Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması(HAGB) Kararının, Kamu Görevine Alınacaklar Hakkında Yürütülen Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasına Etkisi
1.Giriş
HAGB kararları, Ceza Muhakemesi Kanunu’nda mahkemece sanığın sabıka kaydına işlenmeyen bir denetim sürecine tabi tutulmasını ve denetim sonunda yükümlülüklerine uygun davranan sanık hakkında düşme kararı verilmesini sağlayan bir karardır. Ancak, güvenlik soruşturması değerlendirmelerinde, HAGB kararları sıklıkla olumsuz kriter olarak dikkate alınmakta, bu durum ise masumiyet karinesi ve lekelenmeme hakkı bakımından tartışmalara yol açmaktadır.
2.Mevzuat İncelemesi
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde, kesinleşmiş mahkeme kararlarına dayalı değerlendirmelerin esas alınacağı belirtilmektedir. Ancak, uygulamada HAGB kararları kesin hüküm olmadığı halde olumsuz değerlendirme sebebi yapılmaktadır. Bu durum, mevzuatın amacı ve Anayasa’nın 70. maddesinde düzenlenen kamu hizmetine girme hakkı ile çelişme potansiyeli taşımaktadır.
3.HAGB Kararının Denetim Süresi İçerisinde Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasına Etkisi
CMK m. 231 gereğince denetim süresi tamamlanmamışsa, hüküm açıklanmamış olmakla birlikte, uygulamada HAGB kararı arşiv kayıtlarında yer aldığı için güvenlik soruşturması esnasında dikkate alınmaktadır. İlgili mevzuatlar bakımından:
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 48/A-5: “Affa uğramış veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar…” gibi suçlardan mahkum olanların memuriyete alınmayacağı belirtilmiştir.
- 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu m. 12 ve 19: Uzman erbaş adaylarının adli durumlarının değerlendirilmesinde, güvenlik soruşturması sonuçlarının esas alınacağı ve yüz kızartıcı suçlardan mahkum olanların istihdam edilemeyeceği öngörülmüştür.
- 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu m. 13: Askeri personelin güvenlik soruşturmasında adli kayıtlarının dikkate alınacağı düzenlenmiştir.
- 2803 sayılı Jandarma Teşkilat Kanunu m. 13 ve devamı: Jandarma personeli seçiminde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının esas alınacağı belirtilmiştir.
Özetle, denetim süresi devam ederken HAGB kararının güvenlik soruşturmasında adayın aleyhine değerlendirmeye sebep olması için ya ilgili kanunda sayılan yüz kızartıcı suçlardan olması ya da HAGB kararına konu suçun yapılacak kamu görevine engel teşkil edebilecek somut risk unsurlarını taşıması gerekir.
4.HAGB Kararında Düşme Kararı Verilmesinin Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasına Etkisi
HAGB kararı verilmiş ve denetim süresi sonunda mahkemece “düşme” kararı verilmişse, artık ortada hukuken bir mahkumiyet bulunmamaktadır. CMK 231/11 uyarınca düşme kararı, hükmün açıklanmamış sayılmasına ve hiçbir hukuki sonuç doğurmamasına neden olur. Bu durumda:
- Adli sicil kaydı temizlenir.
- Arşiv kaydında yer alsa da, artık güvenlik soruşturmasında olumsuz kriter olarak kullanılmaması gerekir.
- Ancak uygulamada, bazı idareler arşiv kaydına dayanarak olumsuz değerlendirme yapabilmektedir. Bu uygulama idari yargıya taşındığında, birçok mahkeme tarafından hukuka aykırı bulunmakta ve iptal edilmektedir. Bu durum, kişilerin lekelenmeme hakkı ve kamu hizmetine girme hakkı bakımından hassasiyetle değerlendirilmelidir. Düşme kararının verilmesi halinde güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılmaması hukukun üstünlüğü ilkesinin gereğidir.
- Bu konuda emsal karar da şu şekildedir; “Olayda; davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olarak değerlendirilmesinin sebebinin, kendisi hakkında elde edilen, “Adı geçen şahsın; ….. tarihinde ‘Cinsel Taciz’ suçundan ………Asliye Ceza Mahkemesince ……….. tarih ve 2016/……. esas, 2017/…….. karar sayı ile yargılandığı ‘1 yıl 3 Ay Hapis Cezası ile cezalandırılmasına, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasına, 5 Yıl Süreyle Denetime Tabi Tutulmasına’ karar verildiği, dosyanın ……… tarihinde kesinleştiği kayıtlarımızın tetkikinden anlaşılmıştır.” şeklindeki bilgi notu olduğu anlaşılmaktadır. Dosya içerisindeki diğer bilgi ve belgelerin incelenmesinden ise, ………. Asliye Ceza mahkemesince davacı hakkında cinsel taciz suçundan yapılan yargılama sonucunda, anılan Mahkemenin ……..tarih ve E:2016/……….., K:2027/……….. sayılı kararı ile neticeten verilen 1 yıl 3 ay hapis cezası hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği, aynı mahkemece aynı esas ve karar sayılı dosya üzerinden verilen ……….tarihli ek karar ile, davacının beş yıllık denetim süresi içerisinde herhangi bir suç işlememiş olması nedeniyle davanın düşürülmesine karar verildiği, dosya içerisinde bu bilgi dışında davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olarak değerlendirilmesini haklı kılacak başkaca bir bilgi ve belgenin de bulunmadığı görülmüştür. Bu durumda, gelinen aşamada, davacının güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesine sebep olan yargılama süreci sonucunda verilen düşme kararı ile, davacı hakkında daha önce açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükmün tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kaldırıldığı, bu yargılamaya konu olan ve güvelik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına neden olan bu bilgi haricinde davacının güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesini gerektirecek başka bir bilgi ve belgenin de davalı idarece somut olarak ortaya konulamadığı anlaşıldığından, davacının sözleşmesinin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığından bahisle feshine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık, aksi kabulden hareketle davanın reddine yönelik olarak verilen İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.”(Konya Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi –Esas No: 2025/176 Karar No: 2025/569 )
Kaynakça
- 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu
- 5271 Sayılı Kanun Ceza Muhakemesi Kanunu
AYDIN, M. A., “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasına Eleştirel Bir Bakış”, SÜHFD, 2024
Av.Yalçın TORUN
Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.