Kamu Görevlisinin(Kolluk, Asker, Devlet Memuru vb.) Mobbinge Maruz Kalması Halinde İdari Yargıda Açılacak Tazminat Davaları
A.Mobbing Nedir ?
Yaygın anlamıyla mobbing, kamu görevlisini sindirmek, özgüvenini sarsmak, kendisini yalnız ve yetersiz hissetmesini sağlamak maksadıyla; hukuka ve ahlaka aykırı olumsuz söz, fiil ve tutumlarla sistemli bir şekilde gerçekleştirilen, kişi üzerinde maddi ve manevi çok büyük zarara yol açan duygusal taciz, olumsuz davranış, psikolojik yıldırmadır.
B.Mobbing Kapsamında Yargıya İntikal Eden Emsal İdari İşlem ve Eylemler Nelerdir ? Ortak Özellikleri Nelerdir ?
1.Mobbing Kapsamında Değerlendirilecek İdari Eylem ve İşlemlerin Ortak Özellikleri Nelerdir;
Bir kamu görevlisinin mobbinge uğrayıp-uğramadığının tespiti açısından bazı kriterler geliştirilmiştir. Özellikle Anayasa mahkemesi 2018/27032 Başvuru Numaralı dosyada verdiği 14/9/2022 tarihli kararı ile mobbing(psikolojik taciz) hakkında ayrıntılı değerlendirmelere yer ver vermiş ve eylemin mobbing olması için aşağıdaki kriterleri aramıştır;
a.Amirler ve/veya diğer çalışanlar tarafından gerçekleştirilmesi ya da bu tür müdahalelere göz yumulması gerekir,
b.Süreklilik arz edecek şekilde tekrarlanması, keyfîlik içermesi, sistemli ve kasıtlı olması, yıldırma ve dışlama amacı taşıması gerekir,
c.Mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkması ya da ciddi bir zarar tehlikesi olması gerekir.
2.Mobbing Kapsamında Yargıya İntikal Eden İdari İşlem ve Eylemler Nelerdir ?
Örnek yargı kararlarına geçmeden önce önemle belirtmekte fayda vardır ki haksız idari eylemin 1 kez gerçekleşmesi mobbinge vücut vermeyecektir. Zira mobbingden bahsedebilmek için haksız idari eylemlerin süreklilik arz ederek kamu görevlisini yıpratma amacı taşıması gerekmektedir.
a.Kamu Görevlisine Art Arda Haksız Disiplin Cezaları Verilmesi;
“Başvurucu hakkında 2011 ila 2013 yıllarında dokuz farklı disiplin cezası tesis edilmiştir. Bu disiplin cezalarının üçü itiraz üzerine YÖK tarafından kaldırılmış, diğerleri hakkında ise derece mahkemelerince hukuka aykırı oldukları gerekçesiyle iptal kararları verilmiştir. Devam eden süreçte intihal gerekçesiyle başvurucunun doktora tezi iptal edilerek doktor unvanı geri alınmış, buna yönelik işlem de Mahkemece iptal edilmiştir. Bununla birlikte başvurucunun görev yaptığı üniversitenin rektörünün şikâyeti üzerine hakaret suçundan yürütülen yargılamada başvurucu beraat etmiştir. Ayrıca başvurucunun görev süresinin sona ermesi nedeniyle yeniden atanmamak suretiyle görevine son verilmesine ilişkin işlemin de iptaline karar verilmiştir.” (Anayasa Mahkemesinin 2018/27032 Başvuru Numaralı dosyada verdiği 14/9/2022 tarihli kararı ile mobbing kapsamında değerlendirdiği idari eylemler)
b.Kamu Görevlisinin Görev Yeri Değişikliği ile Göreve Gidiş-Gelişlerde ve İş Ortamında Çalışma Koşullarının Zorlaştırılması;
“…27/03/2003 tarihinde davalı idarenin …da bulunan Canlı Hayvan ve Et Borsasında göreve başlayan ve 2010 yılına kadar hiçbir olumsuz işleme muhatap olmayan davacının; davalı idarenin yöneticileri hakkında … Cumhuriyet Başsavcılığınca … sayılı dosyada yürütülen soruşturma kapsamında 04/08/2010 tarihinde ifade vermesi üzerine aynı gün davacının çalışma masasının, özel eşyalarının ve üstünün hukuksuz bir şekilde davalı kurum elemanlarınca zorla aranmasıyla başlayan süreçte, sırf bu davranışı sebebiyle davacının disiplin cezası yaptırımına tabi tutulması, daha davacının işten atılmasını gerektiren koşulların oluşmadığı bir sırada meclis toplantısında bir idareci tarafından davacının işten atılması gerektiğinin ifade edilmesi ve bu yönde tutum sergilenmesi, çok basit suçlamalarla davacının savunmasının istenilmesi, mahkeme kararlarının gerekleri şeklen yerine getirilerek aynı cezaların tekrar verilmesi, görev yeri değiştirilerek işe gidiş-gelişlerde ve iş ortamında davacının çalışma koşullarının zorlaştırılmaya çalışılması, ekonomik olarak zor durumda bırakmak için ikramiye ve yol ücreti ödemelerinin yapılmaması, eşinin doğum yapacağı bir gün önce talep ettiği yasal ve insanı nedenlerle kabulü gereken yarım gün izin dahi verilmeyerek amirine hakaret etmeye zorlanan davacının disiplin cezasına muhatap kılınması, idarenin tüm takdir haklarını davacının aleyhine kullanması, esasen disiplin cezasına dahi konu yapılamayacak aynı nitelikteki suçlamalardan dolayı tekerrür hükümleri uygulanarak iki kez “meslekten çıkarma” cezası ile cezalandırılması, sağlık özrüne dayanarak görev yerinin değiştirilmesine ilişkin makul taleplerinin reddedilmesi, memur olduğu halde hizmet sınıfının genel idare hizmetleri sınıfından, yardımcı hizmetler sınıfına alınması nedenleriyle; aşağılanma, özgüven zedelenmesi, yalnızlaşma, kendisini değersiz hissetme, çökkün duygudurum, içe kapanma, keyifsizlik, baş ağrısı, enerji kaybı, ilgi istek kaybı, stres, uyku ve iştah azalması, konsantrasyon kaybı, depresif şikayetler, bu sebeplerle eşi ile sıkıntı yaşadığı ve intihara kalkıştığı anlaşılan davacının, davalı idarenin haksız ve sistematik baskısı sonucunda, ağır bir psikolojik tacize (mobbinge) maruz kaldığı sonucuna varıldığı,”(Danıştay 8.Dairesinin E.2021/7835, K.2023/1975, K T. 12.04.2023 kararında Mobbing kapsamında değerlendirdiği fiiller)
c.Kamu Görevlisinin Kendini Değersiz Hissetmesine Sebep Olabilecek Tutum ve Davranışlar Sergilenmesi;
“Psikolojik tacizin (mobbing) en bariz örneklerine ise; kendini göstermeyi engellemek, sözünü kesmek, yüksek sesle azarlamak, aşağılamak, sürekli eleştirmek, iş ortamında yokmuş gibi davranmak, iletişimin kesilmesi, fikirlerine itibar edilmemesi, asılsız söylenti, hoş olmayan imalar, nitelikli iş verilmemesi, anlamsız işler verilip sürekli yer değiştirilmesi, ağır işler verilmesi ve her türlü kötü muamele, tehdit gibi durumlar gösterilmektedir.”( Danıştay 2.Dairesi, E.2015/6046, K.2017/6537, K T. 25.10.2017)
d.Kamu Görevlisine Çakışan Görevler Verilerek Çalışma Şevkinin Kırılması;
“öğretmen olan davacının, ders programının haftanın geneline yayılarak zorlaştırıldığı ve aynı gün birkaç okula gidecek şekilde program yapıldığı, birbirine uzak dört okulda birden görevlendirildiği, davacıya birbiriyle çakışan görevler verildiği, kendisine uygulanan mobbing neticesinde ruhsal ve psikolojik sağlığının bozulduğu dikkate alındığında, olayda, manevi tazminata ilişkin koşulların oluştuğu sonucuna varılmıştır.” ( Danıştay 2.Dairesi, E.2015/6046, K.2017/6537, K T. 25.10.2017)
C.Mobbinge Uğrayan Kamu Görevlisinin Tazminat Davası Açma Süresi Nedir ?
Mobbing iddiasına dayalı tazminat davaları(tam yargı davaları) açısından ikili bir ayrıma gitmekte fayda vardır. Zira kamu görevlisi, kimi zaman idari işlemler ile(disiplin cezası, görev yeri değişikliği, emekliliğe sevk vb.) kimi zaman da idari eylemler ile(yüksek sesle azarlama, aşağılama, sürekli eleştirme, değersizleştirme vb.) mobbinge maruz kalmaktadır.
1.İdari İşlemler ile Mobbinge Maruz Kalınması Hali; Son haksız idari işlemin tesis edildiği tarihten itibaren 60 gün içerisinde dava açılmalıdır.(2577 Sayılı Kanun Madde 12)
2.İdari Eylemler ile Mobbinge Maruz Kalınması Hali; Öncelikle idari başvuru yapılmalı, idarece isteğin açıkça reddedilmesi veya 30 gün içerisinde herhangi bir cevap verilmemesi durumunda 60 gün içerisinde dava açılmalıdır.( 2577 Sayılı Kanun Madde 10)
D.Mobbinge Uğrayan Kamu Görevlisinin Açacağı Davada Yetkili İdare Mahkemesi Neresidir ?
2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu gereği yetkili idare mahkemesinin tespitinde asker personel ve diğerleri açısından bir ayrım yapılması gerekmektedir.
1.Asker Personelin Açacağı Davada Yetkili Mahkeme; Kanunun 20/C Maddesi gereği asker personelin açacağı davalarda, ilgilinin görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.
2.Asker Personel Dışındaki Kamu Görevlilerinin Açacağı Davada Yetkili Mahkeme; Kanunun 33.Maddesi gereği yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.
E.Mobbinge Uğrayan Kamu Görevline Ödenecek Tazminatın Belirlenmesinde Dikkate Alınan Ölçütler Nelerdir ?
Mobbinge uğrayan kamu görevlisinin maddi veya manevi zararı söz konusu olabilecektir.
1.Maddi zarar durumunda; Maddi zararın her somut olay için ayrı tespit edilmesi gerekecektir. Örneğin görev yeri değişikliği sebebiyle maddi zarar uğrayan kamu görevlisinin mahrum kaldığı parasal haklar nispetinde maddi zararı idarece karşılanacaktır.
2.Manevi zarar durumunda; idare mahkemelerinin geniş takdir yetkisine sahip olduğu söylenebilecektir. İdare mahkemeleri bu takdir yetkilerini kullanırken kamu görevlisinin sebepsiz zenginleşmesine imkan vermeme, manevi tatmin duygusunu sağlama, idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyma, hak ihlallerinin bir daha yaşanmaması için caydırıcı olma gibi ölçütleri dikkate alacaktır.
Av.Meryem KILIÇ
Av.Yalçın TORUN
Uyarı; Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Meryem KILIÇ ve Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.