Türk Silahlı Kuvvetleri/Jandarma Personeline İlişkin Sicil İşlemleri Ve Sicil İptaline Dair Hukuki Bir İnceleme

1. GİRİŞ

Askeri personelin mesleki kariyerini etkileyen en önemli unsurlardan biri olan sicil, hizmet içi performans, terfi, atama, görevde yükselme ve disiplin değerlendirmelerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bu yönüyle sicil işlemlerinin hukuka uygunluğu hem idare hem de birey açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Türk Silahlı Kuvvetleri personeli ve kolluk personeli hakkında düzenlenen sicilin ne olduğu, hangi kriterlere göre verildiği, hangi şartlar altında iptal edilebileceği ve yargı mercilerinin bu husustaki yaklaşımı incelenecektir.

2. SİCİLİN TANIMI VE ÖNEMİ

Sicil; personelin mesleki yeterlilik, görev başarısı, disiplin anlayışı, yönetim kabiliyeti gibi niteliklerinin üstleri tarafından değerlendirilmesi suretiyle oluşturulan resmi belgedir. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’na göre, sicil notu terfi ve kademe ilerlemesinin temel belirleyicisidir.

Subay ve  Astsubay Sicil Yönetmeliklerinde belirtildiği üzere: “Sicil üstleri; sicil belgelerindeki nitelikleri tam bir tarafsızlık, adalet ve vicdani kanaatle değerlendirmekten sorumludurlar.” Sicil, personelin özlük dosyasına işlenmekte ve bu veriler daha sonra terfi işlemleri, yurt içi ve yurt dışı görevlendirmeler ile ödüllendirme süreçlerinde kullanılmaktadır.

3. SİCİLİN DEĞERLENDİRİLMESİNDE DİKKATE ALINAN KRİTERLER

Sicil Yönetmeliklerinde; sicil üstlerinin, personelin; mesleki bilgi ve becerisi, disiplin durumu, görevini yerine getirme becerisi, komutanlık ve liderlik vasfı, genel kültür ve kişilik özellikleri gibi alanlarda değerlendirme yapmaları öngörülmüştür. Değerlendirme objektif kriterlere dayalı olmalı; sübjektif kanaatlerle değil, gözleme ve belgeye dayalı olmalıdır.

Sicilin İptal Edilme Şartları

1. Objektiflikten Sapma: Sicil işlemi, somut verilere dayanmayan, önceki sicil eğilimlerinden açık ve mantıksız şekilde sapmalar içeriyorsa, hukuka aykırılıktan söz edilebilir​.
2. Siciller Arasında Aşırı Fark: Aynı kişi hakkında benzer dönemlerde düzenlenen siciller arasında makul olmayan farklar mevcutsa, bu durum değerlendirme sürecinin objektifliğini şüpheli kılar​.
3. Subjektif Kanaatler: Sicil belgelerinin düzenlenmesinde subjektif, kişisel kanaatler öne çıkarılmışsa, bu durum hukuki denetime konu olabilir. Yargı içtihatları, sadece önceki sicillerle uyumsuzluk gerekçesiyle sicilin iptal edilemeyeceğini, ancak bu uyumsuzluğun objektif gerekçelere dayanmaması durumunda iptalin gündeme gelebileceğini ortaya koymaktadır​.
4. Disiplin veya Ceza Unsuru Olmadan Düşük Sicil: Personelin takdirname almış, disiplin cezası almamış ve genel başarı durumu iyi olduğu halde düşük sicil verilmesi, yargı tarafından iptale gerekçe olarak kabul edilmektedir​.
5. İdarenin Takdir Yetkisinin Aşılması: Sicil düzenlenirken idarenin takdir yetkisinin sınırlarının aşılması ya da bu yetkinin keyfi şekilde kullanılması, iptal sebebi olarak değerlendirilmektedir​.
6. Çalışma süresi yetersizliği: Sicil üstünün üç aylık birlikte çalışma şartını taşımaması.iptal sebebi olarak kabul edilmektedir.
7. Keyfi değerlendirme: Sicil üstlerinin takdir yetkisini hukuka aykırı kullanmasıdurumundada sicil iptal edilmektedir.

İdari yargıda  mahkemeler, sicil üstlerinin “kabul edilebilir nedenlere dayanmadan” düşük not vermelerinin takdir yetkisinin hukuka aykırı kullanımı olarak değerlendirmekte  önceki yıllarda  “mükemmel” not alan personele herhangi bir olumsuz gelişme olmamasına rağmen düşük not verilmesi durumunda bu hususun belgelerle desteklenmesi durumunda sicilin iptaline karar vermektedirler.

4. SİCİL VERİLİRKEN UYULMASI GEREKEN KURALLAR VE İLKELER

Sicil üstleri;

• Personelle üç ay birlikte çalışmış olmalı,
• Değerlendirme objektif olmalı,
• Önceki yılların etkisinden bağımsız hareket etmeli,
• Değerlendirme formundaki her alanı doldurmalı,
• Gerekirse kanaat belirtmeli, ancak bu kanaat dayanaklı olmalıdır.

Sicilin, “subjektif kanaat” veya “duygusal yaklaşımlar”la düzenlenmesi, kamu yararı ve liyakat ilkelerine aykırıdır.

    5. SİCİL İPTAL DAVASI NE ZAMAN AÇILIR?

Sicil iptal davaları, sicil belgesinin personele tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Ancak sicil belgesi doğrudan tebliğ edilmese bile, etkisini (örneğin terfi reddi) gösterdiği andan itibaren dava açma süresi başlar. AYİM içtihatlarında bu süre kesin hak düşürücü süre olarak uygulanmaktadır.

6. GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Askeri yargı sisteminin kaldırılmasıyla birlikte, sicil işlemleri hakkında açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemeleridir. Personelin görev yerinin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, md. 32).

SONUÇ

Sicil, asker ve kolluk personelinin kariyer gelişiminde kilit role sahip bir değerlendirme aracıdır. Ancak bu aracın keyfi veya sübjektif şekilde kullanılması hem hukuka hem de kamu hizmetinin gereklerine aykırıdır. Sicil iptal davaları, personelin mesleki itibarı ve hakları açısından hayati öneme sahiptir. Mevzuat ve emsal kararlar, sicil işlemlerinde adalet, objektiflik ve belgelendirme ilkelerinin titizlikle uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.

KAYNAKÇA

1. 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu,
2. Subay Sicil Yönetmeliği,
3. Astsubay Sicil Yönetmeliği,
4. İdari Yargı kararı,
5. İdari Yargı Kararı,
6. İdari Yargı Kararı,
7. 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.

Av.Yalçın TORUN

Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları  Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.