Türk Hukukunda Şehitlik Ve Gazilik Statüleri İle Sağlanan Haklar

926 sayılı TSK Personel Kanununun 177. maddesi ile 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 16. maddesi gereğince subay, astsubay, uzman erbaş ve uzman jandarmanın hayatını kaybetmesi halinde sağlığında bildiri ile gösterdiği kişiye, sağlığında bildiri vermemiş ise eşine ve çocuklarına, bunlar yoksa ana ve babasına, bunlar da yoksa kardeşlerine Orgeneral aylığının iki katı tutarında ölüm yardım ödeneği ödenecektir.

2330 sayılı Kanun kapsamında, görevleri sırasında veya görevlerinden dolayı hayatını kaybedenlerin kanuni mirasçılarına en yüksek devlet memuru brüt aylığının 100 katı tutarında nakdi tazminat ödenir. Bu kapsam; yurt içi ve yurt dışı görevlerde terör eylemlerine maruz kalan kamu personelini, güvenlik ve asayiş hizmetlerinde görevli sağlık personelini, mayın temizleme görevinde bulunanları ve yetkili makamların belgelediği patlayıcı madde tespit ve etkisiz hale getirme görevinde olanları içerir.

2629 sayılı Kanun gereğince ise, uçuş, paraşüt, denizaltı, dalgıç ve kurbağa adam hizmetlerinde görev yapan askeri personel ile adaylarının görev sırasında yaşamını yitirmeleri halinde, kanuni mirasçılarına kıstas aylığın 100 katı tutarında maddi ve manevi tazminat ödenir.

5510 Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 60(c)’ye göre; Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar genel sağlık sigortalısı sayılır. Bu kapsamda güvence altına alınmış şehit yakınları, sağlık hizmetleri için katılım payı talep edilmeksizin sağlık hizmetlerinden ücretsiz olarak faydalandırılmaktadırlar.

1005 İstiklâl Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatanî Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında; “Milli mücadeleye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklal Madalyası verilmiş bulunan Türk vatandaşları ile 1950 yılında Türk Tugayı’nın Kore’ye ayak bastığı Ekim ayında başlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon Ateşkes Anlaşması’na kadar Kore’de fiilen savaşa katılmış olan Türk vatandaşlarına ve 1974 yılında Temmuz 1 inci ve Ağustos 2 nci Barış Harekatına Kıbrıs’ta fiilen görev alarak katılmış olan Türk vatandaşlarına, hayatta bulundukları sürece, vatani hizmet tertibinden 30 günlük net asgari ücret tutarında aylık bağlanır.

5510 ve 5434 sayılı kanunlara göre, harp veya vazife malulü olarak hayatını kaybeden personelin dul ve yetimlerine, SGK tarafından bağlanan aylığa ek olarak her yıl “ek ödeme” yapılmaktadır. Bu ödemenin ilki, maaş bağlandığı tarihten aralık ayı sonuna kadar olan sürenin ay farkına göre hesaplanır.

TSK Mehmetçik Vakfı, askerlik hizmeti sırasında şehit olan veya herhangi bir nedenle (intihar dâhil) hayatını kaybeden erbaş ve erlerin yakınlarına çeşitli yardımlar sağlamaktadır. Şehidin medeni durumu dikkate alınarak hak sahiplerine ölüm yardımı, çocuklarına ise yaş ve öğrenim düzeyine göre aylık bakım ve öğrenim yardımı yapılır.

TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlıklarında görev yapan ve katkı payı yatıran personelin görevde iken vefat etmesi hâlinde, fiili hizmet yılı esas alınarak yakınlarına vefat yardımı yapılır. Evli personelin eşi ve çocuklarına, çocuksuz ise eşi ve anne-babasına; bekar personelin ise anne-babasına veya yoksa kardeşlerine ödeme yapılır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 26. maddesi gereği, şehitlerin dul ve yetimlerine bu sıfatla yapılan tüm ödemeler gelir vergisinden muaftır. Harp, isyan, kaçakçı takibi gibi görevlerde hayatını kaybedenler de şehit sayılır.

Şehitlerin dul ve yetimlerine ait Türkiye sınırları içindeki brüt 200 m²’yi geçmeyen tek mesken için emlak vergisi sıfıra indirilebilir. Yararlanmak için belediyeye form ile başvuru gereklidir.

SGK’dan aylık alan şehit yakınlarının konutlarında tükettikleri elektriğe %40 indirim uygulanır. Sayaç üzerlerine kayıtlı olmalı ve her yıl Ocak ayında elektrik dağıtım şirketine başvuru yapılmalıdır.

Şehit dul ve yetimlerine belediyelerce tahakkuk ettirilen su ücretinde en az %50 indirim uygulanır. Başvuru için her yıl Ocak ayında belediyeye gerekli belgelerle müracaat edilmelidir.

Şehitlerin yakınlarına intikal eden ateşli silahlarla ilgili ruhsat işlemleri, vergi, harç ve resimden muaftır. Bu hak, ilgili yasalara göre aylık bağlanan veya görevde hayatını kaybedenlerin yakınlarını da kapsar.

1005 ve 3713 sayılı kanunlara göre şeref aylığı alanlar ile vazife malulü olanların kendisine ve ölenlerin dul ve yetimlerine, TCDD, Türkiye Denizcilik İşletmeleri ve belediye araçlarında ücretsiz seyahat hakkı tanınır. Ücretsiz seyahat kartı için SGK’ya başvuru yapılmalıdır.

Şehit personelin çocuklarına, ilköğretimden yükseköğrenime kadar çeşitli düzeylerde eğitim yardımları sağlanmaktadır. SGK tarafından, ilköğretim için 1250, lise için 1875 ve üniversite için 2500 gösterge rakamı esas alınarak her yıl ekim ayında toplu eğitim yardımı ödenir.

3713 sayılı Kanun gereğince, terör olayları nedeniyle köyleri boşaltılan veya şehit olanların üniversite çağındaki çocuklarına karşılıksız burs verilmektedir. Ayrıca 2684 sayılı Kanun çerçevesinde, şehit ve malul personel çocukları sınavsız olarak parasız yatılı okullara kabul edilebilir.

Askeri okullarda şehit çocuklarına %5 ilave kontenjan tanınmakta; belirli bir puanı geçen adaylar ikinci aşamaya çağrılmaktadır. Ayrıca 2330 sayılı Kanun’a göre, şehit çocukları devlet okullarında ücretsiz okutulur ve yükseköğrenim yurtları ile kredilerden öncelikli yararlanırlar.

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu ile birlikte 2330, 2566, 2453, 2629 ve 926 sayılı kanunlar kapsamında hayatını kaybedenlerin ailelerine, konut sahibi olmaları amacıyla faizsiz konut kredisi verilmektedir. Bu kredi, dul eşe; eş yoksa veya evlenmişse çocuklara, bunlar da yoksa bakmakla yükümlü olunan anne veya babaya sağlanır.

Faizsiz konut kredisi, hak sahibinin SGK’dan aldığı maaşın dörtte biri oranında kesintiyle geri ödenir. Ayrıca SGK’dan aylık alan şehit yakınları, TOKİ tarafından yapılan konut projelerine başvurduklarında kura şartı olmaksızın hak sahibi olabilirler.

3713 sayılı Kanun çerçevesinde, kamu konutlarında ikamet ederken şehit olanların dul ve yetimleri, özel tahsisli konutlar hariç olmak üzere bir yıl süreyle kamu konutlarında kalmaya devam edebilir. Bu sürenin sonunda konuttan çıkan veya hiç kamu konutunda kalmamış hak sahiplerine, talepleri halinde, yurt içindeki taşınmazlarının kira bedeli 10 yıl süreyle devlet tarafından karşılanır.

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında, terör eylemleri nedeniyle şehit olan kamu görevlileri, erbaş/er ile geçici ve gönüllü köy korucularının yakınlarına kamu kurumlarında istihdam hakkı tanınmaktadır. Bu kapsamda, şehidin eşi veya çocuklarından biri ile anne, baba veya kardeşlerinden biri olmak üzere toplam iki kişi bu haktan yararlanabilir.

Genel, katma ve özel bütçeli idareler, mahalli idareler ve kamu sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olduğu kuruluşlar; memur, sözleşmeli personel ve sürekli işçi kadrolarının %2’sini şehit yakını, malul ve gazi statüsündeki kişilerin istihdamı için ayırmak zorundadır.

Şehit eş, çocuk, anne, baba ve kardeşleri 18 Mart Şehitler Günü’nde kamu kurumlarında idari izinli sayılmaktadır. Şehit personele, kanunda belirtilen birlik komutanlığının teklifiyle “Devlet Övünç Madalyası ve Beratı” verilir. Şehit aileleri, TSK Kimlik Kartı ile orduevleri ve askeri tesislerden yararlanabilir.

Balıkesir’deki TSK Ali Çetinkaya İlk Kurşun Rehabilitasyon Merkezi, şehit yakınlarına ücretsiz tatil ve rehabilitasyon hizmeti sunar. Şehit eşlerine ve bakmakla yükümlü oldukları çocuklara şartları sağladıkları takdirde “Hususi Damgalı Pasaport” verilir.

Şehit yakınları, Turizm ve Kültür Bakanlığına bağlı müze ve ören yerlerine ücretsiz giriş hakkına sahiptir. Malul gazi ve şehit ailelerine TSK Kimlik ve Akıllı Kartları verilir; kartlarda statü belirtilir ve SGK tarafından verilen ücretsiz seyahat kartı ibrazında Akıllı Kart ücreti alınmaz.

2847 sayılı “Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Emekli Uzman Erbaşlar, Harp Malulü Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri ile Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanun” gazilik statüsünü iki başlıkta ele alır:

Muharip Gazi, harbe fiilen katılmış olan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarını ifade eder.

Malul Gazi, vatanın güvenliği ve bekası için yürütülen harp ve terörle mücadele sırasında yaralanıp tedavi süreci sonunda engelli hale geldiği sağlık raporuyla belgelenen askeri personeldir.

15 Temmuz 2016’daki darbe teşebbüsü sonrası, bu süreçte yaralanan kamu görevlileri ve sivillere yönelik olarak çıkarılan 7082 sayılı Kanun ile gazilik unvanı verilmesine olanak tanınmıştır. Bu düzenleme, klasik harp ya da sınır ötesi operasyonlarla sınırlı olmayan, olağanüstü hâl şartlarında da gazilik unvanının verilebileceğini ortaya koymaktadır.

Millî Savunma Bakanlığı tarafından çıkarılan Gazi Uyum Evleri Yönetmeliği, gazilik unvanına sahip kişilere yönelik destek hizmetlerini düzenlemektedir. Bu yönetmelikte, kimlerin “gazi” ya da “gazi yakını” olarak tanımlanacağı ve hangi şartlar altında bu sosyal hizmetlerden yararlanabilecekleri detaylandırılmıştır.

1005 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanan muharip gaziler ile eşleri, devlet hastanelerinde veya resmi sevkle özel hastanelerde ücretsiz tedavi hakkına sahiptir. Bu hizmetler için herhangi bir katılım payı ya da fark alınmamakta; giderler MSB bütçesinden karşılanmaktadır.

3713 sayılı Kanuna göre malul gaziler ile şehitlerin dul ve yetimleri, SGK tarafından verilen tanıtım kartı ile kamu hastanelerinde ücretsiz sağlık hizmeti alabilmektedir. Malul gazilerin protez, ortez gibi ihtiyaçları da devlet tarafından temin edilmektedir.

3713 sayılı Kanuna göre terör olaylarında yaralanan kişilerin tüm sağlık giderleri devlet tarafından karşılanmaktadır. Bu kişilere ücretsiz tedavi sağlanır.

2330 Sayılı “Nakdî Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun” ile 2453 sayılı “Yurtdışında Görevli Personele Nakdî Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun”, 3713 s.k., 3497 sayılı Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği Hakkındaki Kanun, 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu kapsamındaki görevleri ifa ederken yaralanan ve malul olan personele nakdî tazminat ödenmektedir.

İstiklal Madalyası sahipleri ile Kore Savaşı ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’na katılmış Türk vatandaşlarına, 1005 sayılı Kanun uyarınca şeref aylığı bağlanmaktadır. Bu aylık, belirli bir gösterge rakamı ile memur maaş katsayısı çarpılarak hesaplanır.

Görev sırasında yaralanan ve malul kalan personele, hizmet süresine göre vazife malullüğü aylığı bağlanır. Aylık, ilgili kişinin rütbesine ve görevdeki emsallerine göre hesaplanır.

Harp malullerine, bulundukları rütbe veya dereceye göre bir üst rütbenin emekli aylığı esas alınarak maaş bağlanır. Maluliyet derecesine bağlı olarak harp malullüğü zammı ödenir.

Vazife Malulü olan personele, emeklilikte 30 yıl çalışmış gibi değerlendirilerek emekli ikramiyesi ödenir. 3713 ve 2629 sayılı kanunlar kapsamında bu ikramiye, en yüksek devlet memuru aylığı üzerinden hesaplanır.

Vazife Malulü olan personelin kendisine ya da dul ve yetimlerine, her yılın ilk üç ayında ek ödeme yapılır. Malulün vefatı durumunda, son yılın beş katı tutarında yardım tek seferlik olarak ödenir.

Askerlik hizmeti sırasında malul kalan veya engelli hale gelen Mehmetçiklere, TSK Mehmetçik Vakfı tarafından maluliyet derecesine göre bir defalık maluliyet yardımı ve ayrıca düzenli olarak aylık bakım yardımı yapılmaktadır. Bu kişilerin çocuklarına, yaş ve öğrenim durumuna göre bakım ve öğrenim yardımı, üniversite harç desteği ve kırtasiye yardımı sağlanır.

Görevde iken sağlık nedeniyle malulen emekliye ayrılan ve Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından birinci, ikinci, üçüncü veya dördüncü derece malul sayılan personele maluliyet yardımı yapılır. Beşinci ve altıncı derece malullere Vakıf tarafından yardım yapılmamaktadır.

Çalışma gücünü en az %40 oranında kaybeden vazife malulleri, gelir vergisi indirimi hakkından yararlanır. Engellilik oranına göre değişen bu indirim tutarları, derecelere ayrılarak belirlenmiştir.

Gazi unvanına sahip kişilerin, Türkiye sınırları içinde tek bir konutu bulunması halinde bu konut emlak vergisinden muaf tutulabilir. Brüt 200 m²’yi aşmayan bu taşınmaz için başvuru, ilgili belediyeye yapılır.

Malul ve engelliler tarafından yurt dışından ithal edilen özel tertibatlı taşıtlar için gümrük vergisi muafiyeti sağlanır. Bu istisna, belirli motor hacmi sınırları ve kullanım koşulları dâhilinde geçerlidir.

SGK’dan malul gazi aylığı alan kişilere, ikamet ettikleri konutta tükettikleri elektrik faturasında %40 oranında indirim yapılır.

Malul gazilere, belediyeler tarafından meskenlerinde kullanılan su faturalarında en az %50 oranında indirim uygulanır.

Malul gaziler ve şeref aylığı sahipleri ile eş ve çocuklarına, kamuya ait kara ve deniz ulaşım araçlarında ücretsiz seyahat hakkı tanınır. Bu kapsamda, SGK tarafından kendilerine “Ücretsiz Seyahat Kartı” düzenlenerek ulaşım desteği sağlanır.

3713 sayılı Kanun uyarınca terör eylemleri nedeniyle malul kalan TSK mensupları, erbaş-erler ve siviller ile vefat edenlerin hak sahibi yakınlarına, SGK tarafından hak sahipliği belgesi verilmesi koşuluyla, Ziraat Bankası aracılığıyla faizsiz konut kredisi imkânı sağlanır.

OYAK üyeliği bulunan ve sağlık raporuyla “TSK’da görev yapamaz” kararı verilen vazife malulü personele, üyelik süresi dikkate alınmaksızın, maluliyet yardımının ödendiği tarih itibarıyla belirlenen tutarda faizsiz konut kredisi verilir.