ICSID Tahkiminde Yürütmenin Durdurulması Kararları
ICSID Sözleşmesinin 51(4)’ün ilk cümlesi “Heyet, şartların böyle gerektirdiğini düşünerek, yeni karar aşamasında, eski kararın uygulanmasını durdurabilir.” düzenlemesini içermektedir. Bu düzenlemeye göre Hakem heyeti şartlar gerekli kılıyorsa kararın yürütmesini yeni kararını verinceye kadar bekletebilir, yani yürütmeyi durdurabilir. ICSID Sözleşmesinin 51(4)’ün ilk cümlesi ise “Başvuruda bulunan, başvurusunda kararın ertelenmesini talep ederse, heyet talebi hükme bağlayana kadar ihtiyari olarak kararın tenfizini erteler.” düzenlemesini içermektedir. Eğer müracaat eden taraf yürütmenin durdurulması talebinde bulunmuşsa, bu talebe ilişkin heyet karar verinceye kadar yürütme durdurulacaktır.
Sözleşmenin taslak düzenlemesi karar düzeltmesi (revizyon) talebine karşı yürütmenin durdurulup durdurulmayacağı konusunda heyete takdir yetkisi vermişti. Bazı tartışmalar sonrası heyetin yürütmeyi durdurma kararı vermesinin zorunlu olduğu teklifi galip gelmiştir. Karar düzeltmesi (revizyon) talebi karşısında kararın tanınma ve tenfizinin reddine ilişkin teklif ise reddedilmiştir. Görüşmeler sonunda şu anda sözleşmenin 51’inci madde 4’üncü fıkrasındaki düzenleme kabul görmüştür. Eğer revizyon talebinde bulunan taraf talep ederse yürütme kendiliğinden ve otomatik olarak duracak, böylelikle heyetin incelemeye başlayacağı zamana kadar geçecek süre içerisinde telafisi mümkün olmayan zararlar önlenmiş olacaktır. Tekrardan yargılamaya başlamak ve heyeti oluşturmak zaman alabilecektir. Yürütmenin durdurulması talebinde bulunan tarafın bu talebi değerlendirilene kadar yürütme durdurulacak ve heyet bu talebe ilişkin karar verecektir[1].
Sözleşmenin 51’inci maddesi iki çeşit yürütmenin durdurulması talebini içermektedir. Bunlardan birincisi hakem heyetinin sağduyusuna veya taktiri ile gerçekleşecek bir yürütmenin durdurulmasıdır. Diğeri ise şarta bağlıdır ve otomatiktir. Karar düzeltmesi talebinde bulunan tarafın yürütmeyi durdurma talebi ile yürürlüğe geçer. Şarta bağlı yürütmenin durdurulması ICSID Sözleşmesinin 51(4)’ün son cümlesinde düzenlenmiştir. ICSID Sözleşmesi 51(4)’ün son cümlesi “Başvuruda bulunan, başvurusunda kararın ertelenmesini talep ederse, heyet talebi hükme bağlayana kadar ihtiyari olarak kararın tenfizini erteler.” düzenlemesini içermektedir. Bu düzenlemeye göre karar düzeltmesi müracaatında bulunan tarafın yürütmenin durdurulmasını talep etmesi durumunda otomatik olarak kendiliğinden kararın yürütülmesi duracaktır. Kararın yorumu talep edildiğinde uygulanacak yürütmeyi durdurma usulünü düzenleyen 50(2)’nin son cümlesi ise “Heyet şartların böyle gerektirdiğini düşünerek, yeni karar aşamasında, eski kararın uygulanmasını durdurabilir.” düzenlemesini içermektedir. İki düzenleme karşılaştırıldığında birbirinden farklı oldukları görülmektedir. Yani kararın yorumu usulünde heyet, sadece şartların kararın yürütülmesinin durdurulmasını gerektirdiği yönünde bir düşünceye sahip olursa, yürütmenin durdurulmasına karar verebilecektir. Bu durumda taraflardan birinin talebi, kararın yorumu talep edildiğinde doğrudan kararın yürütülmesinin durdurulması sonucunu doğurmayacaktır.
Karar düzeltmesi usulünde geçerli olan ve iki çeşit yürütmenin durdurulmasını da kapsayan Sözleşmenin 51(4) maddesi, iptal usulünde geçerli olan yürütmenin durdurulmasını düzenleyen 52(5) maddesi ile aynıdır. Burada yürütmenin durdurulmasına ilişkin karar düzeltmesi usulünde açıklanan bütün hususlar, kararın iptali talep edildiğinde de geçerlidir.
Tahkim Kuralları 54’üncü madde yürütmenin durdurulması hususunu düzenlemiştir. Tahkim Kuralları 54’üncü madde iki çeşit yürütmenin durdurulmasına ilişkin düzenlemeleri kapsamaktadır.
“Tahkim Kuralları Madde 54
Kararların Yürütmesinin Durdurulması,
- Bir kararın yorumu, düzeltmesi (revizyonu) ve iptali için başvuran taraf dilekçesinde veya son müracaat zamanına kadar herhangi bir zaman içerisinde, müracaatı ile ilgili kararın tamamının veya bir kısmının yürütülmesinin durdurulmasını talep edebilir. Böyle bir talebi, hakem heyeti veya komite öncelikle dikkate alacaktır.
- Eğer bir kararın düzeltmesi (revizyonu) veya iptaline ilişkin müracaat kararın yürütülmesinin durdurulmasını içeriyorsa Genel Sekreter müracaatın kaydedildiğini ihbar ederken kayıt ihbarıyla birlikte hükmün yürütülmesinin sözleşme gereği durdurulduğunu iki tarafa da bildirir. Heyet veya komite oluşturulur oluşturulmaz, eğer taraflardan herhangi birisi talep ederse 30 gün içerisinde kararın yürütülmesinin durdurulmasının devam edip etmeyeceğine karar verecektir. Eğer yürütülmesinin durdurulmasının devam edeceğine karar verilmezse kararın yürütülmesinin otomatik olarak son bulacaktır.
- Eğer kararın yürütülmesinin durdurulması (1) fıkraya göre gerçekleşirse veya (2) fıkraya göre devam ederse, heyet veya komite her zaman taraflardan birisinin talebiyle kararın yürütülmesinin durdurulmasını tadil edebilir veya kaldırabilir. Bütün kararların yürütülmesinin durdurulmaları otomatik olarak son kararın verilmesi ile kendiliğinden son bulur.
- (1) inci paragraf ve (2) inci paragrafın ikinci cümlesi veya (3) üncü paragrafa göre iletilen bir talep hükmün yürütülmesinin durdurulacağı veya tadil edileceği veya kaldırılacağı durumları kesinlikle belirler. Hakem heyeti veya komite her iki tarafa da kendi görüşlerini sunma fırsatı verdikten sonra karar verir.
- Genel Sekreter kararın yürütülmesinin durdurulduğunu veya kaldırıldığını veya tadil edildiğini her iki tarafa da derhal bildirir. Kararın yürütülmesinin durdurulması bu durdurmanın kaldırılması veya tadili bildirim tarihinden itibaren geçerlidir[2].”
Karar düzeltmesi (revizyon) müracaatında bulunan taraf dilekçesinde kararın yürütülmesinin durdurulmasını talep edebilir. Böyle bir talep kendiliğinden müracaatın kaydıyla birlikte hüküm doğurur, Genel Sekreterin bu talebi reddetmek yönünde bir takdir hakkı yoktur. Genel Sekreter bu durdurma ile ilgili olarak taraflara ihbarda bulunur. Eğer karar düzeltme talebi hak düşürücü sürelerin içerisinde yapılmadığı için reddedilirse ve kayda geçirilmezse kararın yürütülmesinin durdurulması mümkün olmayacaktır. Önceki heyetin oluşturulması mümkün değilse, yeni bir heyet kurulacaksa, heyet yeniden kuruluncaya kadar, sadece revizyon talebinde bulunan taraf kararın yürütülmesinin durdurulmasını talep edebilecektir. Bu aşamada kararın yürütülmesinin durdurulması kararın tamamına ilişkindir. Eğer yeni bir heyet kurulmayacaksa, önceki heyet karar düzeltmesi talebini incelemekle görevli olacaksa, revizyon talep eden taraf kararın kendi çıkarları ile uyuşmayan tarafının yürütülmesinin durdurulmasını seçebilecektir[3].
Heyet bir defa oluşturulduktan sonra durum önemli derecede değişir. Bu andan itibaren kararın yürütülmesinin durdurulmasına ilişkin karar heyetin takdirine geçer. Fakat bu durumda da heyet taraflardan birinin talebi ile harekete geçecektir. Heyet kendiliğinden bu konuda harekete geçip karar veremez. Taraflardan her biri karar düzeltmesi (revizyon) ile ilgili nihai karar verilmeden önce kararın yürütülmesinin durdurulmasını veya devam etmesini veya kaldırılmasını veya mevcut bir kararın yürütülmesinin durdurulmasının yeniden düzenlenmesini talep edebilir. Kararın yürütülmesinin durdurulması talebi heyetin her iki tarafı dinlemesi sonrasında değerlendirilir. Heyet bu tür talepleri öncelikle görüşür. Karar düzeltmesi (revizyon) talebinde bulunanın başlangıçtaki talebine uygun olarak gerçekleşen kararın yürütülmesinin durdurulması, heyetin oluşturulmasından itibaren 30 gün içerisinde onaylanmazsa hükümsüz hale gelir. Heyet tarafından belirlenen kararın yürütülmesinin durdurulması, heyetin uygun göreceği şekilde kararın tamamına veya bir kısmına ilişkin olabilir. Heyet karar düzeltmesi (revizyon) ile ilgili nihai kararını verdikten sonra Kararın yürütülmesinin durdurulması kendiliğinden hükümsüz hale gelecektir.
AMK ve Zaire davasında, Kongo Demokratik Cumhuriyetinin revizyon talebi aynı zamanda karar verilinceye kadar hükmün yürütülmesinin geri bırakılması talebini de içeriyordu.[4] Bu sebeple Tahkim Kuralları 54(2) ye göre Genel Sekreter müracaatı kaydederken tarafları da 51(4)’e göre bilgilendirdi. Kararın geriye bırakılması heyetin belirtilen talebi incelemesine kadar devam etti. Heyet kararın yürütülmesinin durdurulmasının nihai kararını verinceye kadar devam etmesine karar verdi. Bu davada yürütmenin durdurulması talebinin değerlendirilmesi öncesi heyet iki tarafa da görüşlerini sunma fırsatı vermiştir.
Av.Yalçın TORUN
UYARI
Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.
[1] Schreuer,age,s.878.
[2] Bkz. http://icsid.worldbank.org/ICSID/ICSID/RulesMain.jsp,(31.10.2009)
[3] Schreuer,age,s.878.
[4] Helgeson, E./Lauterpacht,E.: ICSID Reports, Cambridge University Pres, 2002, Vol 5, s.14.