Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Hükmedilen Tazminatın Enflasyon Karşısında Değer Kaybına Uğratılması Mülkiyet Hakkını İhlal Eder
Anayasa Mahkemesinin 03.12.2025 tarihli ve 2021/49088 başvuru numaralı kararı
1. Giriş
Bu karar, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm tarafından verilen 2021/49088 başvuru numaralı bireysel başvuruya ilişkindir. Başvuru, kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatın enflasyon nedeniyle değer kaybına uğratılması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına dayanmaktadır. Mahkeme, başvuruyu Anayasa’nın 35. maddesi kapsamında incelemiştir.
2. Olayın Arka Planı
Başvurucular, taşınmazlarına kamulaştırmasız el atılması nedeniyle açtıkları davada tazminata hükmedildiğini; ancak yargılama sürecinin uzun sürmesi ve hükmedilen tazminatın enflasyon karşısında değer kaybetmesi nedeniyle gerçek zararlarının karşılanmadığını ileri sürmüşlerdir.
Başvuruculardan birinin bireysel başvuru sonrasında vefat etmesi üzerine mirasçıları başvuruya devam etmiştir.
Başvurucular, özellikle makul sürede yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini iddia etmişlerdir. Komisyon tarafından makul sürede yargılanma hakkına ilişkin şikâyet kabul edilemez bulunmuş; mülkiyet hakkına ilişkin iddia ise kabul edilebilir görülerek esas incelemesine geçilmiştir.
3. Hukuki Sorun
Somut olayda temel hukuki sorun şu şekilde formüle edilebilir: Kamulaştırmasız el atma nedeniyle hükmedilen tazminatın, yargılama sürecinde enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybetmesi, Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurur mu?
4. Hukuki Değerlendirme
Anayasa Mahkemesi daha önceki birçok kararında, kamulaştırma bedellerinin veya kamulaştırmasız el atma nedeniyle hükmedilen tazminatların enflasyon karşısında değer kaybına uğratılmasının mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Mahkeme, enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğrayan bir tazminatın geç ödenmesinin, başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediğini kabul etmektedir.
Somut olayda da kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatın enflasyon nedeniyle reel değerini kaybettiği, bu durumun başvurucular üzerinde orantısız bir yük oluşturduğu değerlendirilmiştir. Mahkeme, önceki içtihadından ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını belirtmiştir.
5. Mahkemenin Kararı
Anayasa Mahkemesi;
Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın ilgili ilk derece mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir.
Yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle başvurucuların tazminat taleplerini reddetmiştir.
Mahkeme, kararında özellikle Anayasa’nın 35. maddesini esas almış ve kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatın değer kaybına uğratılmasının mülkiyet hakkını ihlal ettiğini açıkça ortaya koymuştur.
6. Kararın Hukuk Düzeni Üzerindeki Etkileri
Bu karar, Anayasa Mahkemesi’nin kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma bedellerinin enflasyon karşısında korunmasına ilişkin yerleşik içtihadını sürdürdüğünü göstermektedir.
Karar, idare ve derece mahkemeleri bakımından şu sonuçları doğurmaktadır:
Tazminatların reel değerinin korunması gerekliliği pekiştirilmiştir.
Uzun yargılama süreçlerinin ekonomik gerçeklikler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yeniden yargılama yolunun, mülkiyet hakkı ihlallerinde temel giderim yöntemi olduğu teyit edilmiştir.
Bu yönüyle karar, mülkiyet hakkının ekonomik değer boyutuna güçlü bir anayasal koruma sağlamaktadır.
7. Sonuç
Anayasa Mahkemesi, kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatın enflasyon nedeniyle değer kaybetmesinin, başvuruculara aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediği sonucuna ulaşarak mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Karar, mülkiyet hakkının yalnızca şekli değil, ekonomik anlamda da etkin korunması gerektiğini ortaya koyan önemli bir bireysel başvuru kararını temsil etmektedir.
Av. Yalçın TORUN
Uyarı; Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.