Taşınmazlarda Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şuyu): Genel Hususlar, Görevli ve Yetkili Mahkeme, Yargılama Giderleri
1.Giriş
Bu makalede, ortak mülkiyete konu taşınır veya taşınmaz maldaki paydaşlık ilişkisinin sona erdirilmesine yönelik olarak açılan ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasının hukuki niteliği, dava açılmadan önce uygulanması zorunlu olan arabuluculuk süreci, davanın tarafları, görevli ve yetkili mahkeme, harçlar ile yargılama giderleri ve vekalet ücreti bakımından ortaya çıkan sonuçlar ele alınacaktır.
2.Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davasının Tanımı
Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası, paylı veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır ya da taşınmaz mallarda mevcut ortak mülkiyet ilişkisinin sona erdirilerek kişisel mülkiyete geçişi sağlayan bir dava türüdür. Çok taraflı bir dava olup tüm taraflar bakımından benzer hukuki sonuçlar doğurur.
Türk Medeni Kanunu Madde 698’e göre “Hukukî bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.”
Madde uyarınca her paydaş, kural olarak ortaklığın sona erdirilmesini isteme hakkına sahiptir.
TMK Madde 699’da “Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.” hükmü ile paylaşımın şekilleri düzenlenmiştir. Maddeden anlaşılacağı üzere, aynen taksim suretiyle veya satış suretiyle olmak üzere iki yöntemle ortaklığın giderilmesi gerçekleştirilir.
Aynen Taksim Suretiyle Ortaklığın Giderilmesi; Taşınır veya taşınmaz malın fiziki olarak bölünebilmesi ve her paydaşa eşit/eşdeğer bir bölüm düşmesinin mümkün olduğu durumlarda uygulanır. Örneğin ikiye bölünebilen bir arsanın taraflara tapu kaydıyla ayrı ayrı tescil edilmesi sağlanabilir.
Satış Suretiyle Ortaklığın Giderilmesinde ise; Taşınır veya taşınmaz malın aynen bölünememesi halinde malın icra yoluyla satılarak bedelinin paydaşlar arasında paylaştırılması yoluna gidilir. Satış aşamasında İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümleri uygulanır.
3.Arabuluculuk Süreci
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na, m. 18/B hükmü uyarınca; “taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.” Dolayısıyla ortaklığın giderilmesi davasında kanunen dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulmalıdır.
4.Davanın Tarafları
İzale-i şuyu davası, ortak mülkiyete konu malda paydaş olan tüm paydaşlara karşı açılmalıdır. Taraf teşkili zorunludur. Paydaşlardan herhangi biri, ortak mülkiyete son verilmesi için dava açabileceği gibi taraflar kendi aralarında yapacakları sözleşme ile de ortaklığı sona erdirebilirler. Uzlaşma sağlanamadığı takdirde dava yoluna gidilir.
5.Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme; Sulh Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme; Taşınmaz mallar bakımından taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi münhasır yetkilidir.
6.Harçlar, Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti
Ortaklığın giderilmesi davası maktu harca tabidir. Dava açılırken sabit miktarda başvuru harcı yatırılır. Dava sonucunda kararın niteliğine göre harç miktarı değişir:
Satış Suretiyle Paylaştırma Kararı Verilmesi Halinde; Taşınmaz malın satış bedelinden, bir paydaşın hissesine düşecek miktar üzerinden binde 11,38 oranında nispi karar ve ilam harcı alınır.
Aynen Taksim Kararı Verilmesi Halinde; Gayrimenkulün değeri üzerinden
binde 4,55 nispi karar ve ilam harcı uygulanır.
Davayı açan paydaş, başlangıçta harçları ve diğer yargılama giderlerini peşin olarak yatırmak zorundadır.
Yargılama giderleri; Ortaklığın giderilmesi davalarında kazanan veya kaybeden taraf olmadığından tarafların payları oranında davanın sonunda üzerlerine yükletilir.
Akdi vekalet ücreti; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında olmamak kaydıyla avukat ile müvekkili arasındaki avukatlık ücret sözleşmesine göre belirlenir.
Kanuni vekalet ücreti; Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca maktu olarak uygulanır ve ortaklığın giderilmesi davalarının niteliği gereği, hükmolunan vekalet ücreti tarafların hisseleri oranında paylaştırılır.
7.Yargılama Usulü
Davanın yargılaması Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tabidir ve basit yargılama usulü uygulanır. Satış aşamasında: kıymet takdiri, satış işlemleri, ilan bedelin paylaştırılması gibi işlemler İİK hükümleri doğrultusunda yürütülür. Mahkeme, aynen taksimin mümkün olup olmadığı yönünde teknik bilirkişi incelemesi yaptırır; mümkün görülmezse satış yöntemi uygulanır.
8.Sonuç
Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası, paydaşlar arasındaki ortak mülkiyet ilişkisinin sona erdirilerek kişisel mülkiyetin tesis edilmesine yönelik, niteliği itibarıyla kendine özgü bir dava türüdür. Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekmekte olup, tüm paydaşların davada taraf olarak yer alması zorunludur. Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi, taşınmazlara ilişkin uyuşmazlıklarda ise yetki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine aittir. Yargılama sırasında aynen taksimin mümkün olup olmadığı teknik yöntemlerle belirlenmekte, mümkün olmayan hallerde satış suretiyle ortaklığın giderilmesi yoluna gidilmektedir. Harçlar, yargılama giderleri ve kanuni vekalet ücreti ise ortaklık ilişkisinin niteliği gereği kural olarak tarafların hisseleri oranında paylaştırılmaktadır. Bu kapsamda ortaklığın giderilmesi davası, paydaşlar arasında yaşanan mülkiyet uyuşmazlıklarının hukuki güvenlik ilkesi çerçevesinde çözülmesini sağlayan etkin bir hukuki başvuru yoludur.
Stj.Av.Şirin ÇAKIR
Av.Yalçın TORUN
Uyarı; Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Stj.Av.Şirin ÇAKIR, ve Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.