Genel

            Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin hükümler 5271 sayılıCeza Muhakemesi Kanununun (CMK)  Birinci Kitabının “Tanıklık, Bilirkişi İncelemesi ve Keşif” başlıklı   Üçüncü Kısım  “Gözlem Altına Alınma, Muayene, Keşif ve Otopsi”  başlıklı  Üçüncü Bölümünde   75, 76, 78, 80, 81, 82, 134 ve 135. Maddelerinde düzenlenmiştir.  CMK’nun  Genetik “inceleme sonuçlarının gizliliği”  başlıklı 80. Maddesinde  “(1) 75, 76 ve 78 inci madde hükümlerine göre alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri niteliğinde olup, başka bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez. (2) Bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hallerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhal yok edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir.” düzenlemesi mevcuttur.  Kanunun 75, 76 ve 78. Maddeleri hangi hallerde insan vücudundan örnekler alınacağını düzenlemiş olup, alınan bu örneklerden elde edilen verilerin kişisel veri niteliğinde olduğu, amacı dışında kullanılamayacağı, dosyayı inceleme yetkisi bulunanlar  tarafından başkasına devredilemeyeceği, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi neticesinde yok edileceği ve tutanakla bu hususun tespit edileceği, tutanağın  dosyasında muhafaza edileceği düzenlenmiştir.

            “Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması” başlıklı 75. maddesinde bir suça ilişkin delil elde etmek maksadıyla şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılabileceğine ya da vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabileceği hususları düzenlenmiştir.  İç beden muayenesi veya vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnekler alınması, ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilecektir. Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamayacak, kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamayacaktır.

            Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması  başlıklı 76. Maddesinde  ise bir suça ilişkin delil elde etmek  amacıyla, mağdurun vücudu üzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılabilmesine veya vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine ilişkin hükümler düzenlenmiştir. Çocuğun soy bağının araştırılmasına gerek duyulması halinde de bu madde hükümleri uygulanacaktır.

            Moleküler genetik incelemeler başlıklı 78. maddede  yukarıda açıkladığımız 75 ve 76. Maddelerde elde edilen örnekler üzerinde, soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması halinde moleküler genetik incelemeler yapılabileceği,  düzenlenmiştir.  Alınan örnekler üzerinde  bahsedilen  amaçlar dışında başka tespitler yapılmasına yönelik incelemeler yapılması yasaktır. Moleküler genetik incelemeler yapılmasına sadece hakim karar verebilmektedir. Oysa  diğer durumlarda  hakim kararı veya gecikmesinde sakınca olan hallerde Cumhuriyet Savcısı tarafından karar verilebilmekte ve sonrasında 24 saat içerisinde karar mahkeme veya hakimin onayına sunulmaktadır.  Ayrıca mağdurdan örnek alınması gerekli durumlarda mağdurun rızası da yeterlidir.

           CMK’nın Fizik kimliğin tespiti  başlıklı 81. maddesinde  “(1) Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şüpheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde, Cumhuriyet savcısının emriyle fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak diğer özellikleri ile sesi ve görüntüleri kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur. (2) Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hallerinde söz konusu kayıtlar Cumhuriyet savcısının huzurunda derhal yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir.” düzenlemesi mevcuttur.

            Yukarıda açıklanan beden muayenesi,  genetik incelemeler ve fizik kimliğin tespitine ilişkin CMK’nın 82. maddesinde bir yönetmelik çıkarılacağı öngörülmüş olduğundan Adalet Bakanlığı tarafından 01 06.2005 tarihinde Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik çıkarılmıştır.  Yönetmelikte iç beden muayenesi dış beden muayenesi, vücuttan örnek alma, moleküler genetik incelemeler, fizik kimliğinin tespiti konusunda ayrıntılı düzenlemeler mevcuttur.  Yönetmelikte  sanık hakkında mahkumiyet kararı verilmesi halinde ,sanığın fotoğrafı, iris görüntüsü, beden ölçüleri, diş izi, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak eşkal bilgileri, kulak, dudak gibi organların bıraktığı kimlik tespitine yarayabilecek vücut izleri ile sesi ve görüntüleri, elin iç yüzeyindeki derinin özel kıvrımlı şekilleri olan parmak ve avuç içi izleri, fotoğrafı ve eşkal bilgilerinin  kolluk tarafından, diş izlerinin ise bu işlemi yapan sağlık kuruluşu tarafından arşivleneceği düzenlenmiştir. CMK’da  hakkında mahkumiyet kararı verilen sanığın  kişisel verilerinin   muhafazasına ilişkin bir kayıt olmamasına rağmen  Yönetmelikte bu hususun düzenlenmiş olması Anayasanın 20. maddesinde düzenlenmiş bulunan kişisel verilerin  ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği yönündeki genel ilke açısından sorun oluşturabileceğini değerlendirmekteyiz. 

                CMK’nın “Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma” başlıklı 134. maddesi kapsamında  bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi sırasında  şüpheli sanık, mağdur  veya üçüncü kişilerin  kişisel verilerinin işlenebileceği  benzer şekilde ,  “İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması” başlıklı 135. maddesi kapsamında  sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin  dinlendiği, kayda alındığı, ve sinyal bilgilerinin  değerlendirildiği esnada  şüpheli sanık, mağdur  veya üçüncü kişilerin  kişisel verilerinin işleneceği, “Teknik araçlarla izleme” başlıklı 140. maddesi kapsamında şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlendiği ses veya görüntü kaydı alındığı esnada, kişisel verilerinin işleme tabi tutulacağı, sanık ve şüpheli dışında da sanıkla irtibatlı  mağdur  veya üçüncü kişilerin  kişisel verilerinin de işleneceği görülmektedir. CMK kapsamında 134, 135 ve 140. maddelerde belirtilen “bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma”,” iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması”  ve “teknik araçlarla izleme” koruma tedbirlerinin hakim kararıyla uygulanacağı ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet Savcısının da karar verebileceği fakat sonradan 24 saat içerisinde bu kararını hakimin veya mahkemenin onayına sunacağı hususu düzenlenmiştir. İlgili maddeler kapsamında suç ve suçluyla mücadele etmek maksadıyla  kişisel verilerin işlenmesi için  yasal düzenleme yapılmış ve yasal düzenlemeyle yetinilmemiş bu yetki hakime verilmiştir.  Fakat sanık ve şüphelilerle suça konu eylem dışında irtibatı olan  bireylerin kişisel verilerinin de çoğu zaman işlenmesi söz konuş olabilecektir. Sanığa ait bilgisayarda veya bilgisayar kütüklerinde, suça konu eylemle ilgisi olmayan bireylerin kişisel verileri veya sanık/şüpheliyle iletişim kuran suçla ilgisi olmayan diğer bireylerin kişisel verileri de işlenmiş olacaktır.   Kişisel verilerin işlenmesi prensipleri kapsamında amaca yönelik işlemenin gerçekleşebilmesi için bu konu  hassasiyet oluşturmakta olup,  sanık ve şüpheli dışındaki şahısların kişisel verilerinin korunmasına yönelik  etkin tedbirlerin alınması ve düzenlemelerin yapılması gerektiğini değerlendirmekteyiz.