Jandarma, Polis, Asker Personel ile Kamu Görevlisinin Hak Kazanabileceği Efor Kaybı Tazminatı Nedir ?
A.Giriş
Efor kaybı tazminatı, personelin görev esnasında kalıcı olarak işgücü kaybına uğraması nedeniyle; bir gelir kaybı yaşamasa da aynı işi yaparken eskisine göre daha fazla efor sarf edeceği kabul edilerek ödenen tazminattır. Çalışma gücü kaybına uğrayan kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi ve mevcut işini yapabilmesi için zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarf ettiği gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu “fazladan sarf edilen gücün” oluşturduğu esası benimsenmiştir.
B.Efor Kaybı Tazminatında İdarenin Sorumluluğu
Anayasa’nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, aynı maddenin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kuralına yer verilmiştir.
İdare, kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlüdür. Personelin görevini ifa ederken kalıcı olarak işgücü kaybına uğraması halinde hak edeceği efor kaybı tazminatında da Anayasa madde 125 gereği idare sorumlu olacaktır. Bu sorumluluk değerlendirilirken öncelikle idarenin meydana gelen kalıcı işgöremezlik durumu ile ilgili bir hizmet kusuru olup-olmadığı değerlendirilecek, idarenin bir kusuru yoksa bu durumda idarenin kusursuz sorumluluk hallerinin mevcut olup-olmadığı incelenecektir.
C.Personelin Kalıcı Olarak İşgücü Kaybına Uğramasında Kusurlu Olması Halinde İdarenin Sorumluluğu
Bu durumda da idare yine efor kaybı tazminatından bir üst başlıkta açınan sorumluluk ilkeleri gereği sorumlu tutulabilecektir. Ancak tazminata hükmedilirken, olayın meydana geliş şekline göre zarara uğrayan kişilerin de kusurlu olup olmadığının, dolayısıyla olayda müterafik kusur bulunup bulunmadığı hususu da ayrıca değerlendirilecektir. Müterafik kusur (ortak kusur), zarara uğrayanın; zararın doğumuna veya zararın artmasına yardım (etki) etmesidir. Böyle bir durumda, zarara uğrayana veya mirasçılarına ödenecek tazminat miktarları müterafik kusur oranında orantısal olarak azaltılacaktır.
D.Efor Kaybı Tazminatında Personelin Ayrıca Maddi Bir Zarara Uğramasına Gerek Var mıdır?
Efor kaybı tazminatında kişinin malvarlığında bir eksilme olması bir başka deyişle maddi olarak bir zarara uğraması gibi bir durum söz konusu değildir. Zira bu tazminatın ödenme sebebi; maddi zarara uğraması değil, kişinin aynı işi yaparken veya gündelik yaşamını sürdürürken daha fazla efor sarf etmek zorunda kalmasıdır.
E.Efor Kaybı Tazminatı Nasıl Hesaplanmaktadır?
1.Olay Tarihinden Emeklilik Tarihine Kadar Olan Döneme İlişkin(Aktif Dönem) Efor Kaybı Tazminatının Hesabı
Olay tarihinden, personelin ilgili mevzuat kapsamında yasal olarak emekliye ayrılacağı tarihe kadar olan dönemdeki zararı;(2022 yılına kadar asgari geçim indirimi -AGİ- dahil, 2022 yılından itibaren AGİ hariç) net asgari ücret tutarına meslekte kazanma güç kaybı oranı uygulanmak suretiyle hesaplanacaktır.
2.Emeklilik Tarihinden Sonraki Döneme İlişkin(Pasif Dönem) Efor Kaybı Tazminatının Hesabı
Personelin yasal olarak emekliye ayrılacağı tarihten TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenen muhtemel bakiye yaşam süresinin sonuna kadar geçen dönemde de, güç kaybı nedeniyle daha fazla efor sarf ederek yaşamını devam ettirmesi söz konusu olacağından, bu döneme ilişkin zarar da aynı usulle (AGİ hariç net asgari ücret tutarına maluliyet oranının uygulanması suretiyle) hesaplanacaktır.
Ayrıca personele ödenecek efor kaybı tazminatı tutarı belirlenirken, hesaplamanın yapıldığı tarihteki asgari ücret dikkate alınacağından, geleceğe yönelik asgari ücret tutarının tespiti mümkün olmadığından, bilinen son asgari ücret %10 artırılarak dikkate alınacaktır. Yine personelin her ay fazladan sarf edeceği efora karşılık alacağı bu tutarı toplu olarak ve erken aldığından %10 artırılan asgari ücret %10 iskontoya(indirime) tabi tutulacaktır.
F.Nakdi Tazminat Ödenmesi Halinde Efor Kaybı Tazminatı Ödenir mi?
2230 Sayılı kanun kapsamında nakdi tazminat ödenen personele efor kaybı tazminatı ödenmesine engel bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak ödenen nakdi tazminat, efor kaybı tazminatından indirilecektir(mahsup edilecektir).
G.Kalıcı Olarak İş Göremezliğe Uğrayan Personelin İzlemesi Gereken Hukuki Süreç
Personel görevini ifa ederken kalıcı olarak işgücü kaybına neden olan olayı yaşadıktan sonra, kalıcı işgücü kaybı oranını göstererek kati(kesin) rapor ile görev yaptığı kuruma başvurarak efor kaybı tazminatı ve bu olay nedeniyle duyduğu elem, üzüntü ve kedere karşılık manevi tazminat talep etmelidir. Bu başvuruya 30 gün içerisinde cevap verilmediği takdirde veyahut cevap verilip de talep reddedildiği takdirde 60 gün içerisinde idari yargıda tam yargı davası açabilecektir. Tam yargı davası açıldıktan sonra mahkeme efor kaybı tazminatının miktarını belirlemek amacıyla kusur ve zararın tespiti için dosyayı bilirkişiye tevdi edecek ve bilirkişini hazırladığı raporu dikkate alarak karar verecektir.
H.İdari Yargıda Efor Kaybı Tazminatı Ödenmesine Dair Emsal Kararlar
“Dava; …. ili, ……. Jandarma Komando Alay Komutanlığı emrinde J.Uzm. Çvş. Olarak görev yapan davacı tarafından, ………tarihinde içtimaya katılmaya giderken kışla içerisindeki merdivenlerdeki buzlanma nedeniyle kayıp düşmesi sonucu yaralandığı, sol kolundan ameliyat olduğu ve 4/5 oranında hareket kaybının oluştuğu, buzlanmaya karşı gerekli önlemleri almayan idareni hizmet kusurunun bulunduğu ileri sürülerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak şartıyla bu olay nedeniyle uğramış olduğu efor kaybından dolayı 900,00-TL ve tedavi giderlerine karşılık 100,00-TL olmak üzere toplam 1.000,00-TL maddi tazminatın (ıslah sonrası 298.780,92-TL) ve duymuş olduğu acı ve elemler için 250.000,00-TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır. (…)davacının %3,1 oranında meslekte kazanma gücünü kaybetmesi nedeniyle uğramış olduğu 298.780,92-TL tutarındaki efor kaybı tazminatının ve 475,00-TL tedavi giderinin (toplamda 298.780,92-TL maddi tazminatın); davacının %50 oranında müterafik kusuru oranında indirim yapılarak (sorumluluk paylaştırılarak) hesaplanan 149.390,46-TL (298.780,92 x %50) tutarının Danıştay içtihatlarında da belirtildiği üzere idareye başvuru tarihinden ( ………… tarihinden) itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesi, geriye kalan 149.390,46-TL maddi tazminat talebinin ise reddi gerekmektedir.(…) Davacının maddi tazminat isteminin kısmen KABULÜ ile 149.390,46-TL maddi tazminatın idareye başvuru tarihi olan ………tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesine, fazlaya dair maddi tazminat isteminin reddine, Davacının manevi tazminat isteminin kısmen KABULÜ ile 10.000,00-TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihi olan ………tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat isteminin reddine (…) oy birliğiyle karar verildi.”(Detay için; https://yalcintorun.av.tr/kislada-ayagi-kayip-duserek-sakatlanan-personele-tazminat-odenmesine-karar-verildi/)
“Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığında koruma ve emniyet görevlisi olarak görev yapan davacının, … İl Emniyet Müdürlüğü Polisevinde bulunan atış poligonunda periyodik atış eğitimini gerçekleştirdiği sırada 12/05/2010 tarihinde meydana gelen patlama ve yangın neticesinde yaralanması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararların tazmini istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.(…) davacının aktif ve pasif dönemde efor (güç) kaybından kaynaklanan maddi zararının bilirkişi marifetiyle hesaplanarak davacıya ödenmesine karar verilmesi gerekirken, maddi tazminatın farklı bir yöntemle hesaplanarak davacıya ödenmesine karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle;
1.Tarafların temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2.Davanın kabulüne ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA(…) oy birliğiyle karar verildi.”(Danıştay Kararı – 10. D., E. 2022/4985 K. 2022/4887 T. 31.10.2022)
“Kayseri İli, …İlçe Emniyet Müdürlüğü kadrosunda polis memuru olarak görev yapmakta iken 29/10/2004 günü bir vatandaş tarafından arazide bulunan üç adet el bombasının imha edilmesi esnasında sağ gözüne aldığı parça neticesinde yaralanan davacının davalı idarece 27/09/2007 tarihli “olurla” “idari polis” olarak görevlendirilmesine karar verildiği, bunun üzerine; olay nedeniyle meydana gelen yaralanma neticesinde görme yeteneğini büyük ölçüde kaybettiğinden bahisle uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi zararların tazmini istemiyle 09/10/2007 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunulduğu, başvurunun reddi üzerine efor kaybı nedeniyle 90.000,00 TL maddi, 10.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 100.000,00 TL tazminatın olay tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.(…) Bu durumda; İdare Mahkemesince, öncelikle davacının olay nedeniyle, güç kaybına uğrayıp uğramadığı araştırılarak güç kaybına uğradığının tespiti halinde; olayın meydana gelmesinde tarafların kusur oranları belirlendikten sonra güç (efor) kaybı nedeniyle uğradığı maddi zararın yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, beden gücü kaybına uğradıktan sonra çalıştığı dönemlerde yaptığı görevler de araştırılıp saptanarak, aktif çalışma dönemi ve pasif dönemi belirlenmek suretiyle, bilirkişi marifetiyle hesaplattırılması için, kararın maddi tazminat istemi hakkında yeniden karar verilmek üzere bozulması gerekmektedir.”( Danıştay Kararı – 10. D., E. 2016/3622 K. 2021/2624 T. 25.5.2021)
Av.Meryem KILIÇ
Av. Yalçın TORUN
UYARI
Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN ve Av. Meryem KILIÇ’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.