İnfaz Uygulamaları ve İnfaz Süresi Hesaplama
(Yatar Hesabı)
Müddetname, Açık ve Kapalı Cezaevine Alınma
Ceza “ceza fişi” ile başlar, bu fişi cezayı veren mahkeme düzenler. Mahkeme tarafından ceza fişi, dosyayla birlikte infaz savcılığına gönderilir. Ceza fişi sonrası savcılıkça hükümlünün kimlik bilgilerini, ceza indirim oranlarını, mahsup bilgilerini, infaza başlama tarihini ve koşullu salıverilme tarihini içeren müddetname olarak ifade edilen süre belgesi düzenlenir (5275 K. m.20/4). Müddetnamede hata varsa kazanılmış hak doğmaz, savcılıkça her zaman düzeltilebilir, hükümlü de hesaplamalara karşı infaz hakimliğine şikayet yolunu başvurabilir. Hükümlü kasıtlı suçlarda ceza süresi toplam 3 yıl ve daha az , taksirli suçlarda toplam 5 yıl ve daha az ise doğrudan açık cezaevine alınır. İcra İflas Kanunu Kapsamındaki tazyik hapsi de açık cezaevinde infaz edilir. Terör suçları, örgüt suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ikinci kez mükerrir olan hükümlüler ceza sürelerine bakılmaksızın doğrudan kapalı cezaevine alınırlar. Açık cezaevine alınan hükümlü iyi halli ise aşağıda ayrıntıları açıklanan koşulları karşıladığında denetimli serbestliğe alınır. Denetimli serbestlik sonrasında özgürlüğüne kavuşarak koşullu salıverilir. Koşullu salıverilme için hükümlünün iyi halli olması ve kanunda belirtilen oranda cezasını cezaevinde geçirmiş olması gereklidir. Koşullu salıverilme süresi biten hükümlü hak ederek salıverilir. Hak ederek salıverme cezanın tamamının infaz edildiği anlamına gelir.
Açık Cezaevine Ayrılma Koşulları
Hükümlünün açık cezaevine ayrılması için belirli bir süre kapalı cezaevinde cezasını infaz etmesi ve koşullu salıverilme tarihine en çok 7 yıl kalmış olması ve iyi halli olması gerekmektedir. Açık cezaevine alınabilmek için ilk koşul, hükümlünün toplam cezası (hak ederek salıverilmeye ilişkin ceza) 10 yıldan az ise 1 ayını, toplam ceza 10 yıl ve yukarıda ise 1/10 unu kapalı cezaevinde geçirmesi gerekmektedir. Yüksek güvenlikli rejime tabi hükümlüler cezasının 1/3 ünü bu kurumda geçirmek zorundadırlar. Açık cezaevine ayrılmak için ayrıca yukarıdaki koşula ilave olarak koşullu salıverilme tarihine 7 yıl veya daha az süre kalmış olması gerekmektedir. Bahse konu 7 yıllık sürenin istisnaları da vardır. Müebbet hapis cezalarında, nitelikli hırsızlık, yağma ve uyuşturucu ticareti suçlarında 7 yıllık süre 5 yıl olarak uygulanır. Cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı, eşe karşı şiddet suçlarında 3 yıl kala, örgüt suçlarında ise 1 yıl kala hükümlü açık cezaevine alınacaktır. Ağırlaştırılmış müebbet cezalarında açık cezaevine alınma uygulanmaz. Açık cezaevine geçmek için son şart ise iyi halli olmaktır. (Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m. 6) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olanlar, ikinci tekerrür uygulananlar, koşullu salıverilmesi geri alınanlar, kapalı ceza infaz kurumundan bir kez, açık ceza infaz kurumundan iki kez firar edenler, açık ceza infaz kurumuna alınmazlar .
Denetimli Serbestliğe Ayrılma ve Süresi
Hükümlünün denetimli serbestliğe ayrılması için, iyi halli olması, açık cezaevine geçmeyi hak ediyor olması ve koşullu salıverilmeye 1 yıl kalmış olması gerekmektedir (5275 K. m.105/A). Sıfır ve 6 yaş arası çocuğu olan kadınlar ile hayatlarını yalnız idame ettiremeyen başkasının bakımına muhtaç olan hükümlüler koşullu salıverme tarihine 3 yıl kala denetimli serbestliğe ayrılabilmektedirler. Denetimli serbestlik taleple olmaktadır. Denetimli serbestliğe ayrılabilmek için hükümlünün iyi halli olduğu idarenin gözlem kurulu tarafından tespit edilmelidir. Pandemi nedeniyle yapılan düzenlemeler sonucu 30 Mart 2020 tarihinden önce işlenen suçlarda koşullu salıverilmeye 3 yıl kala denetimli serbestliğe ayrılmak mümkündür. Şartlı Koşullu salıverilme tekerrür ve terör örgütü olmayan örgüt suçlarında infaz süresinin 2/3 ve 3/4 olarak gerçekleşmesi gereken hallerde koşullu salıverilme tarihine kalan süre 3 yıl yerine 1 yıl olarak uygulanacaktır. 30 Mart 2020 öncesi suçlarda açık cezaevine geçme şartı aranmayacaktır (5275 K. Geçici m 6/1)
Koşullu Salıverilmenin Şartları ve Süreler
Koşullu salıverilme için iyi halli olmak (5275 K. m.89) ve cezanın 1/2 sinin cezaevinde geçirmek gerekir (5275 K. m.107/11). Genel kural olan 1/2 oranının (5275 K. m. 207/2) istisnaları vardır. Bazı durumlarda bu oran 2/3 veya 3/4 olarak uygulanır (5275 K. m. 207/4,108/1, 108/9, 3713 K. m.17). Ceza İnfaz Kanunun da TCK. m.107/2’de belirtilen suçlarda; kasten öldürme (TCK.m.81,82,83), netice sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m.87/2.d), işkence, eziyet (TCK.m.94,95,96), cinsel saldırı ((TCK. m.102/1, 104/1) suçları, TCK m.132-138 arası özel hayata ilişkin suçlar, uyuşturucu ticareti (TCK.m.188), casusluk ve istihbarat kanunu kapsamındaki suçlar ile örgüt kurmak yönetmek örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda (TCK. m.107/4) koşullu salıverilmeden yararlanmak için cezanın 2/3’ünün infazı gerekir. İlk/birinci tekerrür halinde de bu oran 2/3 olarak uygulanır. Nitelikli cinsel saldırı (TCK.m.102/2), çocukların cinsel saldırısı (TCK.m.103), reşit olmayanla cinsel ilişki (104/2,3), uyuşturucu madde imal ve ticareti (TCK. m.188) ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki nispi (3713 m. 4) ve mutlak terör suçlarında (3713 m. 3. ) cezanın 3/4 infazı gerekir. Suçu işlediği tarihte çocuk olanlarla ilgili koşullu salıverilmeye ayrılmak için cezanın infazına yönelik 3/4 oran uygulanacak hallerde 2/3 oran uygulanır. Hükümlü hem mükerrir hem de terör suçlusu ise ağır olan hüküm uygulanacaktır, bunun anlamı diğer bir ifadeyle tekerrür 1/2 oranlı suçlarda etkili olacak ve tekerrür durumunda cezanın 2/3’ünün infazı gerekecektir.
Müebbet Hapis ve Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezalarında İnfaz Süresi ve Koşullu Salıverilme
İnfaz süresi “müebbet hapis” cezasında 24 yıl (5275. K.m.107/2), “ağırlaştırılmış müebbet hapis” cezasında 30 yıldır (5275. K.m.107/4) . Örgüt suçlarında ve terör suçlarında bu miktarların üzerine 6 yıl süre eklenir , müebbet hapis için 30 , ağırlaştırılmış müebbet hapis için 36 yıl olarak uygulanır. Müebbet hapis cezası ve tekerrür varsa infaz süresi 33 yıl, ağırlaştırışmış müebbet cezası ve tekerrür varsa infaz süresi 39 yıl olarak uygulanır. Anayasal düzene, devletin güvenliğine ve milli savunmaya karşı suçlarda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında koşullu salıverilme uygulanmaz (5275. K.m.107/16).
Cezaların Toplanması (İçtimada) Azami Koşullu Salıverilme Süreleri
Birden fazla hapis cezası olduğu zaman cezaların içtimai veya toplanması gerekir. Koşullu salıverilmede infaz süresi 28 yıl, örgütlü suçlar ve tekerrür varsa 32 yıl olarak uygulanacaktır. Birden fazla müebbet cezası varsa 30 yıl, birden fazla ağırlaştırılmış müebbet varsa 36 yıl infaz gerçekleşecektir. Örgütlü suçlarda bu süre 40 yıldır. (5275. K.m.107/3, 107/4,108/1)
Koşullu Salıverilme Uygulanmayan Haller
Bazı suçlarda koşullu salıverilme uygulanmayacaktır. Bunlar milli savunmaya, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlardır. İkinci kez mükerrirler (5275. K.m.108/3), koşullu salıverilmesi geri alınanlar (5275. K.m.107/13), disiplin hapsine tabi tutulanlar (CMK 2/1-l) ile tazyik hapsine tabi tutulanlar koşullu salıvermeden yararlanamazlar. İkinci kez mükerrirliği olanlar ile koşullu salıverilmesi geri alınanlar da cezanın tamamını kapalı infaz kurumunda geçirirler ve açığa alınamazlar. Milli savunmaya anayasal düzene karşı suçlarda ağırlaştırılmış müebbet alan suçlularda koşullu salıverilme uygulanmaz. Burada ölünceye kadar infaz gerçekleşir. Bu konuda son günlerde “umut hakkı“ tartışılmaktadır.
Av. Yalçın TORUN
Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.