7068 SAYILI KANUN KAPSAMINDA KOLLUK PERSONELİNİN DİSİPLİN SÜRECİ VE İLKELERİ

1.GİRİŞ

   Kolluk kuvvetleri, kamu düzeninin sağlanması, vatandaşların güvenliğinin korunması ve hukukun üstünlüğünün temini gibi kritik görevleri yerine getiren kurumlardır. Bu nedenle, kolluk personelinin görevlerini yerine getirirken disiplinli, etik kurallara uygun ve mevzuata bağlı hareket etmesi büyük önem taşımaktadır.

      Kolluk personelinin disiplin işlemleri, 7068 sayılı “Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun” kapsamında düzenlenmiştir. Bu kanun, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan personelin disiplin hükümlerini belirlemekte ve uygulanacak yaptırımları kapsamlı bir şekilde düzenlemektedir.

     7068 sayılı kanun, disiplin suç ve cezalarının türlerini, disiplin soruşturması süreçlerini ve itiraz mekanizmalarını açık bir şekilde ortaya koyarak, kolluk personelinin görev esnasında ve görev harici davranışlarının belirlenen etik ve hukuki çerçeve içinde kalmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Kanun kapsamında belirlenen disiplin hükümleri, kolluk kuvvetlerinin etkin, güvenilir ve tarafsız bir şekilde çalışmasını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.

      Bu yazıda, 7068 sayılı kanun çerçevesinde kolluk personelinin disiplin süreci ele alınacak; disiplin suçlarının sınıflandırılması, soruşturma prosedürleri ve uygulanabilecek yaptırımlar detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

2. KANUNUN KAPSAMI VE TEMEL İLKELER

2.1. Kanunun Amacı ve Kapsamı

       7068 sayılı Kanunun amacı, kolluk kuvvetlerinin disiplin süreçlerini düzenlemek, disiplin cezalarını belirlemek ve disiplin amirlerinin yetkilerini tanımlamaktır. Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı’nda görev yapan tüm rütbeli ve rütbesiz personeli kapsar. (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı’nda görev yapan erbaş ve erler TSK Disiplin Kanunu hükümleri uygulanır.)

2.2. Disiplin Cezasını Gerektiren Fiillerin Ve Disiplin Cezalarının Niteliği

      Disiplinsizlik kasten veya taksirle oluşabilir. Mükerrerlik yasağı gereği aynı fiil nedeniyle birden fazla disiplin cezası verilemez. Dolayısıyla verilmiş olan disiplin cezası da geri alınarak başka bir disiplin cezasına hükmedilemez.  Bir fiilin birden fazla disiplinsizlik teşkil etmesi halinde ağır olan disiplin cezası verilir.

       Bir fiilin diğer kanunlar kapsamında idari yaptırıma bağlanmış olması, aynı fiile bu Kanun kapsamında disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmez, zira bir fiil aynı zamanda suç teşkil edebilirken, aynı zamanda disiplin kanunu açısından da yaptırıma bağlanabilir. Bu fiil aynı zamanda bir maddi/manevi tazminata konu da olabilir.

        Disiplin Soruşturmasının bağımsızlığı ilkesi gereği herhangi bir fiilden dolayı ilgili hakkında yapılan adli soruşturma veya kovuşturma, aynı fiilden dolayı ayrıca disiplin soruşturması ve tahkikat yapılmasını, disiplin cezası verilmesini ve bu cezanın yerine getirilmesini engellemez.

        Disiplin cezası vermeye yetkilendirilen disiplin amirleri veya kurullar; cezalandırmada takdir hakkının ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanmalıdırlar, aynı zamanda bu hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanmalıdırlar. Takdir hakkı kullanılırken;  disiplinsizliğin işleniş biçimi,  disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer, disiplinsizliğin hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, disiplinsizlik yapan personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, disiplinsizlik yapan personelin daha önceki disiplin durumu, disiplinsizlik yapan personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık göz önüne alınır.

      Ayrıca aleyhe değiştirme yasağı gereği, itiraz üzerine yetkili makamlar tarafından verilen kararlar hariç olmak üzere, hiçbir idari makam tarafından, disiplin cezası ile ilgili takdir hakkının kaldırılması sonucunu doğuran bir karar verilemez veya uygulama yapılamaz. Kurumda geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi derecede değerlendirme puanı alan personel için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.

3. DİSİPLİNSİZLİĞİN TESPİTİ, ZAMANAŞIMI VE SORUŞTURMA SÜRECİ

3.1 Disiplinsizliğin Tespiti ve Zamanaşımı

          Disiplinsizliğin tespiti konusunda üç tür yöntem karşımıza çıkmaktadır: Amirin bizzat tespiti, kurumlardan gelen yazılar (valilik/savcılık vb.) son olarak şikayetle disiplinsizliğin tespiti yapılır. Disiplinsizlik bu yöntemlerden herhangi biriyle tespit edilerek birinci  disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren zaman aşımı işlemeye başlar.

             Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bir ay içinde, meslekten çıkarma cezası ve devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde, disiplin soruşturmasına başlanmadığı ve her halükârda fiillerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

3.2. Soruşturmanın Açılması ve Yürütülmesi

        Maiyetinden birinin disiplinsizlik teşkil eden bir fiilini herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılmasının gerektiğine kanaat getirirse bizzat ya da yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla disiplin soruşturması yapar.

    Disiplin soruşturması disiplin amirinin yazdığı bir görevlendirme emri ile açılır. Bu görevlendirme emrinde disiplinsizlik fiili soruşturulur. Bu yazıda ayrıca görevlendirilen personel kimlik bilgileri ve belirtildiyse ne kadar süre içerisinde tamamlanması gerektiğine ilişkin bilgiler yer alır. Soruşturma açma yetkisi ilk disiplin amiri veya üst disiplin amirlerince de kullanılabilir ancak disiplin kurulunun disiplin soruşturma açma yetkisi bulunmamaktadır.

        Disiplin soruşturmacıları ve heyeti; disiplin soruşturmasıyla ilgili bilgi ve belgeleri toplama, ifade alma, tanık dinleme, bilirkişi görevlendirme, keşif yapma, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dahil olmak üzere her türlü inceleme yapma ve ilgili makamlarla yazışma yetkisini haizdir.

         Soruşturmacılar; mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı personeli, bağlı olduğu kolluk teşkilatı personeli olmak zorundadır. Bunun haricinde bir personel soruşturma yapamaz.

3.3. Soruşturmanın Tamamlanması

         Soruşturmada tüm deliller toplanarak soruşturma heyeti tarafından bir kanaate ulaşılır. Bu kanaat soruşturma raporu ile belirtilir. Deliller, ifadeler özet halinde alınarak değerlendirme yazılır ve sonuç kısmında karar açıklanır. Soruşturma raporu bir kanaat/görüş açıklaması niteliğinde olup kesin ve icrai bir işlem olmadığından bu kanaate karşı idare mahkemesinde iptal davası açılamaz.

     Soruşturma raporu, soruşturmacıyı görevlendiren disiplin amirine arz edilir. Kendisine sunulan rapora karşı kararı verecek olan disiplin amiridir.  Disiplin amiri disiplin suçunun işlendiği yönünde yeterli kanaat getirirse hakkında soruşturma yapılan kişiden savunma ister. Buna uygulamada savunma istem yazısı denir. Savunma istem yazısında belirtilen savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Süresi içinde savunmasını yapmayan personel, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Personel, kendisinden savunma istenmesinden itibaren soruşturma evrakını inceleme hakkına sahiptir.

     Disiplin amiri kendisine sunulan soruşturma raporuna göre; disiplin cezası verilmesine, disiplin cezası verilmesine yer olmadığına, disiplin amirinin yetkisizliği ile dosyanın üst disiplin amirine/disiplin kuruluna sevkine kararlarından birini verebilir. Lakin disiplin amiri savunma alıp dosyayı kurula yetkisizlik nedeniyle gönderdiyse, kurul tekrardan personelden savunma almalıdır.

4. CEZA KARARI

        Savunma alınmasına müteakip disiplin cezası verilmesine karar verilecek ise disiplin ceza kararı yazılır. Bu karar gerekçeli olmak zorundadır. Çünkü Kanun “Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır.” hükmü ile emredici hüküm olarak düzenlemiştir. Ayrıca disiplin ceza kararlarının yargısal denetiminin sağlanması amacıyla gerekçeli olmak zorundadır.

5. DİSİPLİN CEZALARI

a) Uyarma cezası: Personele görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

b) Kınama cezası: Personele görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.

c) Aylıktan kesme cezası: Disiplin cezası verilen personelin, fiilin ağırlık derecesine göre zam ve tazminatlar hariç brüt aylığından onbeş günlüğe kadar kesinti yapılmasıdır. Ceza, aylığı tahakkuk ettiren birimce personelin aylığından kesilmek suretiyle yerine getirilir. Aylıktan kesme tam Türk Lirası üzerinden yapılır ve kuruşlar dikkate alınmaz.

ç) Kısa süreli durdurma: Personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin dört, altı veya on ay süre ile durdurulmasıdır.

d) Uzun süreli durdurma: Personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin oniki, onaltı, yirmi veya yirmidört ay süre ile durdurulmasıdır.

e) Meslekten çıkarma: Personelin emniyet, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmamak üzere meslekten çıkarılmasıdır.

f) Devlet memurluğundan çıkarma: Personelin bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır.

        Kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları ancak disiplin kurullarınca verilebilir. Ayrıca hakkında meslekten çıkarma cezası veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen personel, soruşturma evrakını incelemeye, tanık dinletmeye, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.

          Bazı fiiller, devlete veya kişilere zarar verdiğinde cezalar artırılabilir. Örneğin:

• Silahla dikkatsizlik sonucu ölüme sebebiyet verme
• Görevden kaçma nedeniyle kamu zararına yol açma
• Yetkiyi kötüye kullanarak haksız kazanç sağlama

6.DİSİPLİN CEZALARINA İTİRAZ VE YARGI SÜRECİ

     Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Ancak vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdikleri disiplin cezalarına karşı Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruluna itiraz edilir.

        İtiraz üzerine Kurulun verdiği karar kesindir. Süresi içinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtiraz, yetkili merci tarafından otuz gün içinde karara bağlanır. İtiraz haklı görülürse itirazı inceleyen merci verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.

      İtiraz üzerine disiplin cezasının kesinleşmesi ile kesin ve icrai nitelik taşıyan idari işlem iptal davasına konu olur. İtiraz etmek zorunlu değildir. Ancak itiraz edilmiş ise itirazın sonucu beklenerek iptal davası açılmalıdır. İtiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza verilemez. Bakan ile disiplin kurullarının verdiği disiplin cezalarına karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilir.

   Dava açma süresi, kesinleşen cezanın personele tebliğinden itibaren başlar. Ancak Sahil Güvenlik Komutanlığının seyir halindeki gemi ve botlarında verilen cezalarda dava açma süresi, geminin bağlı bulunduğu üsse veya limana dönmesiyle başlar. Disiplin cezaları, kesinleşmesini müteakip yerine getirilir.

7.SONUÇ

         7068 sayılı Kanun, kolluk kuvvetleri disiplin sürecini net bir şekilde tanımlamakta ve her aşamada adaletin sağlanmasını hedeflemektedir. Disiplin cezaları, hem caydırıcı hem de düzeltici nitelikte olup, kolluk kuvvetlerinin görevlerini etik ve hukuki çerçevede yürütmesini sağlamak amacıyla uygulanmaktadır. Bu kanun kapsamında disiplin cezalarının uygulanması, kurum içi düzeni sağlarken, kolluk personelinin görevlerini hukuka uygun şekilde icra etmesine katkıda bulunur.

Stj. Av. Ecren Zeynep SAZLI

Av.Yalçın TORUN

UYARI