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez. Tüketici hakem heyetinin kararları, İcra ve İflâs Kanununun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. Taraflar, tüketici hakem heyetinin kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.

Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Zorunluluğu değerlerini aşan uyuşmazlıklar için ise tüketici hakem heyetlerine başvurulmadan doğrudan tüketici mahkemesinde dava açılmalıdır. Ayrıca diğer önemli bir husus Tüketici Mahkemesinde dava açılmadan önce arabuluculuk yoluna başvuru dava şartıdır.

Stj.Av.Ömer Faruk AKSÖZ

Av.Yalçın TORUN

Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Stj.Av.Ömer Faruk AKSÖZ ve Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.