ADLİ YARDIM; HUKUK YARGILAMASINDA VE İDARİ YARGIDA ADLİ YARDIM SÜRECİ

1. Adli Yardımın Tanımı ve Amacı

Adli yardım, mali gücü yetersiz olan bireylerin adalet hizmetlerine erişimini sağlamak amacıyla oluşturulmuş bir sistemdir. Bu sistem, kişilerin dava açma, savunma yapma veya icra takibi gibi hukuki işlemler sırasında ortaya çıkan yargılama giderlerinden muaf tutulmasını ve gerektiğinde ücretsiz avukatlık hizmetlerinden yararlanmasını sağlar. Adli yardım, bireylerin adalete erişimini kolaylaştırarak, hak arama özgürlüğünün kısıtlanmasının önüne geçmeyi ve adil yargılanma ilkesinin hayata geçirilmesini amaçlamaktadır.

2. Adli Yardımdan Kimler Yararlanabilir?

Adli yardımdan yararlanabilecek kişiler ve kurumlar şunlardır:

• Maddi Gücü Yetersiz Bireyler: Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişiler, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şartıyla adli yardımdan faydalanabilirler.
• Kamuya Yararlı Dernek ve Vakıflar: Kamuya yararlı olarak faaliyet gösteren dernek ve vakıflar, mali açıdan zor durumda olmaları ve iddia veya savunmalarında haklı görünmeleri halinde adli yardımdan yararlanabilirler.
• Yabancı Uyruklu Kişiler: Adli yardımdan faydalanabilmeleri için karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi aranır. Ancak, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayan başvuru sahibi ve uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler, belirli koşullarda karşılıklılık şartı aranmaksızın adli yardımdan faydalanabilirler.

3. Adli Yardımın Kapsamı

Adli yardım kararı, başvuru sahibine şu avantajları sağlar:

• Yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet,
• Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet,
• Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin devlet tarafından avans olarak ödenmesi,
• Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukatın atanması.

Mahkeme, adli yardım talebinde bulunan kişinin belirtilen hususların bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir.

4. Adli Yardım Başvurusu Nasıl Yapılır?

Adli yardım talebi, dava açılmadan önce veya dava açıldıktan sonra barolara ya da yargılamanın yapılacağı mahkemeye yapılabilir. İcra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine başvurulmalıdır. Başvuruda şu belgeler sunulmalıdır:

• Başvuru formu,
• Maddi durumu gösteren belgeler (gelir belgesi, fakirlik belgesi, SGK dökümü vb.),
• Davanın haklılığını gösteren deliller.

Mahkeme, başvuruyu değerlendirerek kabul veya ret kararı verir. Ret kararına itiraz hakkı bulunmaktadır.

5. Hukuk ve İdari Yargıda Adli Yardım Süreci

Hukuk ve idari yargıda adli yardım talebi, ilgili mahkemeye yapılır ve mahkeme başvuru sahibinin maddi durumunu ve dava veya savunmasının haklılığını değerlendirir. Adli yardımın kabul edilmesi halinde, başvuru sahibi yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulur ve gerektiğinde ücretsiz avukatlık hizmetlerinden yararlanır. Adli yardım kararı, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.

6. Adli Yardım Kararının Kapsamı ve Sona Ermesi

Adli yardım kararı geçici bir nitelik taşır ve mahkeme tarafından her zaman yeniden değerlendirilerek kaldırılabilir. Adli yardım alan kişinin mali durumunun iyileşmesi veya kötü niyetli bir şekilde adli yardımdan yararlandığının tespit edilmesi halinde karar geri alınabilir. Mahkeme, adli yardım kararını verirken belirli hususları göz önünde bulundurarak kişinin tüm yargılama süreci boyunca bu yardımdan yararlanıp yararlanamayacağına karar verir.

7. Sonuç

Adli yardım, bireylerin adalet mekanizmasına erişimini kolaylaştıran önemli bir hukuki destek mekanizmasıdır. Maddi imkânsızlıklar nedeniyle hukuki süreçlere katılamayan bireylere destek sağlayarak, hak arama özgürlüğünü güçlendirmektedir. Bu sistem, hukukun üstünlüğünü ve adil yargılanma ilkesini koruma amacı taşımaktadır.

Stj. Av. Ecren Zeynep SAZLI

Av.Yalçın TORUN