Hakkında HAGB Kararı Olan Subaylara Lisansüstü Öğrenim Kıdemi Verilmesini Engelleyen Hükmü, Anayasa Mahkemesi İptal Etti

Hakkında HAGB(Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) Kararı Olan Subaylara Lisansüstü Öğrenim Kıdemi Verilmesini Engelleyen Hükmü, Anayasa Mahkemesi İptal Etti

Karar Künyesi

Davanın Konusu ve Olay

Anayasa Mahkemesi, askerî personelin lisansüstü öğrenim kıdemi alabilmesi için aranan şartlar arasında yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması ibaresinin masumiyet karinesini ihlal ettiğine karar vermiştir. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, nasıp düzeltme talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 36. maddesinin beşinci fıkrasının (4) numaralı bendinde geçen “…haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş,…” ibaresinin Anayasa’nın 13., 36., 38. ve 70. maddelerine aykırı olduğu kanısıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

İptali İstenen Kural

İtiraz konusu kural, hakkında HAGB kararı bulunan subayların lisansüstü öğrenim kıdeminden mahrum bırakılmasını öngörmektedir. 926 sayılı Kanun’un 36. maddesinin beşinci fıkrasının (4) numaralı bendi; cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş, genel veya özel af kanunları kapsamına girmiş, hükümlülüklerine ilişkin kayıtları adlî sicilden çıkarılmış olsalar bile bentte sayılan yüz kızartıcı suçlardan veya askerî suçlardan mahkûm olunmamasını lisansüstü öğrenim kıdemi için zorunlu şart olarak düzenlemekte; iptal incelemesi yalnızca HAGB ibaresine ilişkin yapılmaktadır.

İtirazın Gerekçesi

Başvuran mahkemeye göre HAGB kararının lisansüstü öğrenim kıdeminin reddinde dayanak yapılması, kararı fiilî bir mahkûmiyet hükmüne dönüştürmektedir. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla HAGB kararının mahkûmiyet hükmü hâline getirildiği, bu kararın doğrudan idari bir yaptırım olarak lisansüstü öğrenim kıdemi verilmemesine yol açtığı ve böylece kamu hizmetine girme hakkına ölçüsüz bir müdahalede bulunulduğu ileri sürülmüş; kuralın Anayasa’nın 13., 36., 38. ve 70. maddelerine aykırı olduğu vurgulanmıştır.

Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi

Anayasal Dayanak: Masumiyet Karinesi

Anayasa Mahkemesi, masumiyet karinesinin Anayasa’nın 38. maddesinin dördüncü fıkrasında açıkça güvence altına alındığını tespit etmiştir. Anayasa’nın 38/4. maddesi “Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.” hükmünü içermekte olup, bu güvence aynı zamanda Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının da bir unsurunu oluşturmaktadır.

Yasal Dayanak: 5271 sayılı CMK m. 231

HAGB kurumu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenmiş olup hükmün ve cezanın bireyselleştirilmesine yönelik bir kurumdur. CMK m. 231/(5) uyarınca HAGB, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelmektedir. Denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmediği takdirde açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilmektedir.

İçtihat Dayanağı

Anayasa Mahkemesi, HAGB’nin suçluluğu tespit eden kesin hüküm sayılamayacağına ilişkin yerleşik içtihadına atıf yapmıştır. Mahkeme; AYM, E.2015/23, K.2015/56, 17/6/2015 kararında HAGB’nin suç damgasından kaçınma amaçlı bir kurum olduğunu; AYM, E.2013/133, K.2013/169, 26/12/2013 ve AYM, E.2020/76, K.2023/172, 11/10/2023 kararlarında masumiyet karinesinin bağımsız mahkeme kararı bulunmaksızın kişinin suçlu kabul edilmesine engel olduğunu vurgulamıştır.

Mevzuat Değişikliğinin Etkisi: 7499 sayılı Kanun

HAGB kararlarına karşı istinaf yolunun açılmış olması, kurumun niteliğini değiştirmemektedir. 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun ile 5271 sayılı Kanun’un 231. maddesinde değişiklik yapılarak HAGB kararlarının istinaf kanun yoluna tabi kılınması, Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve bu değişikliğin HAGB’nin niteliğinde bir farklılığa yol açmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Hüküm

Anayasa Mahkemesi, lisansüstü öğrenim kıdeminin reddi gibi idari bir tasarrufun doğrudan ve kategorik olarak HAGB kararına dayandırılmasının masumiyet karinesini ihlal ettiğine oybirliğiyle hükmetmiştir. 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 36. maddesinin beşinci fıkrasının (4) numaralı bendinde yer alan “…haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş,…” ibaresinin Anayasa’nın 38. maddesine aykırı olduğuna ve İPTALİNE 12/2/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

Kararın Önemi ve Sonuçları

Karar, HAGB’nin idari işlemlerde mahkûmiyet karinesi gibi kullanılmasını engelleyen önemli bir emsal teşkil etmektedir. İptal kararı sonucunda hakkında HAGB kararı bulunan subaylar artık yalnızca bu nedenle lisansüstü öğrenim kıdeminden mahrum bırakılamayacaktır. Karar, askerî personel hukukunda doğurduğu doğrudan etkinin yanı sıra; tüm kamu personeli mevzuatında HAGB’nin doğrudan menfi sonuç bağlanan otomatik bir engel olarak düzenlenemeyeceğine ilişkin genel bir hukuki ilke ortaya koymaktadır.

Av. Yalçın TORUN

Torun Hukuk Bürosu