ICSID Hakem Heyetinin Vereceği Kararlar

ICSID tahkiminde temel amaç, hakem heyetinin geçerli bir nihai karar (award) ile davayı sona erdirmesidir. ICSID tahkimi esnasında hakem heyetleri  tahkim yargılaması süresince nitelik bakımından farklılık gösteren ve heyetin davadan el çekmesini gerektiren nihai kararlar (award) dışında, diğer kararlar da (decision) vermekte veya ihtiyati tedbirlere (provisional measures) hükmetmektedir[1]. Usul hukukunda genel olarak kararlar, ara kararlar  ve nihai kararlar olmak üzere ikiye ayrılır. Nihai kararlar  yargılamaya son veren ve hakem heyetinin davadan elini çekmesi sonucunu doğuran kararlardır[2]. Örneğin yetkisizlik kararları, uyuşmazlığın hakem heyetince çözülmesine ilişkin kararlar, davacının davalının muvafakati sonucu davayı geri alması nedeniyle davanın son bulduğunu belirtir kararlar  nihai kararlardır. Ara kararlar ise yargılamaya son vermeyen, bilakis onu yürütmeye ilerletmeye yarayan kararlardır. Hakem heyeti yargılamayı devam ettirmek için davada bir çok ara karar verir. Hakem heyetinin yetkisizlik itirazına ilişkin olarak, yetkili olduğunu belirtir kararı, ihtiyati tedbir kararları bu tür kararlardır. ICSID Sözleşmesinde nihai kararlar mad. 48’de  açıkça düzenlenmiş olmasına rağmen,  bütün ara kararlara ilişkin hususları kapsayan ayrı genel bir düzenleme mevcut değildir. Sözleşmenin 47’inci maddesinde ara kararlar kapsamında değerlendirilecek ihtiyati tedbir (provisional measure) kararları ile ilgili  bir düzenleme mevcuttur. ICSID Sözleşmesinin bazı maddeleri, hakem heyetinin belirli konularda karar verme görevinden bahsetmektedir. ICSID Sözleşmesinin 41’inci maddesinde heyetin  yargılama yetkisi üzerine karar vermesi, 44’üncü maddesinde usule ilişkin sorunlarda karar vermesi, 45’inci maddesinde taraflardan birinin davaya katılmaması durumunda karar vermesi,  42’nci maddesi 2’nci fıkrasında kanunun yeterince açık olmaması nedeniyle heyetin bir sonuca varamaması durumunda karar vermesi, 49’uncu maddesi 2’inci fıkrasında heyetin rakam veya yorum hatalarının tarafların isteği ile düzeltilmesi durumlarında  karar vermesi halleri düzenlenmiştir [3].

            Bir uyuşmazlık ICSID hakem heyetince ele alınarak esas bakımından karara bağlanınca hakem heyeti işten el çekmiş olur. ICSID hakem heyeti nihai karardan sonra karar kendiliğinden avdet ederek kararı değiştiremez. Bu surette meydana gelen nihai karar dar anlamda kesin hüküm[4] (nisbi kaziyei muhkeme) oluşturur. Çünkü bu nihai karara karşı tarafların başvurabileceği hukuki başvuru yolları mevcuttur. Tarafların talebiyle ve ICSID Sözleşmesinde belirtilen diğer şartlar oluştuğunda hakem heyeti, kararın düzeltilmesi (revizyon), kararın yorumu, kararın tashihi ve ek karar talepleri ile daha önce vermiş olduğu kararına geri dönebilir. Taraflarca hakem heyetince verilen  nihai kararın iptali de talep edilebilir. Kararın iptali talep edildiğinde yeni bir ad hoc komite oluşturularak  bu komite tarafından karar kısmen veya tamamen iptal edilebileceği gibi iptal talebinin reddine de karar verilebilir. Aleyhine başvurulabilecek bütün hukuki başvuru yolları kapanmış nihai kararlar ise şekli manada kesin hüküm oluştururlar. Bunlara geniş manada kesin hüküm, diğer bir ifadeyle şekli manada kesin hüküm de (kaziyei muhkeme) denebilir[5]. ICSID hakem heyetince verilen bir nihai kararın geniş manada kesin hüküm oluşturabilmesi için, nihai karara karşı taraflarca iptal talebinde bulunulmaması veya tarafların zamanında iptal talebinde bulunmaktan kaçınmış olması veya nihai kararın iptali talep edilmiş olunmasına rağmen, nihai kararın iptal edilmemiş olması  gerekmektedir. İptal taleplerinde nihai kararın kısmen iptal edilmesi durumunda kararın iptal edilmeyen kısmı geniş manada kesin hüküm oluşturmaktadır.

ICSID hakem heyetlerince verilen ara kararlar davayı sona erdirmediği için yalnız başına iptale,  karar düzeltmesine (revizyona), yoruma, kararın  tashihi ve ek karar talebine konu olamazlar. Ancak nihai karar ile birlikte bu kararlara karşı iptal, karar düzeltmesi (revizyon), kararın yorumu, kararın tashihi ve ek karar talebinde bulunulabilir. ICSID hakem heyeti ara karardan dönebileceği halde, nihai karardan dönemez ve kararın düzeltilmesi (revizyon), ek karar ve kararın tashihinde olduğu gibi tarafların talebi olmadan nihai kararı değiştiremez ve hiçbir şart altında kararını kendiliğinden iptal edemez. Nihai kararlara ilişkin olarak iptal kararı vermeye ad hoc komite yetkilidir.

[1]  Şit, age,s. 219-221.

[2]  Kuru, B./Arslan,R./Yılmaz,E.:Medeni Usul Hukuku, Ankara 2001,s.325-326.

[3]  Schreuer, C.H.:ICSID Annulment, Kluwer Law International, Neitherland 2003.s.118.

[4]  Dar anlamda kesin hüküm için bkz.: Üstündağ, age,s.887.

[5]  Üstündağ, age,s.675-677.

Av. Yalçın TORUN

Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları  Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.