ASKER VE KOLLUK PERSONELİNİN DİLEKÇE HAKKI
GENEL
T.C. Anayasası 74. Maddesi
Madde 74 – Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir.(*)
Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir.(**)
(Ek fıkra: 07.05.2010 – 5982 S.K./8. md.) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
(Ek fıkra: 07.05.2010 – 5982 S.K./8. md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.
(Ek fıkra: 07.05.2010 – 5982 S.K./8. md.) Kamu Baş denetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir. İlk iki oylamada üye tamsayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tamsayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır; dördüncü oylamada en fazla oy alan aday seçilmiş olur.
(Ek fıkra: 07.05.2010 – 5982 S.K./8. md.) Bu maddede sayılan hakların kullanılma biçimi, Kamu Denetçiliği Kurumunun kuruluşu, görevi, çalışması, inceleme sonucunda yapacağı işlemler ile Kamu Baş denetçisi ve kamu denetçilerinin nitelikleri, seçimi ve özlük haklarına ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu Madde 5.
Madde 5 – (1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
(2) Ancak;
a) Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler,
b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler,
c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar,
ç) Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askeri nitelikteki faaliyetleri,
Kurumun görev alanı dışındadır.
İnsan Hakları Kurumu Kanunu madde 12
Madde 12 – (1) İnsan hakları ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek ve tüzel kişi Kuruma başvurabilir. Bu hakkın etkin bir şekilde kullanılmasına hiçbir surette engel olunamaz.
(2) Başvurulara ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
İnsan Hakları Komisyonu Kanunu madde 7.
Madde 7 – İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınca havale olunan başvurular ile ilgili konuları inceler.
(Değişik fıkra: 02.01.2003 – 4778 S.K./29. md.)(*) Komisyon, başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlem hakkında başvuru sahibine en geç altmış gün içinde bilgi verir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi madde 13
Madde 13 – Etkili başvuru hakkı
İşbu Sözleşmede tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen her şahıs ihlal fiili resmi vazifelerini ifa eden kimseler tarafından bu vazifelerin ifası sırasında yapılmış da olsa, milli bir makama fiilen müracaat hakkına sahiptir.
Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun Madde 4
Madde 4 – (Değişik madde: 02.01.2003 – 4778 S.K./26. md.)(*)
Türkiye Büyük Millet Meclisine veya yetkili makamlara verilen veya gönderilen dilekçelerde, dilekçe sahibinin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikametgah adresinin bulunması gerekir.
Türk Ceza Kanunu madde 121
Madde 121 – (1) Kişinin belli bir hakkı kullanmak için yetkili kamu makamlarına verdiği dilekçenin hukuki bir neden olmaksızın kabul edilmemesi halinde, fail hakkında altı aya kadar hapis cezasına hükmolunur.
ASKER KİŞİLERİN DİLEKÇE HAKKINI KULLANMALARI İLE İLGİLİ NORMLAR
İç Hizmet Kanunu madde 25
Madde 25 – Her asker resmi ve şahsi işlerinden dolayı müracaatını söz veya yazı ile en yakın amirinden başlayarak silsile yolu ile yapar.
Müracaatlar takip ve tahkik ve bir karara bağlanarak neticesi müracaat sahibine mümkün olan en kısa zamanda mutlaka bildirilir. Ancak; bu müddet hiçbir halde bir ayı geçemez.
Birden fazla kimselerin toplu olarak söz veya yazı ile müracaatları yasaktır.
TSK Disiplin Kanunun madde 15
Madde 15 – (1) Uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
………………..
1.e) Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak: Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan müracaatlar hariç olmak üzere, kanun ve nizamlarla belirlenmiş usul ve kurallara riayet etmeden yazılı, sözlü veya elektronik olarak müracaat veya şikayette bulunmaktır.
…………………………
Askeri Ceza Kanunu madde 95.
Madde 95 – (Değişik madde: 25.05.1972 – 1590 S.K./1. md.)
1. Hakkı ve görevi olmadığı halde askeri muamelat, teşkilat, harekat, tesisat veya tertibata müteallik işler hakkında :
a) Müzakere veya istişare için asker kişileri toplayan,
b) Birlikte beyanat veya şikayette bulunmak üzere imza toplayan,
c) Birlikte beyanat veya şikayette bulunan,
d) Her ne suretle olursa olsun gösteri veya tezahüratta bulunan, Kim olursa olsun altı aydan üç seneye kadar hapsolunur.
2.(a) fıkrasında yazılı toplantıya bilerek katılanlar ile (b) fıkrasında yazılı beyanat ve şikayetlere imza koyanlar altı aya kadar hapsolunur.
3.Kendisine özel bir mezuniyet verilmediği halde, görevi ve sıfatı icabı muttali olduğu askeri muamelat, teşkilat, harekât, tesisat veya tertibata müteallik işler hakkında beyanat veren, yazı yazan veya sair surette açıklamada bulunanlar her kim olursa olsun, fiili daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde altı aydan üç seneye kadar hapsolunur.
4. Astlık – üstlük münasebetlerini zedelemeye, amir veya komutanlara karşı güven hissini yok etmeye matuf olarak alenen tahkir veya tezyif edici fiil ve harekette bulunanlar altı aydan üç seneye kadar hapsolunur.
5.Bu maddede yazılı suçların basın yolu ile işlenmesi halinde ceza artırılarak verilir.
6.Bu maddenin 3 ve 4 üncü fıkralarında yazılı suçlar hakkındaki soruşturma icrası Milli Savunma Bakanının iznine tabidir.
(2) Fiil, basın ve yayın yolu ile işlenirse ceza yarısı oranında artırılır.
DEĞERLENDİRMEMİZ
Asker ve kolluk personeli, vazifenin yürütülmesine ilişkin taleplerini içeren dilekçe hakkını: sıralı amirlerine veya insan haklarına ilişkin taleplerini içeren/insan hakkı ihlalini bildiren dilekçelerini doğrudan TBMM Başkanlığına veya İnsan Hakları Kurumu Başkanlığına müracaat ederek kullanır. Bu başvuru usulü disiplin suçu veya başka bir suç oluşturmaz. Burada dikkat edilmesi gereken husus dilekçenin içeriğidir. Dilekçenin içeriğinde suç oluşturan ifadeler varsa bu her olayda ayrıca değerlendirilir.
Kolluk personeli mülki görevlerin yerine getirilmesi vb. konularda Kamu Denetçiliği Kurumuna da dilekçe ile başvuruda bulunulabilir.
İç hizmet Kanunu kapsamındaki düzenleme asker personel için dilekçe hakkının usulünü belirlemiştir. Dilekçeyi verilecek amir şikayet edilecekse bir üst makama müracaat edilecektir. Birden fazla kişinin aynı dilekçenin altını imzalayarak yapacakları müracaatlar toplu müracat olarak kabul edilebilecek ve usulsüz müracaat kapsamına sokulabilecektir.
Dilekçe ile müracaatlarda Askeri Ceza Kanununun 95. Maddesinde düzenlenen Hakkı ve görevi olmadığı halde askeri muamelat, teşkilat, harekat, tesisat veya tertibata müteallik işler hakkında :
Müzakere veya istişare için asker kişileri toplayan,
Birlikte beyanat veya şikayette bulunmak üzere imza toplayan,
Birlikte beyanat veya şikayette bulunan durumuna düşmemek gerekir.
Dilekçelerde asgari dilekçe sahibinin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekir. Bunlar mevcutsa dilekçeye işlem yapılmak zorundadır.
Dilekçenin kabul edilmemesi TCK 121. maddede düzenlenen suçu oluşturur.
Usulsüz yapılan müracaatın, hiyerarşiye uymadan yapılan müracaatın yaptırımı uyarma cezasıdır.
Av. Yalçın TORUN
Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.