Hukuka Aykırı İşlem Nedeniyle Mesleğine Son Verilen Memur veya  Kamu Görevlisinin,  Meslekten Uzak Kaldığı Dönemde Alması Gereken Maaşlarının Mahkeme Kararına Rağmen  Eksik Ödenmesinin Mülkiyet Hakkının İhlali Sonucu Doğuracağına İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararı

(Davut Yıldız Kararı, B. No: 2020/12623, 5/9/2023,  )

a. Giriş

Anayasa Mahkemesi, meslekten ayrı kalan devlet memurlarının/kamu görevlilerinin açtıkları iptal davalarında mali haklarının kendilerine ödenmesine karar verildiği halde, idarelerce meslekten ayrı kalınan dönemde elde ettiği gelirlerin mahsup edilerek kesintili ödeme yapılmasını mahkeme kararlarının bağlayıcılığı ilkesine aykırı bulmuş ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

 b.Mahkeme Kararlarının Bağlayıcılığı

Anayasamızın 138.maddesi “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” Şeklindedir. Söz konusu maddede değiştirilmeksizin mahkeme kararlarının uygulanması gerektiği belirtilmektedir. Söz konusu düzenlemeye benzer bir başka düzenleme ise 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 28’de yer almaktadır. Anılan madde “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.” Şeklinde olup maddede özellikle süre sınırı koyularak kararların uygulanmasının geciktirilmesi engellenmek istenmiştir.

c.Mahkeme Kararlarının Değiştirilerek Uygulanması Sorunu

Yukarıda yer verilen düzenlemelere rağmen kimi zaman idareler, mahkeme kararını uygulamamakta ya da kararı değiştirerek ifa etmeye çalışmaktadır. Örneğin; kimi zaman kararın yeterince açık olmadığından bahisle kararlar uygulanmamaktadır. Şöyleki; Sıklıkla karşılaşıldığı üzere devlet memurları/kamu görevlileri meslekten çıkarılma/sözleşme fesih işlemlerinin iptalini talep ederken aynı davada söz konusu idari işlemden doğan zararların tazminini de talep etmektedirler. Bu dava sonunda mahkemece iptal kararı verildiği takdirde kararın gerekçesinde meslekten ayrı kalınan döneme ilişkin mali hakların tazmin edilmesi gerektiğinden de bahsedilmekte ancak bu mali hakkın ne kadar olduğu karara yazılmamaktadır. İşte bu durumda kararın uygulanması için idari başvuru yapan devlet memurları/kamu görevlileri meslekten ayrı kalınan dönemdeki mali haklarının taraflarına ödenmesini beklerken, idarelerce meslekten ayrı kalınan dönemde elde edilen gelir varsa bunu mahsup ederek ödeme yapmaktadırlar. Mahkeme kararında böyle bir mahsup öngörülmediği halde idarece kesinti yapılması esasen kararın değiştirilerek uygulanması anlamına gelmektedir. Zira kararda böyle bir husus öngörülmemiştir. Bu durum mahkeme kararlarının gecikmeksizin ve değiştirilmeksizin uygulanmasına dair anayasal hükme aykırılık oluşturmaktadır.

d.Mülkiyet Hakkı Sorunu

Anayasamızın “Mülkiyet hakkı” kenar başlıklı 35. maddesi “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” Şeklindedir. Anayasa’nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır(AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu kapsamda menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ile fikrî hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakkının kapsamına dâhildir. Dolayısıyla meslekten ayrı kalınan döneme ilişkin mahrum kalınan mali haklar da “mülkiyet hakkı” kapsamındadır.

e.Anayasa Mahkemesinin Konuya Yaklaşımı

Anayasa Mahkemesi, mahkeme kararının değiştirilerek uygulandığı bir olaya ilişkin yapılan bireysel başvuruda, bu durumun “mahkeme kararlarının bağlayıcılığı” ilkesine aykırı olduğuna ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Kararın önem arz eden bölümü şu şekildedir;

“Somut olayda İdare Mahkemesinin 29/6/2018 tarihli kararıyla, devlet memurluğundan çıkarma işleminin iptaline ve ödenmeyen özlük haklarının ve parasal hakların tahakkuk tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmiştir. Buna göre İdare Mahkemesi kararının uygulanması, başvurucunun memurluktan çıkarıldığı tarih ile memurluğa iade edildiği 2/2/2014-15/10/2018 tarihleri arasındaki özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesini gerektirmektedir. Ancak İdarece 2014 yılında özel sektörde sigortalı olarak çalışmaya başlayan başvurucunun 2014-2018 yılları arasında asgari ücret üzerinden elde ettiği 106.110,48 TL gelir mahsup edilerek ödeme yapılmıştır. Anayasa’nın 138. maddesi, İdare Mahkemesinin kararının gereğinin İdare tarafından kendiliğinden ve tam olarak yerine getirmesini zorunlu kılmaktadır. Bu anlamda İdarenin İdare Mahkemesinin kararını mahsup yaparak eksik icra etmesi Anayasa’nın 138. maddesini açıkça ihlal etmiştir. Tüm bu şartlar gözetildiğinde mahkeme kararının icra edilmediği anlaşılmakla Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.”(Davut Yıldız, B. No: 2020/12623, 5/9/2023, § …)

f.Sonuç

Mahkemelerce, devlet memurluğundan/kamu görevinden çıkarılma/sözleşmenin feshedilmesi işleminin iptaline ve ödenmeyen özlük haklarının, parasal hakların tahakkuk tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine hükmedildiği takdirde; idareler meslekten ayrı kalınan döneme ilişkin elde edilen gelirler nedeniyle kesinti yapmadan, ödeme yapmalıdır.

Av.Meryem KILIÇ & Av.Yalçın TORUN

Uyarı

Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Av.Yalçın TORUN’a  aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.