ICSID Hakem Kararlarına Karşı Hukuki Başvuru Yolları  

ICSID hakem heyetlerince verilen nihai kararlara karşı tarafların başvurabilecekleri hukuki yollar mevcuttur. ICSID hakem kararlarının hukuki denetimi ICSID bünyesinde gerçekleştirilmektedir. ICSID  hakem kararlarına karşı yerel mahkemelere başvurmak mümkün değildir. Sadece nihai kararlar için, ICSID Sözleşmesinde belirtilen şartlar oluştuğunda, taraflarca  kararın tashihi ve ek karar verilmesi, kararın düzeltilmesi (revizyon), kararın yorumu ve kararın iptali talep edilebilir.

Tez çalışmamızda özellikle “kanun yolu”[1]  ifadesi yerine “hukuki başvuru yolu”  veya “hukuki yol” ifadesi kullanılmıştır. Kanun yolları ifadesi iç hukuk sistemlerinde yargı kararlarının denetlenmesine ilişkin bir terim olarak kullanılmaktadır. İç hukuk düzenlerinde kanun yolu davanın taraflarına tanınan bir hukuki yoldur. Bu yola başvuran taraf kararın tekrar incelenmesini ve değiştirilmesini talep eder. Kanun yoluna başvurulması ile yargılama daha üst bir mercie intikal ettirilir ve bu müracaat ile hükmün kesinleşmesi engellenir[2].  Medeni usul hukukunda belirlenen kanun yolları üç tanedir. Bunlar temyiz, karar düzeltme ve yargılamanın iadesi kanun yollarıdır. Temyiz ve karar düzeltmesi kanun yoluna başvurulduğu zaman nihai kararın şekli anlamda kesinleşmesi engellenmiş olur. Bu sebepten dolayı temyiz ve karar düzeltmesi kanun yolları olağan kanun yolları olarak sınıflandırılır. Kesinleşmiş hükümlere karşı ise yargılamanın iadesi kanun yoluna başvurulabilir. Yargılamanın iadesi kanun yolu ise aynı konuda aynı sebebe dayanarak kesinleşmiş hükmün tekrar incelenmesine imkân tanıdığı için olağanüstü kanun yolu olarak sınıflandırılır[3].  ICSID hakem heyetleri kararlarının denetlenmesine ilişkin ICSID Sözleşmesinde mevcut bulunan kararın tashihi ve ek karar, kararın düzeltilmesi (revizyon), kararın yorumu ve kararın iptali hukuki başvuru yollarına ilişkin düzenlemeler iç hukuk düzeninde mevcut bulunan kanun yolu kavramının şartlarını taşımadığı için, kanun yolu ifadesi yerine hukuki başvuru yolları veya hukuki yollar ifadesi kullanılmıştır. ICSID tahkiminde kararın tashihi ve ek karar, kararın düzeltilmesi (revizyon), kararın yorumu talep edildiğinde, nihai kararı veren heyet bu talepleri inceleyecektir. Nihai kararı veren heyet yeniden teşkil edilemiyor ise yeni bir heyet teşkil edilecektir. Kararın iptali talep edildiğinde ise nihai kararın iptal edilip edilmeyeceğine iç hukuk düzeninde mevcut bulunan kanun yollarından farklı olarak bir üst mahkeme değil, yeni oluşturulacak bir ad hoc komite karar verecektir.

Kararın Tashihi ve Ek Karar 

Karar tashihi (rectification of the award)  kararda mevcut bulanan yazıma aritmetik hesaplamalara veya benzeri hususlara ilişkin küçük hataların düzeltilmesine olanak sağlayan bir hukuki başvuru yoludur. Bu hukuki başvuru yolu hakem heyetine kararda oluşmuş küçük hataları düzeltme olanağı sağlamaktadır. Ek karar (suplementation of the award) hukuki başvuru yolu ise, karara dahil edilmeyen veya atlanan hususlara ilişkindir. Karar, heyete sunulan bütün sorunların  çözümüne ilişkin hususları kapsamalıdır. Ek karar, özellikle mahkeme heyetinin dikkati çekildiğinde derhal ilave edeceği ve dikkatsizliği nedeniyle gözden kaçırmış olduğu hususların karara dahil edilmesine olanak sağlayan bir hukuki başvuru yoludur. Heyet, kararın verilmesini izleyen (45) gün içerisinde taraflardan birinin başvurusu halinde, diğer tarafı da haberdar ederek, kararda atladığı bir sorun hakkında karar verebilecek ve hataları düzeltebilecektir.

Kararın Düzeltilmesi

Karar düzeltmesi (revision of the award) karar verilmeden önce mevcut bulunan vakıaların taraflarca sonradan öğrenilmesi durumunda  kararın düzeltilmesine olanak sağlayan bir hukuki başvuru yoludur. ICSID hakem heyeti nihai kararlarına karşı, taraflardan biri, karar verildiğinde hakem heyetince ve başvuruda bulunan tarafça bilinmeyen, başvuruda bulunanın ihmali nedeni ile bilmezlik etmediği, bilinmesi kararı etkileyecek nitelikte bir vakıanın ortaya çıkması nedeni ile kararın düzeltilmesini talep edebilecektir.  Taraflar müracaatlarını Genel Sekretere vakıanın öğrenilmesinden itibaren  (90) gün içerisinde  ve her halükarda kararın tebliğinden itibaren üç yıl içerisinde  yazılı olarak yapacaklardır.

 Kararın Yorumu 

ICSID hakem kararının açık olmaması, anlaşılmasında zorluk çekilmesi veya birbiri ile çelişen hükümler ihtiva etmesi halinde karardaki gerçek anlamı öğrenmek  maksadıyla, taraflar kararın yorumlanmasını  (interpretation of the award) talep edebilirler. Kararın yorumlanmasını talep eden taraf, müracaatını Genel Sekretere yazılı olarak yapar. Bu müracaat için herhangi bir süre kısıtlaması mevcut değildir. Hakem kararının yorumlanması, hakem kararında verilen hükmü değiştirmemekte, sadece bu hüküm yorumlanmakta ve açıklanmaktadır. Prensip olarak hakem heyeti karar verdikten sonra bu kararı değiştiremez. Kararın yorumu talebi sonrası hakem heyetinin daha önce unuttuğu bir hususu karara dahil etmesi  veya kararı düzeltmesi kararın yorumu talep edildiğinde mümkün değildir. 

Kararın İptali

Taraflardan herhangi biri Genel Sekretere yazılı olarak başvurarak, heyet uygun oluşturulmamışsa, usule ilişkin temel kurallarda esaslı bir sapma varsa, heyet açıkça yetkisini aşmışsa, heyetin üyelerinden birisi rüşvet almışsa veya nihai karar kararın temelini oluşturan gerekçeleri ifade etmekte başarısızsa, hakem heyetince verilen kararın iptalini (annulment of the award) talep edebilir. Kararın iptali için ad hoc komite oluşturulur ve bu komite iptal talebinde bulunan tarafça ileri sürülen yukarıdaki sebepler açısından kararı inceler. Ad hoc komite iptal talebinde ileri sürülen sebeplerin mevcut olduğunu tespit ederse, nihai kararı kısmen veya tamamen iptal eder. İleri sürülen sebeplerin mevcut olmadığını tespit ederse  iptal talebini reddeder.  Kararın iptali usulü kararın etkilerini ortadan kaldıracak en önemli hukuki  başvuru yoludur.

[1] Kanun yolu hakkında ayrıntılı bilgi için bkz.: Şit,age,s.84-86.

[2] Üstündağ,S.:Medenî Yargılama Hukuku,İstanbul 1992,s.797.

[3] Kuru, B./Arslan,R./Yılmaz,E.:Medeni Usul Hukuku, Ankara 2001,s.447-448.