Türk Hukukunda Şehitlik Ve Gazilik Statüleri İle Sağlanan Haklar

1. Giriş

Vatanın bölünmez bütünlüğünü korumak ve milletin huzur ve güvenliğini temin etmek amacıyla görev yapan güvenlik güçleri ve kamu görevlileri, görevleri sırasında ciddi risklerle karşı karşıya kalmakta; bu uğurda yaralanmakta, sakat kalmakta veya hayatlarını kaybetmektedir. Bu kapsamda, devletin ve toplumun kendilerine olan minnet borcunun bir tezahürü olarak, hayatını kaybedenler “şehit”, görev sırasında bedenen zarar görenler ise belirli şartlar altında “gazi” unvanı ile onurlandırılmaktadır. Bu unvanlar, sadece birer sıfat değil; aynı zamanda toplumsal değerlerin, milletçe duyulan minnetin ve hukuki hakların da birer temsili niteliğindedir. Ancak uygulamada zaman zaman bu unvanların kimlere verileceği, hangi şartların gerektiği ve bu kişilere tanınacak hakların sınırları konusunda çeşitli tereddütler yaşanabilmektedir. Bu çerçevede, “kimlerin şehit sayılacağı ve şehitliğe defnedileceği”, “gazi sayılabilmek için aranan hukuki ve fiili şartların neler olduğu”, “gazilik ile vazife malullüğü kavramları arasındaki farkların ne şekilde yorumlanması gerektiği” ve nihayetinde “şehit yakınları ile gazilere tanınan hakların kapsamı” ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

2. Şehitliğin Hukuki Niteliği ve Mevzuattaki Yeri

Mevzuatımızda doğrudan “şehit” tanımı yapılmamakla birlikte, bazı kanunlar vasıtasıyla şehitlik statüsünü belirlemede ölçüt teşkil eden durumlar hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, özellikle 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gibi düzenlemeler, şehitlik statüsünün belirlenmesinde doğrudan etkili olmaktadır.

Ayrıca, 2016 yılında yürürlüğe giren Şehitlik Yönetmeliği ile, kimlerin şehitliğe defnedileceği ve bu konudaki yetkili makamlar net bir şekilde tanımlanmıştır. Bu yönetmelik ile şehitliğe defin işlemleri konusunda yeknesaklık sağlanmıştır.

3. Kimler Şehit Sayılır ve Şehitliğe Defnedilir?

2016/9430 Sayılı Şehitlik Yönetmeliği Madde 3 ve özel kanunlar uyarınca bir kişinin şehit sayılabilmesi için ölüm şeklinin belli görev ve koşullarla doğrudan bağlantılı olması gerekmektedir. Bu bağlamda;

a) Türk Silahlı Kuvvetleri’nde (Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri Komutanlıkları), Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Milli İstihbarat Teşkilatı’nda görev yapan subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er, yedek subay/er gibi personelin görev sırasında veya görevle bağlantılı bir şekilde hayatını kaybetmeleri halinde,

b) Terörle mücadele, iç güvenlik, kaçakçılıkla mücadele, sınır güvenliği, uçuş/paraşüt/dalgıç/denizaltı görevleri, patlayıcı madde ve şüpheli cisimlerle mücadele gibi yüksek risk içeren görevler sırasında ölüm meydana gelmişse,

c) Olağanüstü Hal Kanunu veya Terörle Mücadele Kanunu kapsamında görevlendirilen kamu personeli ve gönüllü köy korucuları, görevleri sırasında hayatlarını kaybetmişlerse,

Yukarıda sayılan görevleri yerine getirirken yaralanan ve sonradan bu yaralanmanın tesiriyle ölen kişiler de “şehit” sayılmakta ve şehitliğe defnedilebilmektedir.

Buna karşılık; disiplinsizlik, kasıt, suç teşkil eden fiiller, intihar, uyuşturucu kullanımı, askerliğe elverişsiz hale gelme kastı ve izinli olunan dönemlerde meydana gelen ölümler, şehitlik kapsamı dışında kalmaktadır.

4. Şehitliğe Defin Kararını Kimler Verir?

2016/9430 Sayılı Şehitlik Yönetmeliği Madde 4 uyarınca bir kişinin şehit sayılıp sayılmayacağına ve şehitliğe defnedilip defnedilmeyeceğine ilişkin karar yetkisi; görev yapılan kuruma göre farklı makamlara verilmiştir:

a) Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için karar verme yetkisi, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı veya ilgili kuvvet komutanlıklarına,

b) Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet personeli için il valiliklerine,

c) Milli İstihbarat Teşkilatı personeli için MİT Başkanlığı’na,

d) Diğer kamu görevlileri için ise ölüm olayının meydana geldiği il valiliklerine aittir.

Bu makamlar, ilgili yönetmelik ve mevzuat hükümleri doğrultusunda değerlendirme yaparak defin kararını verirler. Ancak şehitliğe defnedilmek, doğrudan tüm sosyal hakların kazanılacağı anlamına gelmemekte; hak sahipliği durumu ayrıca ilgisine göre SGK veya diğer yetkili kurumlar tarafından belirlenmektedir.

5. Şehit Ailelerine Sağlanan Haklar

5.1. Ölüm Yardımı Ödeneği

926 sayılı TSK Personel Kanununun 177. maddesi ile 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 16. maddesi gereğince subay, astsubay, uzman erbaş ve uzman jandarmanın hayatını kaybetmesi halinde sağlığında bildiri ile gösterdiği kişiye, sağlığında bildiri vermemiş ise eşine ve çocuklarına, bunlar yoksa ana ve babasına, bunlar da yoksa kardeşlerine Orgeneral aylığının iki katı tutarında ölüm yardım ödeneği ödenecektir.

5.2. Nakdi Tazminat

2330 sayılı Kanun kapsamında, görevleri sırasında veya görevlerinden dolayı hayatını kaybedenlerin kanuni mirasçılarına en yüksek devlet memuru brüt aylığının 100 katı tutarında nakdi tazminat ödenir. Bu kapsam; yurt içi ve yurt dışı görevlerde terör eylemlerine maruz kalan kamu personelini, güvenlik ve asayiş hizmetlerinde görevli sağlık personelini, mayın temizleme görevinde bulunanları ve yetkili makamların belgelediği patlayıcı madde tespit ve etkisiz hale getirme görevinde olanları içerir.

2629 sayılı Kanun gereğince ise, uçuş, paraşüt, denizaltı, dalgıç ve kurbağa adam hizmetlerinde görev yapan askeri personel ile adaylarının görev sırasında yaşamını yitirmeleri halinde, kanuni mirasçılarına kıstas aylığın 100 katı tutarında maddi ve manevi tazminat ödenir. Bu tazminatlar, ilgili meslek gruplarının görevlerinin özelliği nedeniyle ortaya çıkan riskler göz önünde bulundurularak düzenlenmiştir.

5.3. Sağlık Hizmetleri

5510 Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 60(c)’ye göre; Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar genel sağlık sigortalısı sayılır. Bu kapsamda güvence altına alınmış şehit yakınları, sağlık hizmetleri için katılım payı talep edilmeksizin sağlık hizmetlerinden ücretsiz olarak faydalandırılmaktadırlar. (5510s.k. madde 69)

5.4. Sosyal Güvenlik Kurumunca Yapılan Ödemeler

1005 İstiklâl Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatanî Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında; “Milli mücadeleye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklal Madalyası verilmiş bulunan Türk vatandaşları ile 1950 yılında Türk Tugayı’nın Kore’ye ayak bastığı Ekim ayında başlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon Ateşkes Anlaşması’na kadar Kore’de fiilen savaşa katılmış olan Türk vatandaşlarına ve 1974 yılında Temmuz 1 inci ve Ağustos 2 nci Barış Harekatına Kıbrıs’ta fiilen görev alarak katılmış olan Türk vatandaşlarına, hayatta bulundukları sürece, vatani hizmet tertibinden 30 günlük net asgari ücret tutarında aylık bağlanır. Hak sahibinin ölümü halinde bu aylık, dul eşe %75 oranında bağlanır, ancak dul eşin tekrar evlenmesi halinde kesilir.”

28/2/1982 tarihli ve 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu ile 28/2/1985 tarihli ve 3160 sayılı Emniyet Teşkilatı Uçuş ve Dalış Hizmetleri Tazminat Kanunu kapsamına giren personelden, uçuş, paraşüt, denizaltı, dalgıç ve kurbağa adam hizmetlerinin fiilen ifası sırasında; başka birinin sürekli bakımına muhtaç olacak şekilde vazife malulü olanlar ile ölenlerin dul ve yetimlerine en yüksek Devlet memuru aylığı üzerinden, diğer vazife malullerine ise mevcut aylıkları üzerinden Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununda belirtilen usûl ve esaslar çerçevesinde ve 30 yıl hizmet yapmış gibi emekli ikramiyesi ödenir.

5510 ve 5434 sayılı kanunlara göre, harp veya vazife malulü olarak hayatını kaybeden personelin dul ve yetimlerine, SGK tarafından bağlanan aylığa ek olarak her yıl “ek ödeme” yapılmaktadır. Bu ödemenin ilki, maaş bağlandığı tarihten aralık ayı sonuna kadar olan sürenin ay farkına göre hesaplanır. Ayrıca, malulün vefatı halinde son yılda aldığı ek ödemenin beş katı, bir defaya mahsus olmak üzere hak sahiplerine eşit şekilde paylaştırılır. Bu ödeme sürekli değil, tek seferlik yardımdır.

SGK iştirakçisi personelin şehit olması halinde, hak sahiplerine almakta oldukları aylığın şehit personelin hizmet yılı ile çarpımı kadar emekli ikramiyesi verilir. 3713 ve 2629 s. Kanunlarda belirtilen hallerde şehit olan personelin hak sahiplerine en yüksek devlet memuru aylığı üzerinden, 30 yıl hizmet yapmış gibi emekli ikramiyesi ödenir.

3713 Terörle Mücadele Kanunu madde 22 uyarınca; “Terör eylemlerinden dolayı yaralananların tedavileri Devlet tarafından yapılır. Zarar gören, can ve mal kaybına uğrayan vatandaşlara, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan öncelikle yardım yapılır. Bu fondan ilk ve orta öğrenim çağındaki şehit çocuklarının öğrenim masrafları karşılanır. Yardımın kapsam ve ölçüsü, Fonun mahalli yetkililerince belirlenecek miktarı aşmamak kaydıyla Fon Kurulunca tespit edilir.”

5.5. Mehmetçik Vakfı Tarafından Yapılan Yardımlar

TSK Mehmetçik Vakfı, askerlik hizmeti sırasında şehit olan veya herhangi bir nedenle (intihar dâhil) hayatını kaybeden erbaş ve erlerin yakınlarına çeşitli yardımlar sağlamaktadır. Şehidin medeni durumu dikkate alınarak hak sahiplerine ölüm yardımı, çocuklarına ise yaş ve öğrenim düzeyine göre aylık bakım ve öğrenim yardımı yapılır. Üniversite eğitimi gören çocukların harç ve materyal ücretleri karşılanır, ayrıca yılda bir kez kırtasiye yardımı verilir. Şehadet tarihinde eşi hamile olanların doğan çocuklarına doğum yardımı ödenir. Yardım almakta olan çocuğun vefatı hâlinde velisine ölüm yardımı yapılır. Ayrıca şehidin annesi, babası ve çocuklu eşi için her yıl anneler ve babalar günlerinde nakdi yardım sağlanır. Şehit yakınları, rehabilitasyon tesislerinden ücretsiz faydalanabilir ve anma etkinlikleri gibi organizasyonlarda ulaşım ve konaklama desteği alabilir.

5.6. Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı Tarafından Yapılan Yardımlar

TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlıklarında görev yapan ve katkı payı yatıran personelin görevde iken vefat etmesi hâlinde, fiili hizmet yılı esas alınarak yakınlarına vefat yardımı yapılır. Evli personelin eşi ve çocuklarına, çocuksuz ise eşi ve anne-babasına; bekar personelin ise anne-babasına veya yoksa kardeşlerine ödeme yapılır. Ayrıca, SGK’dan maaş bağlanmamışsa, eşi isteği doğrultusunda Emekli Maaş Sistemi (EMS)’ne dâhil edilir veya bunun yerine toplu ödeme yapılır.

5.7. Vergi İndirimi ve Muafiyetler

a) Gelir Vergisi Muafiyeti:

Gelir Vergisi Kanunu’nun 26. maddesi gereği, şehitlerin dul ve yetimlerine bu sıfatla yapılan tüm ödemeler gelir vergisinden muaftır. Harp, isyan, kaçakçı takibi gibi görevlerde hayatını kaybedenler de şehit sayılır.

b) Emlak Vergisi Muafiyeti:

Şehitlerin dul ve yetimlerine ait Türkiye sınırları içindeki brüt 200 m²’yi geçmeyen tek mesken için emlak vergisi sıfıra indirilebilir. Yararlanmak için belediyeye form ile başvuru gereklidir.

c) Elektrik İndirimi:

SGK’dan aylık alan şehit yakınlarının konutlarında tükettikleri elektriğe %40 indirim uygulanır. Sayaç üzerlerine kayıtlı olmalı ve her yıl Ocak ayında elektrik dağıtım şirketine başvuru yapılmalıdır.

d) Su İndirimi:

Şehit dul ve yetimlerine belediyelerce tahakkuk ettirilen su ücretinde en az %50 indirim uygulanır. Başvuru için her yıl Ocak ayında belediyeye gerekli belgelerle müracaat edilmelidir.

e) Silah Ruhsatı Muafiyetleri:

Şehitlerin yakınlarına intikal eden ateşli silahlarla ilgili ruhsat işlemleri, vergi, harç ve resimden muaftır. Bu hak, ilgili yasalara göre aylık bağlanan veya görevde hayatını kaybedenlerin yakınlarını da kapsar.

f) Ücretsiz Ulaşım Hakkı:

1005 ve 3713 sayılı kanunlara göre şeref aylığı alanlar ile vazife malulü olanların kendisine ve ölenlerin dul ve yetimlerine, TCDD, Türkiye Denizcilik İşletmeleri ve belediye araçlarında ücretsiz seyahat hakkı tanınır. Ücretsiz seyahat kartı için SGK’ya başvuru yapılmalıdır.

5.8. Şehit Çocuklarına Yönelik Eğitim Desteği

Şehit personelin çocuklarına, ilköğretimden yükseköğrenime kadar çeşitli düzeylerde eğitim yardımları sağlanmaktadır. SGK tarafından, ilköğretim için 1250, lise için 1875 ve üniversite için 2500 gösterge rakamı esas alınarak her yıl ekim ayında toplu eğitim yardımı ödenir. Bu yardım için SGK’ya öğrenim belgesi ve dilekçe ile başvuru yapılması gerekir.

3713 sayılı Kanun gereğince, terör olayları nedeniyle köyleri boşaltılan veya şehit olanların üniversite çağındaki çocuklarına karşılıksız burs verilmektedir. Ayrıca 2684 sayılı Kanun çerçevesinde, şehit ve malul personel çocukları sınavsız olarak parasız yatılı okullara kabul edilebilir; ancak özel sınavla öğrenci alan kurumlarda genel başvuru şartlarını taşımaları gereklidir.

Askeri okullarda şehit çocuklarına %5 ilave kontenjan tanınmakta; belirli bir puanı geçen adaylar ikinci aşamaya çağrılmaktadır. Ayrıca 2330 sayılı Kanun’a göre, şehit çocukları devlet okullarında ücretsiz okutulur ve yükseköğrenim yurtları ile kredilerden öncelikli yararlanırlar. Ancak aynı dönemde iki kez sınıfta kalmaları halinde bu haklarını kaybederler.

Yükseköğrenimde, şehit çocuklarından katkı payı alınmaz. Özel öğretim kurumları ise öğrenci sayısının %3’ü kadar öğrenciyi ücretsiz okutur; bu kontenjanlarda şehit ve gazi çocuklarına öncelik tanınır.

Milli Eğitim Bakanlığı genelgesi uyarınca, şehit çocukları talepleri halinde istedikleri ilköğretim okuluna kaydedilebilir. Ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğü burslarında, şehit çocuklarına +25 puan avantajı sağlanmakta, başvurular her yıl Eylül–Ekim aylarında yapılmaktadır.

5.9. Konut Kredisi, Konut Tahsisi ve Kira Yardımı

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu ile birlikte 2330, 2566, 2453, 2629 ve 926 sayılı kanunlar kapsamında hayatını kaybedenlerin ailelerine, konut sahibi olmaları amacıyla faizsiz konut kredisi verilmektedir. Bu kredi, dul eşe; eş yoksa veya evlenmişse çocuklara, bunlar da yoksa bakmakla yükümlü olunan anne veya babaya sağlanır ve yalnızca bir kez kullandırılır.

Faizsiz konut kredisi, hak sahibinin SGK’dan aldığı maaşın dörtte biri oranında kesintiyle geri ödenir. Borç bitene kadar ödeme süreci devam eder. Bu kredi, Toplu Konut Fonu kaynaklı olup, şehit yakınlarını ev sahibi yapmayı amaçlamaktadır.

Ayrıca SGK’dan aylık alan şehit yakınları, TOKİ tarafından yapılan konut projelerine başvurduklarında kura şartı olmaksızın hak sahibi olabilirler. Başvuru için, ilgili ilde son 5 yıldır ikamet ediyor olmak ya da o ilin nüfusuna kayıtlı bulunmak yeterlidir. Peşinat %10 olup, kalan bedel sabit taksitlerle 20 yıl boyunca ödenebilir. Daha önce TOKİ kredisi alınıp alınmadığı dikkate alınmaz.

3713 sayılı Kanun çerçevesinde, kamu konutlarında ikamet ederken şehit olanların dul ve yetimleri, özel tahsisli konutlar hariç olmak üzere bir yıl süreyle kamu konutlarında kalmaya devam edebilir. Bu sürenin sonunda konuttan çıkan veya hiç kamu konutunda kalmamış hak sahiplerine, talepleri halinde, yurt içindeki taşınmazlarının kira bedeli 10 yıl süreyle devlet tarafından karşılanır. Yurt dışında özel tahsisli konutta kalanlar için bu destek bir yıl süreyle uygulanır.

5.10. İstihdam İmkanları

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında, terör eylemleri nedeniyle şehit olan kamu görevlileri, erbaş/er ile geçici ve gönüllü köy korucularının yakınlarına kamu kurumlarında istihdam hakkı tanınmaktadır. Bu kapsamda, şehidin eşi veya çocuklarından biri ile anne, baba veya kardeşlerinden biri olmak üzere toplam iki kişi bu haktan yararlanabilir. Eğer şehidin anne, baba ve kardeşi yoksa iki çocuk veya eş; çocuk ve eş yoksa anne ve kardeş; anne hakkı kullanılmazsa iki kardeş görevlendirilebilir.

Genel, katma ve özel bütçeli idareler, mahalli idareler ve kamu sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olduğu kuruluşlar; memur, sözleşmeli personel ve sürekli işçi kadrolarının %2’sini şehit yakını, malul ve gazi statüsündeki kişilerin istihdamı için ayırmak zorundadır. Bu kadrolara başvuranlar, kurumsal kontenjanlar doğrultusunda doğrudan atanmakla yükümlüdür.

Şehit kamu görevlisinin eş, çocuk, anne, baba veya kardeşlerinden devlet memuru olanlar, mevcut kurumlarının hizmet birimleriyle sınırlı olmak üzere, bulundukları kurumda yer değişikliği talebinde bulunabilir. Bu talepler, kadro imkânları çerçevesinde öncelikli olarak değerlendirilir ve uygulanır.

5.11. Şehit Ailelerine Sağlanan Diğer Haklar

Şehit eş, çocuk, anne, baba ve kardeşleri 18 Mart Şehitler Günü’nde kamu kurumlarında idari izinli sayılmaktadır. Şehit personele, kanunda belirtilen birlik komutanlığının teklifiyle “Devlet Övünç Madalyası ve Beratı” verilir. Şehit aileleri, TSK Kimlik Kartı ile orduevleri ve askeri tesislerden yararlanabilir; ayrıca TSK Akıllı Kart sahiplerine eğitim merkezlerinde ek puan ve ücretsiz otopark imkânı sağlanır.

Balıkesir’deki TSK Ali Çetinkaya İlk Kurşun Rehabilitasyon Merkezi, şehit yakınlarına ücretsiz tatil ve rehabilitasyon hizmeti sunar; yol ve yemek masrafları Mehmetçik Vakfı tarafından karşılanır. Şehit aileleri, kamu sosyal tesislerinde personel tarifesine göre yararlanabilir.

Şehit eşlerine ve bakmakla yükümlü oldukları çocuklara şartları sağladıkları takdirde “Hususi Damgalı Pasaport” verilir. Askerlik hizmeti sırasında şehit olanların erkek çocukları ve kardeşleri, istekleri halinde askerlikten muaf tutulur veya terhis edilir. Bu talep askerlik şubelerine yazılı olarak iletilmelidir.

Şehit yakınları, Turizm ve Kültür Bakanlığına bağlı müze ve ören yerlerine ücretsiz giriş hakkına sahiptir. Malul gazi ve şehit ailelerine TSK Kimlik ve Akıllı Kartları verilir; kartlarda statü belirtilir ve SGK tarafından verilen ücretsiz seyahat kartı ibrazında Akıllı Kart ücreti alınmaz. Ayrıca, hak sahiplerine askeri hastanelerden ücretsiz yararlanma için “Askeri Hastanelere Giriş Kartı” verilmektedir.

6. Gaziliğin Hukuki Niteliği ve Mevzuattaki Yeri

Türk hukukunda gazilik, çeşitli kanun ve düzenlemelerde farklı biçimlerde tanımlanmıştır. Bu tanımlar genellikle görev sırasında yaşanan yaralanmalar, maluliyet halleri ve bu durumun düşman unsurlarına karşı gerçekleştirilen faaliyetler sonucu meydana gelmiş olmasına dayandırılır.

6.1. 2847 Sayılı Kanuna Göre Gazilik

2847 sayılı “Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Emekli Uzman Erbaşlar, Harp Malulü Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri ile Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanun” gazilik statüsünü iki başlıkta ele alır:

Muharip Gazi, harbe fiilen katılmış olan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarını ifade eder.

Malul Gazi, vatanın güvenliği ve bekası için yürütülen harp ve terörle mücadele sırasında yaralanıp tedavi süreci sonunda engelli hale geldiği sağlık raporuyla belgelenen askeri personeldir.

Bu tanımlar, gazilik unvanının ancak belirli görev ve olaylar çerçevesinde ve belirli sağlık koşullarının varlığı halinde verilebileceğini açıkça ortaya koymaktadır.

6.2. 7082 Sayılı Kanun Uyarınca Gazilik

15 Temmuz 2016’daki darbe teşebbüsü sonrası, bu süreçte yaralanan kamu görevlileri ve sivillere yönelik olarak çıkarılan 7082 sayılı Kanun ile gazilik unvanı verilmesine olanak tanınmıştır. Bu düzenleme, klasik harp ya da sınır ötesi operasyonlarla sınırlı olmayan, olağanüstü hâl şartlarında da gazilik unvanının verilebileceğini ortaya koymaktadır. Kanuna göre; bu eylemler sırasında veya bu eylemlerin bertaraf edilmesine katkı sunarken yaralanan kişilere, yaralanma derecesine bakılmaksızın gazilik unvanı verilmektedir.

6.3. Gazi Uyum Evleri Yönetmeliği

Millî Savunma Bakanlığı tarafından çıkarılan Gazi Uyum Evleri Yönetmeliği, gazilik unvanına sahip kişilere yönelik destek hizmetlerini düzenlemektedir. Bu yönetmelikte, kimlerin “gazi” ya da “gazi yakını” olarak tanımlanacağı ve hangi şartlar altında bu sosyal hizmetlerden yararlanabilecekleri detaylandırılmıştır. Ayrıca, henüz maluliyet işlemleri tamamlanmamış ancak terörle mücadelede yaralanmış ve tedavi süreci devam eden kişilere de bazı haklardan faydalanma imkanı tanınmaktadır.

7. Gazi Sayılabilmek İçin Gerekli Koşullar

Gazilik unvanına hak kazanabilmek için, kişinin belirli hukuki, sağlık ve görevsel koşulları taşıması gerekmektedir. Bu şartlar özetle şu şekilde sıralanabilir:

a) Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma veya Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapıyor olmak veya kanunda belirtilen şekilde kamu görevlisi ya da sivil olmak.

b) Fiilî çatışmaya, terör saldırısına, harp harekâtına veya darbe girişimi gibi olağanüstü eylemlere doğrudan maruz kalmak.

c) Bu olaylar sonucunda yaralanmış olmak ve söz konusu yaralanmanın tedavi süreci sonunda engelliliğin sağlık raporuyla belgelenmiş olması.

d) Yaralanmanın görevle illiyet bağı içinde meydana gelmiş olması.

e) Maluliyetin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından onaylanmış olması ya da özel durumlarda (15 Temmuz gibi) doğrudan kanunla gazilik unvanı verilmesi.

8. Vazife Malullüğü ile Gazilik Kurumları Arasındaki İlişki

Türk hukuk sisteminde “gazilik” kavramı, tarihsel ve toplumsal olarak yüksek bir saygınlığa sahip olmasına rağmen, yasal çerçevede yeterince açık ve kapsamlı biçimde düzenlenmemiştir. Bununla birlikte, mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde gazi sayılmayı gerektiren niteliklere haiz kişilerin hukuki statülerinin çoğunlukla “vazife malulü” olarak tanımlandığı görülmektedir. Bu durum, kavramsal ayrılıklara rağmen, gazilik ve vazife malullüğü kurumlarının aynı hukuki zemin üzerinde şekillendiğini ve birbirine sıkı sıkıya bağlı olduğunu göstermektedir.

Vazife malullüğü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile açık şekilde tanımlanmış; kapsamı, şartları ve bu statüye sahip kişilere tanınan haklar ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Buna karşılık “gazi” unvanı, daha çok sembolik ve onursal bir anlam taşısa da, belirli yasal koşulları taşıyan bireylere hukuki ve sosyal bazı haklar sağlamaktadır. Bu bağlamda, her gazinin aynı zamanda bir vazife malulü olduğu, ancak her vazife malulünün gazi olarak kabul edilmediği belirtilmelidir. Zira vazife malullüğü daha geniş bir kapsama sahipken, gazilik belirli şartların gerçekleşmesini gerekli kılan daha dar bir statüdür.

a) Vazife Malullüğü

Vazife malullüğü, kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirirken ya da görev dışında kamu yararına bir faaliyeti ifa ederken uğradıkları kazalar veya maruz kaldıkları olaylar neticesinde malul hale gelmeleri durumunda kazanılan bir statüdür. 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (c) bendi kapsamındaki kamu görevlileri için geçerli olan bu durum, görev esnasında ya da görevle bağlantılı olarak ortaya çıkan bir malullük halini ifade eder. Vazife malulü sayılabilmek için olayın kurum menfaatini koruma, görev emri ya da idari yönlendirme ile bağlantılı olması gerekmektedir.

b) Harp Malullüğü

Harp malullüğü, vazife malullüğünün özel bir türü olarak, daha ziyade silahlı kuvvetler mensuplarına özgü bir statüdür. Harpte fiilen ateş altında bulunmak, düşman silahlarının etkisiyle yaralanmak, askeri harekâtlar sırasında zarar görmek gibi durumlarda malul kalan askerler, 5510 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine göre harp malulü sayılır. Bu kapsamda; sadece savaş halinde değil, olağanüstü hâllerde ya da yurt dışında görevli birliklerin sevki sırasında yaşanan olaylar da harp malullüğü kapsamına girebilir.

c) Malul Gazi

Gazilik unvanının en önemli alt başlıklarından biri olan “malul gazi”, yalnızca askeri bir görev sırasında yaralanmakla değil, aynı zamanda bu yaralanma sonucunda kalıcı bir engellilik durumunun sağlık raporu ile belgelenmesiyle kazanılır. Devletin bekasını tehdit eden unsurlara karşı yürütülen mücadelede veya harp bölgelerinde görev esnasında yaralanan ve bu nedenle engelli hale gelen Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensupları bu statüyü kazanabilirler.

d) Muharip Gazi

Muharip gazilik ise daha tarihsel ve savaş deneyimine dayalı bir statüdür. Fiilen harbe katılmış olan askerî personel, engelli olup olmamasına bakılmaksızın muharip gazi olarak kabul edilir. Bu kişiler genellikle belirli savaşlara veya çatışmalara doğrudan katılmışlardır ve gazilikleri bu fiili katılıma dayanır.

e) Hukuki Süreçte Ayrımlar ve Uygulama

Her ne kadar gazilik ve vazife malullüğü statüleri ortak noktalara sahip olsa da uygulamada bu iki husus ayrı dava yollarına konu olmaktadır. Gazilik unvanının tespiti, İdare Mahkemeleri tarafından yürütülmekte ve bu süreçte 2847 sayılı Kanun’un mükerrer 1. maddesi ile 7082 sayılı Kanun’un 14. maddesinde belirtilen koşullar dikkate alınmaktadır. Diğer yandan, vazife malullüğü tespiti davalarında mahkemeler 5510 sayılı Kanun’un 47. maddesi hükümlerine göre karar vermektedir.

Bu çerçevede, kişinin hem vazife malulü hem de gazi sayılması mümkün olabildiği gibi, sadece vazife malulü olup gazi sayılmaması veya sadece gazi kabul edilip vazife malulü sayılmaması da mümkündür. Bu nedenle, her iki statüye ilişkin şartlar ayrı ayrı değerlendirilmeli ve davalar da bu farklılıklara uygun şekilde yürütülmelidir.

9. Gazilere Sağlanan Haklar

9.1. Sağlık Hizmetleri

a) Muharip Gaziler ve Eşlerinin Sağlık Hakları

1005 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanan muharip gaziler ile eşleri, devlet hastanelerinde veya resmi sevkle özel hastanelerde ücretsiz tedavi hakkına sahiptir. Bu hizmetler için herhangi bir katılım payı ya da fark alınmamakta; giderler MSB bütçesinden karşılanmaktadır.

b) Malul Gaziler ile Dul ve Yetimlerin Sağlık Hizmetleri

3713 sayılı Kanuna göre malul gaziler ile şehitlerin dul ve yetimleri, SGK tarafından verilen tanıtım kartı ile kamu hastanelerinde ücretsiz sağlık hizmeti alabilmektedir. Bu kişilerin tedavi giderleri, çalışma, emeklilik ya da kurumsal bağlılık durumuna göre ilgili kurumlarca karşılanmaktadır. Malul gazilerin protez, ortez gibi ihtiyaçları da devlet tarafından temin edilmektedir.

c) Yedek Subay, Erbaş ve Erlerin Tedavi Hakları

2330 sayılı Kanun uyarınca, askerlik hizmeti sonrası tedavisi süren ve henüz maaş bağlanmamış olan er ve erbaşların hastane sevkleri, ikametlerine en yakın askerlik şubesince yapılır. Refakatçi giderleri ve ulaşım masrafları da devlet tarafından karşılanır.

d) Askeri Personel ve Öğrenciler için Sağlık Hizmetleri

211 sayılı İç Hizmet Kanununa göre, harp veya vazife malulü olan er, erbaş ve yedek subaylar ile bunların hak sahipleri, askeri ve kamu hastanelerinde tedavi olabilir. Tedavi masrafları SGK tarafından karşılanmakta ve sağlık karnesi verilmektedir.

e) Terör Nedeniyle Yaralananların Tedavisi

3713 sayılı Kanuna göre terör olaylarında yaralanan kişilerin tüm sağlık giderleri devlet tarafından karşılanmaktadır. Bu kişilere ücretsiz tedavi sağlanır.

f) 5510 Sayılı Kanun ile Sağlık Hizmetlerinin Toplanması

Çeşitli statülerdeki gazi ve hak sahiplerinin sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı, 5510 sayılı Kanun’un 63. ve 69. maddelerinde tek çatı altında toplanmıştır. Protez, ilaç, aşı, tıbbi malzeme gibi ihtiyaçlar da kapsam dâhilindedir.

g) Bakım ve Rehabilitasyon Hizmetleri

Yaşamsal hareketlerini yerine getiremeyen veya kimsesiz durumda olan gaziler, kamuya ait bakım merkezlerinde ücretsiz olarak barındırılmaktadır. Bu hizmetler, devlet destekli sosyal bakım modelleri çerçevesinde sunulmaktadır.

h) Erbaş ve Erler İçin Yol ve Harçlık Hakları

Askerî hastaneden hava değişimi alan erbaş ve erlere, ilk üç ay için harçlık ve yol ücretleri verilir. Hastaneye sevk veya geri dönüş sırasında da ulaşım masrafları karşılanır.

I)TSK Rehabilitasyon ve Bakım Merkezi Hizmetleri

Ankara Lodumlu’daki TSK Rehabilitasyon Merkezi, gazilere yönelik kapsamlı fizyoterapi, ortopedik ve nörolojik rehabilitasyon hizmetleri sunar. Merkezde ayrıca bakım gereksinimi olan gaziler için konaklama ve sürekli bakım olanakları da sağlanmaktadır.

9.2. Nakdi Tazminat

2330 Sayılı “Nakdî Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun” ile 2453 sayılı “Yurtdışında Görevli Personele Nakdî Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun”, 3713 s.k., 3497 sayılı Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği Hakkındaki Kanun, 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu kapsamındaki görevleri ifa ederken yaralanan ve malul olan personele nakdî tazminat ödenmektedir.

9.3. Sosyal Güvenlik Kurumunca Yapılan Ödemeler

a) Şeref Aylığı

İstiklal Madalyası sahipleri ile Kore Savaşı ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’na katılmış Türk vatandaşlarına, 1005 sayılı Kanun uyarınca şeref aylığı bağlanmaktadır. Bu aylık, belirli bir gösterge rakamı ile memur maaş katsayısı çarpılarak hesaplanır. Şehidin dul eşine aylığın %75’i oranında ödeme yapılır. Aylık, sosyal güvenlik kapsamına girmeyen, çalışmayan kişilere asgari ücret esas alınarak da bağlanabilir ve haczedilemez.

b) Vazife Malulü Aylığı

Görev sırasında hayatını kaybeden askerî ve sivil personelin yakınlarına, hizmet süresine göre vazife malullüğü aylığı bağlanır. Aylık, ilgili kişinin rütbesine ve görevdeki emsallerine göre hesaplanır. Er ve erbaşlar için öğrenim durumları dikkate alınır. Maluliyet oranına göre belirlenen bu aylıklar, güvenlik güçlerinin sosyal güvencesinin bir parçasıdır.

c) Emsal Aylığı

3713 sayılı Kanun kapsamında malul olan askeri personele, görevdeki emsallerinin aldığı maaşlardan düşük olmamak üzere aylık ödenir. Bu uygulama, terörle mücadelede yaralanan personelin mağduriyetini önlemeyi amaçlar. Ancak eski sistemde malul personele daha avantajlı oranlar verilmesi, sosyal adalet açısından daha dengeli kabul edilmektedir.

d) Harp Malulü Aylığı

Harp malullerine, bulundukları rütbe veya dereceye göre bir üst rütbenin emekli aylığı esas alınarak maaş bağlanır. Erbaş/erler ve sivil görevliler için öğrenim düzeyine göre uygun derece belirlenir. Ayrıca, maluliyet derecesine bağlı olarak harp malullüğü zammı ödenir. Genelkurmay Başkanlığı ve Millî Savunma Bakanlığı onayıyla bu zam %25 artırılabilir.

e) Emekli İkramiyesi

Vazife Malulü olan personele, emeklilikte 30 yıl çalışmış gibi değerlendirilerek emekli ikramiyesi ödenir. 3713 ve 2629 sayılı kanunlar kapsamında bu ikramiye, en yüksek devlet memuru aylığı üzerinden hesaplanır. Bu uygulama, hizmet süresi kısa da olsa, maluliyetin bedelinin karşılanmasını sağlar.

f) Ek Ödeme

Vazife Malulü olan veya hayatını kaybeden personelin kendisine ya da dul ve yetimlerine, her yılın ilk üç ayında ek ödeme yapılır. İlk ödeme, maaşa bağlanma tarihi ile Aralık sonuna kadar olan süre için hesaplanır. Malulün vefatı durumunda, son yılın beş katı tutarında yardım tek seferlik olarak ödenir.

g) Yaşlılık (İkinci Emeklilik) Aylığı

Vazife malulü olarak çalışmayı sürdüren sigortalılar, emeklilik için gerekli şartları tamamladıklarında ikinci kez yaşlılık aylığı almaya hak kazanır. Bu şartları sağlayamayanların ise prim ödemeleri, yaş şartını tamamlamaları hâlinde kendilerine iade edilir.

h) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu Yardımları

Terör olayları nedeniyle mağdur olanlara, 3713 sayılı Kanun kapsamında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonunca destek sağlanır. Bu yardımlar, şehit çocuklarının eğitim masraflarını da kapsar ve yerel yetkililerce belirlenen limitler dahilinde yapılır.

9.4. Mehmetçik Vakfı Tarafından Yapılan Yardımlar

Askerlik hizmeti sırasında malul kalan veya engelli hale gelen Mehmetçiklere, TSK Mehmetçik Vakfı tarafından maluliyet derecesine göre bir defalık maluliyet yardımı ve ayrıca düzenli olarak aylık bakım yardımı yapılmaktadır. Bu kişilerin çocuklarına, yaş ve öğrenim durumuna göre bakım ve öğrenim yardımı, üniversite harç desteği ve kırtasiye yardımı sağlanır. %40 ve üzeri engelli çocuklara, engellilik süresince yardım devam eder. Olay tarihinde eşi hamile olanların doğan çocuklarına doğum yardımı yapılır. Yardım almakta iken vefat eden gazilerin yakınlarına ölüm yardımı verilir. Ayrıca malul gaziler ve aileleri, TSK’nın rehabilitasyon merkezlerinden ücretsiz yararlanabilir, ulaşım ve iaşe giderleri Vakıf tarafından karşılanır. Terörle mücadelede yaralanarak hava değişimine gönderilen görevdeki Mehmetçiklerin ve bir refakatçisinin THY bilet ücretleri Vakıf tarafından ödenmektedir.

9.5. Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı Tarafından Yapılan Yardımlar

Görevde iken sağlık nedeniyle malulen emekliye ayrılan ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından birinci, ikinci, üçüncü veya dördüncü derece malul sayılan personele maluliyet yardımı yapılır. Beşinci ve altıncı derece malullere Vakıf tarafından yardım yapılmamaktadır. Ayrıca, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından emekli maaşı bağlanmamış olan birinci veya ikinci derece malul personele, Emekli Maaş Sistemine dâhil edilebilmesi amacıyla ek bir yardım sağlanır. Bu sistemin dışında kalmak isteyen personele ise, yardım tutarı bir defaya mahsus olmak üzere toplu şekilde ödenir.

9.6. Vergi İndirimi ve Muafiyetler

a) Gelir Vergisi İndirimi

Çalışma gücünü en az %40 oranında kaybeden vazife malulleri, gelir vergisi indirimi hakkından yararlanır. Engellilik oranına göre değişen bu indirim tutarları, derecelere ayrılarak belirlenmiştir. Bu sayede, engelli bireylerin vergi yükü azaltılarak ekonomik rahatlık sağlanması amaçlanır.

b) Mesken Vergisi Muafiyeti

Gazi unvanına sahip kişilerin, Türkiye sınırları içinde tek bir konutu bulunması halinde bu konut emlak vergisinden muaf tutulabilir. Brüt 200 m²’yi aşmayan bu taşınmaz için başvuru, ilgili belediyeye yapılır ve vergilendirme sıfıra indirilebilir.

c) Gümrük Vergisi Muafiyeti

Malul ve engelliler tarafından yurt dışından ithal edilen özel tertibatlı taşıtlar için gümrük vergisi muafiyeti sağlanır. Bu istisna, belirli motor hacmi sınırları ve kullanım koşulları dâhilinde geçerlidir. Ayrıca, belirli koşullarda özel tüketim vergisinden de beş yılda bir kez olmak üzere muafiyet uygulanır.

d) Elektrik Ücreti İndirimi

SGK’dan malul gazi aylığı alan kişilere, ikamet ettikleri konutta tükettikleri elektrik faturasında %40 oranında indirim yapılır. Bu indirim, enerji giderlerinin hafifletilmesi yoluyla gazilere destek olmayı hedefler.

e) Su Ücreti İndirimi

Malul gazilere, belediyeler tarafından meskenlerinde kullanılan su faturalarında en az %50 oranında indirim uygulanır. Belediyeler bu oranı artırma yetkisine sahiptir ve bazı yerlerde bu indirim %100’e kadar çıkabilmektedir.

f) Silah Ruhsat Harç Muafiyeti

Vazife malullüğü nedeniyle aylık bağlanan kişiler ile şehit yakınlarına ait silahlar, yasal çerçevede taşıma veya bulundurma ruhsatı alırken harç, vergi ve resimlerden muaf tutulur. Bu uygulama, hem kendileri hem de ailelerine ait silahları kapsar.

g) Ücretsiz Ulaşım Hakkı

Malul gaziler ve şeref aylığı sahipleri ile eş ve çocuklarına, kamuya ait kara ve deniz ulaşım araçlarında ücretsiz seyahat hakkı tanınır. Bu kapsamda, SGK tarafından kendilerine “Ücretsiz Seyahat Kartı” düzenlenerek ulaşım desteği sağlanır.

9.7. Konut Kredisi ve Konut Tahsisi

a) Faizsiz Konut Kredisi (Toplu Konut Fonu)

3713 sayılı Kanun uyarınca terör eylemleri nedeniyle malul kalan TSK mensupları, erbaş-erler ve siviller ile vefat edenlerin hak sahibi yakınlarına, SGK tarafından hak sahipliği belgesi verilmesi koşuluyla, Ziraat Bankası aracılığıyla faizsiz konut kredisi imkânı sağlanır. Kredi miktarı yıllık enflasyon oranına göre güncellenir. Geri ödeme, aylığın dörtte biri oranında kesinti ile gerçekleştirilir ve vade süresi borcun tamamlandığı tarihtir.

b) OYAK Faizsiz Konut Kredisi

OYAK üyeliği bulunan ve sağlık raporuyla “TSK’da görev yapamaz” kararı verilen vazife malulü personele, üyelik süresi dikkate alınmaksızın, maluliyet yardımının ödendiği tarih itibarıyla belirlenen tutarda faizsiz konut kredisi verilir. Bu haktan faydalanmak için, kredi en geç iki yıl içinde kullanılmalıdır.

c) Kira Yardımı ve Kamu Konutu Hakkı

Vazife malulü olan personel, kamu konutlarında kalmaya devam ediyorsa bir yıl süreyle mevcut hakkını kullanabilir. Konutta kalamayanlar ya da süresi dolanlar için, ikamet amacıyla kullanılacak yurtiçi konutların kira bedeli devlet tarafından on yıl süreyle karşılanır. Yurtdışındaki özel konutlar için ise bu süre bir yıldır. Yardımın detayları ilgili bakanlıklarca belirlenecek usul ve esaslara göre yürütülür.

d) TSK’da Göreve Devam Eden Vazife Malulleri İçin Konut Tahsisi

Organ kaybı veya zafiyetine rağmen görevine devam etmek isteyen subay, astsubay ve uzman jandarmalar, fiziki yeterliliklerinin uygun görülmesi hâlinde yeniden görevlendirilebilir. Bu personel, görevine devam ettiği sürece, görev tahsisli personel gibi konut tahsisinden yararlanabilir.

9.8. İstihdam İmkanları

a) Vazife Malulü Personel ve Yakınlarına İş Temini

3713 sayılı Kanun kapsamında terör nedeniyle çalışamayacak derecede malul olan kamu görevlileri ile TSK, Emniyet ve MİT okullarında öğrenim gören öğrencilerden, malul olup çalışabilir durumda olanların kendilerine, çalışamaz durumdakilerin ise eş, çocuk veya kardeşlerinden birine kamu veya özel sektörde iş sağlanması hükme bağlanmıştır.

b) Devlet Memuru Yakınlarının Yer Değişikliği ile Atanması

Devlet memuru olarak çalışan vazife malulü yakınlarının atanma talepleri, bulundukları kurumun hizmet birimlerinde ve kadro durumuna göre öncelikli olarak değerlendirilir. Bu kapsamda eş, çocuk, anne, baba ve kardeşler ilgili kurumlarda görev yerlerini değiştirebilirler.

c) Milli Piyango Bayilik Hakkı

3713 sayılı Kanun kapsamında malul sayılanlara, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından bayilik ruhsatı verilmesinde öncelik tanınır. Bayilik için faaliyet süresi veya kura şartı aranmaksızın malul personele kolaylık sağlanmaktadır.

9.9. Gazi Çocuklarına Yönelik Eğitim Desteği

Vazife malulü personelin öğrenim gören çocuklarına, eğitim kademelerine uygun tutarlarda eğitim yardımı sağlanmaktadır. Bu yardımlar, çocukların okul masraflarını karşılamak üzere yılda bir kez toplu olarak ödenir. Yardım talebinde bulunmak isteyenler, öğrenim belgeleriyle birlikte SGK’ya başvurmalıdır.

Terörle mücadele kapsamında köyleri boşaltılan ve şehit olanların çocukları, yüksek öğrenimleri boyunca karşılıksız burs almaya hak kazanır. Bu destek, devlet tarafından sağlanmakta ve öğrencilerin eğitimlerini sürdürmelerine katkıda bulunmaktadır.

Malul gazi ve şehit çocukları, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenen kontenjan dahilinde parasız yatılı okullara sınavsız kabul edilme ayrıcalığına sahiptir. Ancak özel eğitim kurumlarına girişte, bu okulların belirlediği şartlar ve sınavlar geçerlidir.

Askeri okullara başvuruda bulunan malul gazi ve şehit çocuklarına, diğer adaylara göre ek kontenjan ayrılmakta ve belirlenen taban puanın altında olmamak kaydıyla ikinci aşamalara çağrılmaktadırlar. Başvuru rehberleri ilgili askeri ve eğitim birimlerinden temin edilebilir.

Malul gazilerin çocukları, devlete ait yatılı eğitim kurumlarında ücretsiz okutulmakta ve yüksek öğrenim öğrencileri öncelikli olarak yurt ve kredi imkanlarından faydalanmaktadır. Ancak her dönemde sınıfta kalan öğrenciler bu haklarını kaybedebilir.

Özel öğretim kurumları, öğrenci sayılarının belirli oranında malul gazi ve şehit çocuklarını ücretsiz okutmakta ve bu konuda öncelik tanımaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı da malul ve muharip gazi çocuklarının istedikleri okullara kayıt ve nakil işlemlerinde kolaylık sağlamaktadır.

9.10. Gazilere Sağlanan Diğer Haklar

Malul ve muharip gazilere, SGK tarafından “GAZİ” ibareli kimlik kartı verilmektedir. Şehitler ve gaziler, 18 Mart Şehitler Günü ve 19 Eylül Gaziler Günü’nde anılır; kamu kurumlarında çalışan malul gaziler ve eşlerine 19 Eylül’de idari izin hakkı tanınır. Ayrıca engelliler haftası ve Dünya Özürlüler Günü’nde özürlüler idari izinli sayılır.

Malul gazilere “Devlet Övünç Madalyası ve Beratı” verilirken, malulen emekli olup göreve devam eden personele “Malul Gazi Şerit Rozeti” takılmaktadır. Çatışmada yaralanan ve görevde olan personele ise “Yara İşareti” verilir.

Malul gaziler, TSK kimlik kartlarıyla orduevleri, askeri tesisler ve sosyal tesislerden ücretsiz yararlanabilir; giriş ve otopark ücretleri alınmaz. Ayrıca, Gençlik ve Spor Bakanlığına ait spor müsabakalarında özel yer tahsisi ve ücretsiz giriş hakkına sahiptirler. Tarihi ve turistik müze ile ören yerlerine ücretsiz giriş imkânı da sağlanmaktadır.

Balıkesir’deki TSK Ali Çetinkaya İlk Kurşun Rehabilitasyon Merkezi, malul gaziler ve ailelerine ücretsiz tatil ve rehabilitasyon hizmeti sunar; yol ve yemek masrafları Mehmetçik Vakfı tarafından karşılanmaktadır. Ayrıca, kamu sosyal tesislerinde malul gaziler ve yakınları personel tarifesi üzerinden yararlanmaktadır.

Malul gaziler ile eş ve çocuklarına “Hususi Damgalı Pasaport” verilir. Askerlik hizmeti sırasında ölen veya malul olanların kardeşleri ise askerlikten muaf tutulur veya terhis edilir. Hak sahipleri, askerlik işlemleri için ilgili şubelere başvurmalıdır.

TSK Kimlik Kartı ve Akıllı Kartları, malul gazilere ve aile fertlerine verilir; bu kartlarda malul gazilik durumu belirtilir. SGK tarafından verilen ücretsiz seyahat kartı gösterildiğinde, Akıllı Kart için ücret alınmaz. Şehit erbaş ve erlerin hak sahiplerine askeri hastanelerden ücretsiz yararlanma amacıyla giriş kartı sağlanır.

10. Sonuç

Devlet, anayasal yükümlülükleri kapsamında şehit aileleri ve gazilere kapsamlı hak ve destekler sunmaktadır. Bu düzenlemeler, vatan uğruna canını feda eden veya malul kalan bireylerin ve yakınlarının sosyal, ekonomik ve kültürel yaşamlarının iyileştirilmesini hedeflemektedir. Sağlanan haklar, milletimizin fedakârlıklarına karşılık devletin takdir ve şükran ifadesi niteliğindedir. Mevzuatın sürekli olarak güncellenmesi ve uygulamanın etkinliği, bu kesimlerin toplumsal hayata katılımını kolaylaştırmakta ve hak ettikleri saygı ile desteğin sağlanmasını temin etmektedir. Bu yaklaşım, milli birlik ve beraberliğin güçlendirilmesi bakımından da büyük önem taşımaktadır.

KAYNAKÇA

1. Namal, M. K., & Köleoğlu, Y. (2016). Türkiye’de Gazi ve Şehit Ailelerine Sağlanan Sosyal Haklar. Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(8), 119–149.

2. BAĞCI, Mehmet & EKMEKÇİ, Ömer (2014). Maluliyet ve Vazife Maluliyeti, İstanbul, s.312-357

3. ÖRÜCÜ, Yunus (2019). Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda asker kişilerin vazife malullüğü sigortası, Ankara, s.206

4. ŞAHİN, Mehmet Yaşar (2019). Türkiye’de Şehitlik ve Gazilik Kavramları İle Sağlanan Haklar

5. İlgili Mevzuat

Stj.Av.Şirin ÇAKIR

Av.Yalçın TORUN

Uyarı; Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Stj.Av.Şirin ÇAKIR,  ve Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.