HANGİ HALLER VAZİFE MALULLÜĞÜNE SEBEP OLABİLİR? EMSAL KARARLAR NELERDİR?
A.Vazife Malullüğü Nedir?
“Vazife Malullüğü”, kamu çalışanları ile erbaş ve erlerin görevlerini yerine getirirken, görevlerinin çeşitli nedenleri veya işyerlerinde meydana gelen kazalar sonucu görevlerini yapamayacak duruma gelmeleri ya da hayatlarını kaybetmeleri durumunda uygulanacak hükümleri belirleyen bir statüdür.
Hukuki olarak ifade edecek olursak; “Her ne sebeple ve suretle olursa olsun vücutlarında hasıl olan arızalar ve duçar oldukları tedavisi imkânsız hastalıklar yüzünden vazifelerini yapamayacak duruma giren iştirakçilere malûl denmektedir. Söz konusu malullüğün, iştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifeleri dışında kurumların verdiği herhangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, kurumların menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (maksadın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şartıyla) fabrika, atölye ve benzeri işyerlerinde, işe başlamadan evvel, iş sırasında ve işi bitirdikten sonra, o işyerinde husule gelen ve yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olması hallerinde, buna vazife malullüğü ve bunlara uğrayanlara” da vazife malulü denmektedir.
B.Vazife Malullüğü Halleri Nelerdir? Emsal Kararlar Nelerdir?
1.Şüpheli Şahsa Müdahalesi Sırasında Silahlı Saldırıya Uğraması Neticesinde Olay Yerinde Yaralanan Polis Memurunun, Vazife Malulü Olduğu Kabul Edilmiştir. (Danıştay Kararı- 10. D., E. 2018/3760 K. 2022/5319 T. 22.11.2022)
2.Sağlam Olarak Askerlik Görevine Başladığı Halde Askerde İken Hepatit Teşhisi ile Tedavi Gören Davacının Bu Hastalığının Askerlik Hizmetinin Neden ve Etkisiyle Meydana Geldiği Kabul Edilerek Vazife Malulü Olduğuna Karar Verilmiştir.
“Davacının askerlik hizmetini yaparken askeri hekimler tarafından tüm askerlere aynı enjektörle aşı yapılması nedeniyle Hepatit B virüsü bulunmaması bulaştığı yönündeki soyut iddiası dışında, bu hususu kanıtlayacak bir bilge ve belge karşısında davacı hakkında vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmaması yolunda tesis edilen işlemde hukuka aykırılık görülmediği belirtilmiş ise de bu hususun tek başına uyuşmazlığın çözümüne dayanak alınamayacağı, zira davalı İdarece de kabul edildiği üzere mevcut hastalığının askerdeki hastalığının devamı niteliğinde olduğu, uyuşmazlığın çözümü için davacının mevcut hastalığının askerlik görevinin neden ve etkisiyle meydana gelip gelmediği yolunda bir irdeleme yapılması gerektiği, bu bağlamda Hepatit B virüsünün bulaşma yolları ve kuluçka süresi ile hastalığın başlama tarihi dikkate alındığında “sağlam” olarak askere alınan davacının bu hastalığının askerlik hizmetinin neden ve etkisiyle meydana geldiğinin kabulünü gerektirdiğinden, İdare Mahkemesi kararının anılan gerekçesinde hukuki isabet görülmemiştir.” (Danıştay Kararı- 11. D., E. 2011/5642 K. 2013/3349 T. 8.4.2013)
3.Uzm. Çvş. Olarak Görev Yapmakta İken Görev Esnasında Uzun Süre Kar Üstünde Kalması Nedeniyle Rahatsızlanarak Hastaneye Sevk Edilen, Hastaneden Dönerken de Trafik Kazası Geçiren Davacı Vazife Malulü Kabul Edilmiştir.
“Davada, … Jandarma Komanda Özel Harekat Gr.K. lığında J. Uzm. Çvş. olarak görev yapmakta iken görev esnasında rahatsızlanarak sevk edildiği hastaneden dönüşü esnasında geçirdiği kaza sonucu malul kalan ve hakkında vazife malullüğü hükümleri uygulanan davacının maluliyetinin, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında değerlendirilerek bu Kanun hükümlerinden yararlandırılması istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir. Terörle mücadele kapsamındaki operasyonlarda uzun süre kar üstünde kalması nedeniyle rahatsızlanan davacının, rahatsızlığının tedavisi için hastaneye gittiği ve hastaneden birliğine yani görev yerine dönerken trafik kazası geçirdiği görüldüğünden, davacının maluliyetine sebep olan olayın görevin dışında kabul edilmesine imkan olmadığı gibi maluliyetin terör olaylarının neden ve etkisi ile meydana geldiği ve davacının terörle mücadele görevi kapsamında malul olduğu anlaşıldığından, 3713 sayılı Kanun hükümlerinden yararlandırılması gerekirken aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali ile yoksun kalınan parasal haklarının başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.” (Danıştay 12. Dairesi, 9/11/2021 tarihli ve E.2018/3121, K.2021/5528 sayılı kararı)
4.Uzman Çavuş Olarak Görev Yapmaktayken, Üs Bölgeleri Arasında İntikal Faaliyetindeyken İçinde Bulunduğu Askeri Aracın Kaza Yapması Sonucu Vefat Eden Kişi Vazife Malulü Kabul edilmiştir.
“Davada, Hakkari ili, Şemdinli ilçesi Dağ Komando Tugayında sözleşmeli piyade uzman çavuş olarak görev yapmaktayken, içinde bulunduğu askeri aracın kaza yapması sonucu 05/05/2014 tarihinde vefat eden … mirasçısı olan davacılar tarafından, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık bağlanması, ikramiye ödenmesi ve söz konusu Kanunlardan kaynaklanan tüm haklardan yararlandırılması istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Ödenmesi Hakkında Kanun ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nda yer alan hükümler uyarınca, terör olaylarının önlenmesi amacıyla kurulan üs bölgelerinde görevli askeri personelin, üs bölgeleri arasındaki intikal faaliyetlerinin yürütülen görevin bir parçası olması nedeniyle, davacılar murisinin görevi esnasında askeri araçla seyir halindeyken geçirdiği trafik kazası sonucu vefat etmesi olayının terör eylemlerinin önlenmesi faaliyetinden bağımsız düşünülemeyeceği gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.” (Danıştay 12.D., 8/12/2021 tarihli ve E.2018/2846, K.2021/6423)
5.Astsubay Kd. Üçvş. Olarak Görev Yapmakta iken Terör Örgütü Elemanları Hakkında Bilgi Verecek Bir Haberciyle Görüşmek Üzere Sivil Olarak Seyir Halindeyken Trafik Kazası Sonucu Vefat Eden Kişi Alkollü Olmasına Karşın Vazife Malulü Kabul edilmiştir.
“İdare mahkemesince; davacının eşinin, Kahramanmaraş İl Jandarma Komutanlığı emrinde Astsb. Kd. Üçvş. olarak görev yapmakta iken terör örgütü elemanları hakkında bilgi verecek bir haberciyle görüşmek üzere sivil olarak Göksun İlçesi, Değirmendere Köyüne gitmek üzere emirle görevlendirildiği, bu emri yerine getirmek için o köy halkından biriyle yolda araçla seyir halinde iken meydana gelen trafik kazası sonucu öldüğü, davalı idare tarafından, davacının eşinin alkollü ve ehliyetsiz olarak araç kullanması gerekçe gösterilerek 3713 Sayılı Kanundan yararlanma talebinin reddedildiği; olayda, araçta bulunan diğer şahsın Ağır Ceza Mahkemesinde yapılan yargılamasında, aracı kimin kullandığının tespit edilememesi nedeniyle beraat ettiği ve bu şekilde davacının eşinin de aracı kullanıp kullanmadığı hususunun net olarak ortaya konulamadığının görüldüğü; ayrıca ölenin alkollü olmasının terörle mücadele amacıyla görevlendirildiği ve bu kapsamda adı geçen köye giderken meydana gelen kazada öldüğü gerçeğini değiştirmeyeceği; bu durumda, davacının eşinin ölüm olayının 3713 Sayılı Kanun kapsamında terörle mücadele sırasında meydana geldiği sonucuna varıldığından, davacının ölen eşinden dolayı 3713 Sayılı Yasa’dan yararlandırılarak vazife malullüğü aylığının artırılması gerekirken, aksi yönde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.(Danıştay 11. Daire 2014/958 E., 2018/2155 K., 18.4.2018 T.)
6.İzin Bitimi Askerlik Görevinin Yapıldığı Birliğin Bulunduğu Yere Dönerken Trafik Kazası Geçirerek Vefat Eden Kişi Vazife Malulü Kabul Edilmiştir.
Dava, davacıların oğullarının askerlik görevini yaptığı birliğin bulunduğu yere izin bitimi dönerken geçirdiği trafik kazasında vefat ettiği, trafik kazasına neden olan yolculuğun askerlik görevini sürdürme gereğiyle yapılan izin sırasında meydana geldiğinden bahisle açılmıştır.
İlgililerin vazife malulü sayılabilmesi için maluliyeti doğuran olay sırasında görevli olmalarının tek başına yeterli olmayıp malullüğün görevin neden ve etkisiyle meydana gelmiş olması gerekmektedir.
“5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun 45. maddesinin dava konusu uyuşmazlıkla ilgili (a) bendinde. 44. maddede yazılı malûllüğün, iştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada, vazifelerinden doğmuş olursa vazife malûllüğü sayılacağının kurala bağlandığı, yasanın yazılış biçiminden de anlaşılacağı üzere, ilgililerin vazife malûlü sayılabilmesi için maluliyeti doğuran olay sırasında görevli olmalarının tek başına yeterli olmayıp, malûllüğün görevin neden ve etkisiyle meydana gelmiş olması gerektiği, davacıların oğlunun askerlik görevi sırasında, izninin bitiminde birliğine katılmak üzere yaptığı yolculuk sırasında geçirdiği trafik kazasında öldüğü, izinli olduğu sırada “asker” niteliğinin sürdüğünde kuşku bulunmayan ilgilinin ölümüne neden olan olayın askerlik görevinin neden ve etkisiyle meydana geldiğinin kabulü olanaksız olduğu, bu durumda, yasaya ve hukuka aykırı olmayan işlemin iptali istemiyle açılan davanın reddi gerekirken dava konusu işlemi iptal eden idare mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamıştır.” (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 1998/725 E., 1999/1082K., 19.11.1999 T.)
7.Şahsi Husumet Sonucu Silahlı Saldırıya Uğradığı Kanıtlanamayan Davacının Babasının, Görevli Bulunduğu Hastaneye Yönelik Silahlı Saldırı Sonucu Ölmesi Nedeniyle Ölüm Olayında Görevin Sebep ve Etkisinin Olduğu Kabul Edilerek Vazife Malulü Sayılmıştır.
“Davacının babasının Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı … Çocuk Hastanesinde Yardımcı Hizmetler sınıfında yemekhane görevlisi iken görevi sırasında hastane bahçesinde silahlı saldırıya uğrayıp öldürüldüğü anlaşılmaktadır. Her ne kadar davalı idare, silahlı saldırının ideolojik görüş ayrılığından kaynaklandığını, dolayısıyla olayda görevin sebep ve etkisinin olmadığını ileri sürmekte ise de davalı idarenin silahlı saldırıyı gerçekleştiren kişinin soyut ifadesine dayandırdığı söz konusu iddiayı kanıtlayıcı yeterli bilgi bulunmamaktadır. Şahsi husumet sonucu silahlı saldırıya uğradığının kanıtlanamaması karşısında, görevli bulunduğu hastaneye yönelik silahlı saldın sonucu ölen davacının babasının, ölüm olayında görevin sebep ve etkisinin olduğunun kabulü suretiyle vazife malulü sayılması gerekmektedir.” şeklinde karar vermiştir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 1993/333 E., 1994/549 K., 30.09.1994 T.)
8.Yasa Dışı Gösteri ve Eylemlerine Müdahale Esnasında Kalp Krizi Geçiren Polis Memuru Vazife Malulü Kabul Edilmiştir.
“Yasa dışı gösteri ve eylemlerin önlenmesi amacıyla gündüz saatlerinde başlayan operasyonun gece geç saatlere kadar devam ettiği, eylemci grup tarafından güvenlik güçlerine taş ve molotof kokteyli atıldığı, bu olaylara müdahale ettiği sırada kalp krizi geçiren davacılar yakınının olayın neden ve etkisiyle yaşamını yitirdiği, davacılar yakınına vazife malüllüğü aylığı bağlandığı… “ (Danıştay Kararı – 10. D., E. 2008/1416 K. 2011/4284 T. 18.10.2011)
9.Görevden Eve Dönerken Geçirmiş Olduğu Trafik Kazası Neticesinde Vefat Eden Polis Memuru Vazife Malulü Kabul Edilmiştir.
“Davacı murisinin görevinin tutanağa göre saat 01:15 itibariyle sona erdiği, özel aracıyla evine giderken trafik kazası geçirmesi sonucunda meydana gelen vefat olayında vazife malullüğü şartlarının oluşmadığı dikkate alınmaksızın davanın kabulüne karar verilmesi hatalı olup davanın reddine karar verilmelidir.” (Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 01.12.2015 tarih E. 21183, K. 21122 sayılı kararı)
Stj. Av. Aysu HASANLI & Av. Yalçın TORUN
Uyarı
Web sitemizde yayımlanan yukarıdaki yazılı metnin, eser sahipliği hakları Stj. Av Aysu HASANLI ve Av . Yalçın TORUN’a aittir. Bu yazılı metin hak sahipliğinin tespiti amacıyla zaman içerikli elektronik imza ile muhafaza edilmektedir. Sitemizdeki yazılı metinler avukat meslektaşlarımız tarafından dilekçelerinde serbestçe kullanılabilir, fakat metinlerin tamamının, bir kısmının veya özetinin atıf yapılmaksızın başka web sitelerinde yayınlanmasına iznimiz yoktur.