UMUMA AÇIK İSTİRAHAT VE EĞLENCE YERLERİNİN RUHSATLANDIRILMASI VE YANGIN DENETİMİ

Umuma açık yerler, toplumun bir araya geldiği ve çeşitli etkinliklerin yapıldığı mekânlar olarak kamu düzeni ve güvenliği açısından özel bir öneme sahiptir. Bu mekânların ruhsatlandırılması, denetimi ve yasal çerçevede faaliyet göstermesi, toplumsal güvenliğin ve kamu sağlığının korunması açısından zorunludur.

Bu metinde, umuma açık yerlerin tanımlanması, ruhsatlandırılması ve yangın güvenliği ile ilgili denetimler, Turizm Teşviki Kanunu, İmar Kanunu, Belediye Kanunu ve İl Özel İdaresi Kanunu gibi temel mevzuatlar çerçevesinde detaylı olarak ele alınmıştır.

1.POLİS VAZİFE VE SALȂHİYET KANUNUNA GÖRE UMUMA AÇIK YERLERİN TANIMI VE RUHSATLANDIRILMA SÜRECİ

Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun 7. maddesi uyarınca, umuma açık yerler; herkesin girebileceği veya çeşitli şartlarla girilmesine izin verilen otel, kıraathane, kahvehane, lokanta, içkili mekânlar, sinema, tiyatro ve benzeri toplu kullanım alanları olarak tanımlanmıştır.

Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatı bağlı olduğu kolluk kuvvetinin görüşü alındıktan sonra belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler; bu alanların dışında il özel idareleri tarafından verilir. Kolluk kuvveti görüşünü yedi gün içinde verir. Ruhsat talepleri bir ay içinde sonuçlandırılır. İzin alınmadan açılan umuma açık istirahat ve eğlence yerleri kapatılır.

Bu iş yerlerinin faaliyet göstereceği alanları belirlemeye veya mevcut umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin bu amaç için ayrılan yerlerde toplanmasına, belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler; bu alanlar dışında il özel idareleri yetkilidir. Umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin bulunacağı alanların tespiti ve bu yerlerin ruhsatlandırılmasında uygulanacak usul ve esaslar İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Bu iş yerleri için düzenlenen iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarının bir örneği yetkili kolluk kuvvetine gönderilir. Bu iş yerleri genel güvenlik ve asayiş yönünden genel kolluk tarafından denetlenir.

2.TÜRLERİNE GÖRE UMUMA AÇIK YERLERİN RUHSATLANDIRILMA USULLERİ

Her umuma açık mekânın ruhsatlandırma süreci, ilgili mevzuata göre farklılık gösterebilir:

2.1. Restoranlar, Kafeler, Barlar ve Gece Kulüpleri:

İşletmenin konsept ve lokasyonu belirlendikten sonra kira kontratı veya tapu işlemleri tamamlanır. Vergi kaydı, SGK işlemleri ve ustalık belgesi alınır. Belediyeye başvurulup ruhsat süreci başlatılır. Belediye Zabıta Müdürlüğü Çevre ve Gürültü konusunda, İtfaiye Müdürlüğü yangın önlemleri ve acil çıkış sistemi ve baca denetimi konusunda, İmar Müdürlüğü tarafından lokasyonun uygunluğu konusunda, Tarım ve Orman Bakanlığından gıda işletmesi belgesi konusunda, Belediye tarafından ise hijyen ve sağlık konusunda yönetmelik koşullarına uygunluk denetlenir. Eğer işletme tüm gereksinimleri sağlıyorsa, geçici çalışma ruhsatı verilir. Belli bir süre sonra yapılan denetimlerde eksiklik bulunmazsa kesin ruhsat alınır. (NOT: Ruhsat belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler; bu alanların dışında il özel idareleri tarafından verilir.)

Bazı durumlarda işyerinin özel izinler alması gerekir. Bu özel izinleri bir tablo halinde sizler için oluşturduk;

2.2 Oteller ve Konaklama İşletmeleri:

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun, 5393 sayılı Belediye Kanunu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ile İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereğince;

Konaklama tesislerine “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı” verilmesinde, büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde ilgili ilçe belediyesi; büyükşehirler dışındaki diğer illerde ise belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde ilgili belediye, belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında ise il özel idareleri yetkilidir.

Kültür ve Turizm Bakanlığının konaklama tesislerine işyeri açma ve çalışma ruhsatı verme yetkisi bulunmamasıyla beraber, söz konusu Bakanlık 28 Temmuz 2021 tarihinden itibaren, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 5. maddesinde 7433 sayılı Kanunla yapılan değişiklik neticesinde tüm konaklama tesislerine Kültür ve Turizm Bakanlığından “Turizm İşletme Belgesi” alma zorunluluğu getirilmiştir. Özetle Bakanlık konaklama tesislerine Turizm Belgesi (Turizm Yatırımı Belgesi, Turizm İşletmesi Belgesi, Basit Konaklama Turizm İşletmesi Belgesi) vermektedir.

Lakin Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik Geçici m.1/3’de; “Mülga 7/12/2004 tarihli ve 5272 sayılı Belediye Kanunu ile 22/2/2005 tarihli ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen turizm işletmesi belgeleri, işyeri açma ve çalışma ruhsatı yerine geçer… Ayrıca turizm işletmesi belgesi işyeri açma ve çalışma ruhsatı yerine geçen ve sonradan işyeri açma ve çalışma ruhsatı almamış olan tesislerin, yangın önlemlerinin yeterli olduğuna dair ilgili kurumdan uygunluk yazısı alarak 30/4/2024 tarihine kadar Bakanlığa ibraz edilmesi zorunludur. Verilen sürede istenilen uygun evrakın Bakanlığa gönderilmemesi halinde Kanunun 34 üncü maddesi uyarınca tesisin belgesi iptal edilir.” hükmüne yer verilmiştir. Bu hüküm; 07.12.2004 tarihinden önce inşa edilip turizm işletme belgesi alan tesislerin turizm işletme belgeleri işyeri açma ve çalışma ruhsatı yerine geçmiştir.

Konaklama tesisleri için öncelikle ilgili belediye veya il özel idaresinden işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmakta, daha sonra da turizm işletme belgesi alınması için Bakanlığa başvurulmaktadır. Başvuru sonrasında Bakanlık kontrolörleri veya Bakan tarafından görev verilmesi halinde Bakanlık müfettişlerince ilgili tesis;

• İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak mevzuatta öngörülen tedbirlerin alınmış olması,
• Yapı kullanma izin belgesinin alınmış olması,
• Patlayıcı, parlayıcı, yanıcı ve benzeri tehlikeli maddeler üretilen, satılan, kullanılan, depolanan yerler ile gaz dolum tesislerine mevzuatın öngördüğü uzaklıkta bulunması,
• Karayolu kenarındaki konaklama tesisleri için karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış ve geçiş yolu izin belgesinin alınmış olması,
• İtfaiye raporunun alınmış olması,
• Genel asayiş ve güvenlik yönünden yetkili kolluk kuvvetinin görüşünün alınmış olması,
• Engellilerin işyerine giriş ve çıkışları için gereken kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmış olması, vb. konularda denetlenir ve koşulların uygunluk durumuna göre Bakanlık tarafından turizm belgesi verilir.(Ruhsat için de aynı şartalar geçerlidir.)

2.3. Konumlarına Göre Turizm İşletmelerinin Ruhsatlandırma ve Denetimi

• Belediye Sınırları İçerisindeki İşletmeler:
  • Yetkili Kurum: Belediyeler.
  • Mevzuat Dayanağı: 5393 sayılı Belediye Kanunu ve ilgili belediye zabıta yönetmelikleri.
  • Belediyeler, ruhsat başvurusu yapan işletmelerin imar, çevre ve sağlık koşullarını denetleyerek uygunluk onayı verir.
• Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçindeki İşletmeler:
  • Yetkili Kurum: Büyükşehir belediyeleri ve ilçe belediyeleri.
  • Mevzuat Dayanağı: 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu.
  • Büyükşehir belediyeleri, yangın, ısı, su ve atık su altyapıları gibi teknik konuları da denetler.
• Belediye Sınırları Dışındaki İşletmeler:
  • Yetkili Kurum: İl Özel İdareleri.
  • Mevzuat Dayanağı: 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu.
  • Bu alanlarda turizm işletmelerine ruhsat verilmesi, kırsal alanlar ve koruma bölgelerine ilişkin ek denetimlerle birlikte yürütülür.
• Kültür ve Turizm Bakanlığı Belgeli İşletmeler:
  • Yetkili Kurum: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
  • Mevzuat Dayanağı: 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu vesair yönetmelikler..
  • Bakanlık belgeli tesisler, ulusal ve uluslararası turizm standartlarına uygunluk denetiminden geçer. Bakanlık, belgeli işletmeleri ruhsat alınırken aranan uygunluk koşulları hakkında düzenli olarak denetim yapmalıdır.
• Koruma Alanları ve Özel Statülü Bölgelerdeki İşletmeler:
  • Yetkili Kurum: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve ilgili yerel otoriteler.
  • Mevzuat Dayanağı: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu.
  • Sit alanları veya özel çevre koruma bölgelerinde turizm işletmeleri ek düzenlemelere tâbidir.

3.YANGIN DENETİMİ

3.1. Mekân Türlerine Göre Yangın Denetimi

3.1.1. Otel ve Konaklama Yerleri:

Denetimi Yapan Kurum: 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu’nun 34. Maddesi, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğinin 5. Maddesi 3. fıkrası uyarınca, turizm işletme belgeli tesislerin denetim yetkisi münhasıran Kültür ve Turizm Bakanlığı’na aittir. Bu kapsamda, Bakanlık, turizm işletmelerinin yangın güvenliği de dâhil olmak üzere genel denetimlerini gerçekleştirir.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 19.12.2007 tarihine kadar yürürlükte olan metnine baktığımızda Yönetmeliğin 132. maddesinde, denetim yetki ve görevinin mülki idare amirlerinin yetki ve sorumluluğunda olduğunun düzenlendiği; 19.12.2007 tarihinden sonra ise denetim yetki ve görevinin “mahalli itfaiye teşkilatı ile bunların bağlı veya ilgili olduğu bakanlık ve kamu kurum ve kuruluşlarının müfettişi, kontrolör veya denetim elemanları tarafından” yerine getirileceği düzenlemesine Yönetmelik m.131’de yer verildiği görülmektedir.

 Buna karşılık; Belediye İtfaiye Yönetmeliği Ek m.1’deki, “(1) Belediye itfaiye teşkilatına, Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmeliğin ilgili maddelerine göre yangına karşı alınan önlemleri gösteren itfaiye raporunun düzenlenmesi için EK-15 başvuru formu ile başvuru sahibinden, işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idareden veya ilgili bakanlıklardan müracaat gelmesi halinde, belediye itfaiye teşkilatının ilgili görevlisi tarafından başvuruya konu işyeri yerinde incelenir ve itfaiye raporu yapılan tespitler esas alınarak hazırlanır.” hükme göre İtfaiye teşkilatının re’sen denetim yapması mümkün değildir. Ancak kendisine başvuru sahibinden veya işyeri açma ve çalışma ruhsatı verme yetkisi olan idareden veya ilgili bakanlıktan talep gelmesi şartı öngörüldüğünden, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik m.131’de itfaiye teşkilatına getirilen denetim yetki ve görevinin talep şartına bağlı kılındığı, itfaiyenin re’sen denetim yapamayacağı görülmektedir.

Ayrıca Turizm Teşvik Kanunu 30. Maddesi 3. Fıkrasındaki ‘’Bakanlık, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı ile iş birliği halinde, ülke turizminin uluslararası standartlarda geliştirilmesi, turizm faaliyetlerinin sürdürülebilir, çevreye duyarlı ve güvenli bir ortamda gerçekleştirilmesi, ülke turizm ürünlerinin uluslararası alanda tanıtılması ve pazarlanmasına katkı sağlaması amacıyla, yetki verilecek Türk Akreditasyon Kurumundan akredite ve uluslararası faaliyette bulunan denetim firmaları aracılığıyla sertifika programları uygulayabilir. Denetim firmalarının nitelikleri, belirlenme ilkeleri, görevleri, yetkileri ile gerçeğe aykırı tespitler için uygulanacak usul ve esaslar Bakanlık tarafından belirlenir.’’ hükmüne göre de işletme sahipleri denetimlerini özel bir denetim firmasına yaptırabilir ve uygunluk raporlarını bu firmalardan alabilirler. Alınan bu raporların gerçeğe uygun olup olmadığının denetimi ise ilgili bakanlığın yetkisindedir.

Denetim Kapsamı:

1. Sprinkler ve yangın alarm sistemleri,
2. Tahliye planlarının otel odalarına asılması,
3. Çalışanların yangın tatbikatlarına katılımı,
4. Asansörlerin yangına dayanıklı olması ve acil durumlarda otomatik olarak kata dönmesi,
5. Acil çıkışların uygunluğu ve ışıklı yönlendirme sistemlerinin çalışır durumda olması vb.

Yöntem ve Sıklık: Oteller yılda en az bir kez periyodik olarak itfaiye ekipleri tarafından denetlenir. Ayrıca, her yeni ruhsat başvurusu öncesinde bir yangın raporu hazırlanması zorunludur. Ayrıca 50 yatak ve üzeri kapasiteye sahip konaklama tesislerinde, acil durum planlarının hazırlanması ve bu planların yerel belediye ile paylaşılması gereklidir.

3.1.2.Yeme-İçme Mekânları:

Denetimi Yapan Kurum: Belediyeye bağlı itfaiye ekipleri bu mekânların denetiminden sorumludur.

Denetim Kapsamı:

1. Mutfaklardaki gaz sistemlerinin kontrolü,
2. Yangın söndürücü cihazların doluluk durumu,
3. Müşteri alanlarında yangın tahliye yollarının açıklığı,
4. Bacalı mutfak kullanılıyorsa filtreleme sistemi ve bacaların uygunluğu vb.

3.1.3. Eğlence Mekânları:

Denetimi Yapan Kurum: İtfaiye ve emniyet birimleri birlikte denetim yapar. İtfaiye yangın güvenliğini, emniyet ise mekânın kapasite ve düzenini kontrol eder.

Denetim Kapsamı:

1. Acil çıkış kapılarının çalışabilirliği,
2. Kapasitenin üzerinde müşteri kabul edilmemesi,
3. Yangın sırasında aydınlatma sistemlerinin işlerliği vb.

3.1.4. Kültür ve Sanat Mekânları:

Denetimi Yapan Kurum: Belediyeler ve Kültür Bakanlığı’nın görevlendirdiği ekipler yangın güvenliği denetimini yürütür.

Denetim Kapsamı:

1. Toplantı salonları ve sahne arkasındaki yangın önleme sistemleri,
2. Kaçış yollarının uygunluğu,
3. Yangın alarm cihazlarının aktifliği vb.

3.1.5. Diğer Umuma Açık Yerler:

Denetimi Yapan Kurum: İtfaiye ve ilgili idareler (örneğin, alışveriş merkezleri için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı).

Denetim Kapsamı:

1. Elektrik sistemlerinin düzenliliği,
2. Kalabalık alanlarda yangın söndürme cihazlarının yeterliliği,
3. Ortak kullanım alanlarında yangın tatbikatlarının yapılmış olması vb.

3.2. Denetim Sıklığı

Yangın denetimleri yılda en az bir kez gerçekleştirilir. Bunun yanı sıra, özel etkinlikler öncesinde ek denetimler yapılabilir.

4.YAPTIRIMLAR

4.1. Ruhsatsız Faaliyet

Ruhsatsız faaliyet gösteren işletmelerin tespit edilmesi halinde uygulanacak yaptırımlar:

1. Faaliyet Durdurma: Ruhsatsız işletmeler, 3572 sayılı Kanun’un 5. maddesi gereğince mühürlenerek faaliyetleri durdurulur.
2. Para Cezası: 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre idari para cezası uygulanır.
3. Kaçak Yapı Tespiti: 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddelerine göre yıkım kararı alınabilir.

4.2. Yangın Güvenliği Eksiklikleri

Yangın güvenliği ile ilgili eksikliklerin tespiti durumunda uygulanacak yaptırımlar:

1. İhtar ve Süre Tanınması: 2007 tarihli Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereğince eksikliklerin giderilmesi için süre tanınır.
2. Faaliyetin Askıya Alınması: Eksikliklerin belirtilen süre içinde giderilmemesi durumunda işletme faaliyetleri durdurulur. Tekrarlanan ihlaller durumunda işletmeler, ruhsat iptali yaptırımlarıyla karşılaşabilir.
3. Para Cezası ve Hukuki İşlemler: Yangın Denetimi mevzuatının ilgili hükümleri uyarınca denetimlerde tespit edilen eksiklikler için, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu gereği idari para cezası uygulanır. Bu cezalar, işletmenin büyüklüğüne, eksikliğin türüne ve tehlike seviyesine göre değişir.

4.3. Adli Yaptırımlar:

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 171. maddesi kapsamında, yangın güvenliğiyle ilgili ağır ihmal veya kasti davranış sonucunda tehlike oluşturan kişiler hakkında adli işlem başlatılabilir. Bu kapsamda, sorumlular hakkında hapis veya adli para cezası uygulanabilir.

4.4. Sigorta ve Tazminat Yükümlülükleri:

Yangın nedeniyle oluşan zararların sigorta kapsamına alınmaması durumunda, işletme sahibi veya yöneticisi maddi tazminat yükümlülüğü altına girebilir.

5.SONUÇ

Umuma açık yerlerin ruhsatlandırılması ve denetimleri, kamu güvenliği ve toplumsal huzurun sağlanmasında hayati bir rol oynamaktadır. Bu kapsamda, belediyeler, emniyet birimleri ve ilgili diğer kurumların işbirliğiyle etkili bir denetim mekanizması şarttır. Mevzuata uyumun sağlanması, toplumun can ve mal güvenliğini koruyacak temel unsur olarak öne çıkmaktadır.

Lakin ülkemizde ruhsatlandırılmış işyerlerinin denetimleri, ki özellikle yangın denetimleri, hakkında ciddi bir mevzuat karmaşası bulunmaktadır. Çünkü ilgili mevzuat dağınık ve yetki sınırları bakımından çelişkili aynı zamanda belirsizdir. Ülkemizde son zamanlarda yaşanan bir hadise sonrası işbu karışıklıkların çok ağır sonuçlar doğurduğunu ve sorumluların kim olduğu tespit edilerek mağdurlara adalet sunmayı bile zorlaştırdığını gördük. Tüm bu sebepler, bu konuyla alakalı acil bir şekilde uygulanabilirliği yüksek olan yeknesak yasal bir düzenleme oluşturulması ihtiyacını açıkça ortaya koymuştur.

Stj.Av.Ecren Zeynep SAZLI

Av.Yalçın TORUN

UYARI

Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları  Stj.Av.Ecren Zeynep SAZLI ve Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.