Hazırlayan: Avukat Yalçın TORUN
İçindekiler
1. Giriş ve Uyuşmazlığın Özeti
2. Başvurucunun Başlangıçtan İtibaren Değişmeyen Hukuki Talebi
3. İlk İptal Davası ve Ret Kararı
4. 7075 Sayılı Kanun’un Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Başvuru ve İkinci Dava Hattı
5. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve İhlal Kararı
6. Yeniden Yargılama ve Dosyanın Komisyona Gönderilmesi
7. Anayasa Mahkemesi Kararının ve Yeniden Yargılama Kararının Uygulanması Zorunluluğu
8. İptal Kararının Uygulanmaması Üzerine Açılan İkinci Dava
9. İkinci Yargı Kararına Rağmen İdarenin Tutumu
10. Kamu Denetçiliği Kurumuna Başvuru ve Tavsiye Kararı
11. KDK Tavsiye Kararının Hukuki Niteliği
12. Anayasal ve Uluslararası Hukuk Yönünden Değerlendirme
13. İdarenin Yargı Kararlarını Uygulamamasının Hukuki Sonuçları
14. Sonuç ve Hukuki Değerlendirme
15. Benzer Durumdaki Kişiler İçin Hukuki Yol Haritası
Ek: Kamu Denetçiliği Kurumu Tavsiye Kararı (Anonimleştirilmiş Tam Metin)
Özet
Bu makale, 2016 yılında uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş kursunu (ASTTASAK) başarıyla tamamlamasına rağmen 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 6. maddesi nedeniyle astsubaylığa nasbedilmeyen bir başvurucunun yargı ve idare önündeki mücadelesini kronolojik olarak incelemektedir. Başvurucu, ilk iptal davasından Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) başvurusuna kadar her aşamada aynı talebi ileri sürmüştür: Statüye geçiş hakkının tanınması ve durumunun yetkili bir merci tarafından esastan değerlendirilmesi.
Makalenin temel tespiti şudur: Başvurucunun talebi on yıla yakın süre içinde hiçbir merci tarafından esastan incelenmemiştir. İlk derece mahkemesi davayı incelenmeksizin reddetmiş, Anayasa Mahkemesi bu nedenle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiş, yeniden yargılamada dosya idareye gönderilmiş, idare “komisyon yok” diyerek talebi reddetmiş, bu ret işlemi Erzurum 2. İdare Mahkemesince iptal edilmiş, ancak idare iptal kararını da uygulamamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, 27/10/2026 tarihli kararıyla idarenin tutumunu Anayasa’nın 138. maddesine aykırı bulmuş ve Millî Savunma Bakanlığına başvurucunun talebini yeniden değerlendirmesini tavsiye etmiştir.
1. Giriş ve Uyuşmazlığın Özeti
Bu uyuşmazlığın asıl konusu bir idari işlemin hukuka uygunluğu değil, yargı kararlarının idare tarafından uygulanmamasıdır. Başvurucu, kazandığı her hukuki sonucun ardından yeniden aynı noktaya, yani hakkında karar verecek bir merciin bulunmadığı iddiasına geri döndürülmüştür. Bu nedenle olay, hak arama hürriyetinin “kâğıt üzerinde kazanılan” ile “fiilen elde edilen” arasındaki farkını gösteren tipik bir örnektir.
Uyuşmazlığın olgusal çerçevesi Kamu Denetçiliği Kurumunun 27/10/2026 tarihli, 2026/11705 başvuru numaralı ve 2026/22400-S.26.30734 sayılı Tavsiye Kararından alınmıştır (KDK, B. No: 2026/11705, 27/10/2026, §§ 1, 2.5-2.6, 15-17). Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı ise Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan tam metin üzerinden incelenmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2018/26741, 19/12/2023).
Başvurucu, Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde uzman erbaş olarak görev yaparken 2016 yılında astsubay adayı (ASTTASAK) kursiyeri olarak eğitim görmüş ve eğitimini başarıyla tamamlamıştır (KDK kararı, § 9). Ancak 675 sayılı KHK’nın 6. maddesi gereğince astsubaylığa nasbedilmemiştir. Bu tarihten sonra başvurucu; idare mahkemesine, istinaf ve temyiz mercilerine, Anayasa Mahkemesine, ikinci kez idare mahkemesine ve son olarak Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmak zorunda kalmıştır.
Sonuç olarak bu makale, bir KDK kararının tanıtımından ibaret değildir. Makale, aynı hukuki talebin on yıla yakın süre boyunca neden esastan incelenmediğini ve yargı kararlarının uygulanmamasının hukuk devleti bakımından ne anlama geldiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
2. Başvurucunun Başlangıçtan İtibaren Değişmeyen Hukuki Talebi
Başvurucunun talebi baştan beri aynıdır: Astsubaylığa nasbının yapılması ve durumunun yetkili bir merci tarafından bireysel olarak değerlendirilmesi. Başvurucu vekili olarak sürecin başından beri ileri sürdüğümüz temel iddialar şunlardır:
- Başvurucunun FETÖ/PDY ile herhangi bir irtibat veya iltisakı bulunmamaktadır.
- Başvurucu hakkında bu kapsamda yürütülmüş bir soruşturma veya kovuşturma bulunmamaktadır.
- Başvurucu, astsubaylığa geçiş için gereken sınav ve eğitim şartlarını yerine getirmiştir.
- Bu nedenle statü değişikliği hakkı tanınmalıdır.
Bu iddiaların hukuki niteliğini doğru belirlemek gerekir. Yukarıdaki hususları doğrulayan veya çürüten bir yargısal tespit bulunmamaktadır. KDK kararında FETÖ/PDY ile irtibat veya iltisak konusunda hiçbir değerlendirme yer almamaktadır. Anayasa Mahkemesinin kararı da bu konuyu incelememiş, yalnızca mahkemeye erişim hakkı yönünden karar vermiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 18).
Bu durumun nedeni de açıktır. 675 sayılı KHK’nın 6. maddesi, kişiler hakkında bireysel bir terör bağlantısı tespitine dayanmamaktadır. 7082 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi, “27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 109 uncu maddesi uyarınca astsubaylıktan subaylığa; 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 15 inci maddesi uyarınca uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş aşamasında olan ancak nasıpları onaylanmamış adayların statüye geçiş işlemleri iptal edilmiştir.” şeklinde düzenlemektedir (KDK kararı, § 5). Bu hüküm, belirli bir tarihte geçiş aşamasında bulunan bütün adayları kapsayan genel bir düzenlemedir. Kişiye özgü bir isnat içermemektedir.
Bu tespit, makalenin bütün değerlendirmesi bakımından belirleyicidir. Başvurucunun nasbedilmemesi, onun şahsına yönelik bir terör bağlantısı tespitinin sonucu değildir. Nitekim KDK kararına göre başvurucunun 7075 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamındaki başvurusu da adının OHAL KHK’larının eki listelerde bulunmaması nedeniyle işlem görmemiştir (KDK kararı, § 15.2). Bu olgu, başvurucunun herhangi bir KHK ekli listesinde terör örgütüyle irtibatlı kişi olarak yer almadığını göstermektedir. Sonuç olarak başvurucunun değişmeyen talebi, bireysel durumunun yetkili bir merci tarafından incelenmesidir. Belgelerin ortaya koyduğu asıl sorun, bu incelemenin bugüne kadar hiçbir merci tarafından yapılmamış olmasıdır.
3. İlk İptal Davası ve Ret Kararı
İlk iptal davası esastan incelenmeden sonuçlandırılmıştır. Başvurucu, astsubaylığa nasbedilmeme işleminin iptali istemiyle Ankara 2. İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Mahkeme, 2020/1515 E., 2020/1470 K. sayılı kararıyla davanın incelenmeksizin reddine karar vermiştir. İstinaf başvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 2021/1147 E., 2021/1201 K. sayılı kararıyla reddedilmiş, temyiz istemi de Danıştay 5. Dairesinin 2021/8695 E., 2021/3311 K. sayılı kararıyla reddedilerek karar onanmıştır (KDK kararı, §§ 2.5, 15.1).
Kural. Anayasa’nın 125. maddesinin birinci fıkrası, “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.” şeklinde düzenlemektedir. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrası ise “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlemekte; aynı maddenin ikinci fıkrası “Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.” hükmünü içermektedir. 7075 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrası ise Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce yargı merciine başvurmuş olanların dosyalarının “yeni bir başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona” gönderileceğini öngörmektedir (KDK kararı, § 7.4).
Analiz. Anayasa Mahkemesinin tespitine göre bu tür davalarda ilk derece mahkemeleri, nasbedilmeme durumunun doğrudan ve kanun niteliğindeki 675 sayılı KHK ile varlık kazandığını, idareye başka yönde işlem kurma imkânı tanınmadığını ve bu nedenle idari davaya konu olabilecek bir işlemin bulunmadığını kabul etmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 5). Bu yaklaşımın sonucu şudur: KHK ile tesis edilen işlem idari işlem sayılmadığı için idare mahkemesinde incelenmemiş, ancak dosya 7075 sayılı Kanun uyarınca OHAL Komisyonuna da gönderilmemiştir. Böylece başvurucu, ne mahkeme ne de Komisyon önünde iddialarını tartışabilmiştir.
Bu açıdan değerlendirme şu şekildedir. Mahkeme, FETÖ/PDY ile irtibat bulunmadığı iddiasını somut delillerle incelememiştir. Soruşturma veya kovuşturma bulunmadığı iddiasını değerlendirmemiştir. Statü değişikliği hakkının neden tanınmadığını işin esası bakımından açıklamamıştır. İdari işlemin sebep, konu, maksat, yetki ve şekil unsurları denetlenmemiştir. Bu tespitler, davanın incelenmeksizin reddedilmiş olmasının doğal sonucudur. Ancak ilk derece kararının, dava dilekçesinin ve idarenin savunmasının tam metinleri bu makalede incelenen belgeler arasında bulunmadığından, mahkemenin kullandığı ifadeler ayrıca aktarılamamıştır.
Sonuç olarak ilk iptal davası, başvurucunun somut iddialarını esastan incelemeden sonuçlanmış ve başvurucuyu yargısal denetimin dışında bırakmıştır. Anayasa Mahkemesinin sonradan tespit ettiği ihlal tam olarak bu boşluktan kaynaklanmıştır.
4. 7075 Sayılı Kanun’un Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Başvuru ve İkinci Dava Hattı
Başvurucunun OHAL tedbirine yönelik ayrı başvurusu da esastan incelenmemiştir. İlk davanın incelenmeksizin reddedilmesi üzerine başvurucu, 11/11/2020 tarihli ve 7265 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle 7075 sayılı Kanun’a eklenen geçici 4. madde uyarınca, astsubaylığa nasbının yapılmamasına ilişkin işlemin değerlendirilmesi ve tedbirin kaldırılması için başvurmuştur. Bu başvuru, başvurucunun adının OHAL KHK’larının eki listelerinde bulunmaması nedeniyle işlem görmemiştir (KDK kararı, § 15.2).
Bu başvuru üzerine açılan dava uzun bir usul sürecinden geçmiştir. Ankara 13. İdare Mahkemesi 2021/2133 E., 2022/918 K. sayılı kararıyla davayı reddetmiş; Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 2022/1998 E., 2022/2527 K. sayılı kararıyla bu kararı kaldırmış; Ankara 13. İdare Mahkemesi 2023/23 E., 2023/33 K. sayılı kararıyla görevli mahkemenin Ankara 26. İdare Mahkemesi olduğunu belirterek esas kaydını kapatmış; Ankara 26. İdare Mahkemesi 2023/69 E., 2023/591 K. sayılı kararıyla davayı reddetmiş; Ankara Bölge İdare Mahkemesi 15. İdari Dava Dairesi 2023/2053 E., 2025/2023 K. sayılı kararıyla istinaf istemini reddetmiş; Danıştay 5. Dairesi ise 2025/15279 E., 2025/10066 K. sayılı kararıyla temyiz istemini incelenmeksizin reddetmiştir (KDK kararı, § 15.2).
5. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve İhlal Kararı
Anayasa Mahkemesi, davanın OHAL Komisyonuna gönderilmek yerine incelenmeksizin reddedilmesini mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak kabul etmiştir. Başvurucunun bireysel başvurusu, aynı durumdaki diğer başvurularla birleştirilerek Engin Kaplan ve diğerleri kararı ile karara bağlanmıştır (Engin Kaplan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2018/26741, 19/12/2023).
Kural. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası, “Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.” şeklinde düzenlemektedir. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ise “Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.” şeklinde düzenlemektedir.
Başvurunun konusu. Başvurular, nasıpları onaylanmamış astsubay ve subay adaylarının statüye geçiş işlemlerinin OHAL KHK’sı ile iptal edilmesi üzerine açılan davaların OHAL Komisyonuna gönderilmesi yerine incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 1).
Emsal kararlarla ilişkisi. Anayasa Mahkemesi önce Ömer Kılınç kararını ayırt etmiştir. O kararda başvurucu yeniden sınava girip kursa katılarak astsubaylık statüsünü elde ettiği için ihlal bulunmamıştır (Ömer Kılınç [GK], B. No: 2018/30695, 29/9/2021; Engin Kaplan ve diğerleri, §§ 11, 14). Buna karşılık Ayhan Orhanlı kararında Genel Kurul, OHAL KHK’ları ile kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen işlemlerin 7075 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca OHAL Komisyonunun görev alanında olduğunu ve davanın Komisyona gönderilmeden incelenmeksizin reddedilmesinin öngörülemez nitelikte olduğunu belirtmiştir (Ayhan Orhanlı [GK], B. No: 2019/7991, 23/2/2023, §§ 77-78, 81, 83; Engin Kaplan ve diğerleri, §§ 12-13).
İhlal gerekçesi. Anayasa Mahkemesi, başvurucuların davalarının “keyfîliğe karşı başvuruculara anayasal güvenceler sağlayacak nitelikte bir yorumla” OHAL Komisyonuna gönderilmek yerine incelenmeden reddedildiğini tespit etmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 15). Mahkeme ayrıca, bazı mahkemelerin “işlem KHK’ya dayanıyor, idarenin takdir yetkisi yok” diyerek davayı esastan reddetmesinin de esasa ilişkin bir değerlendirme sayılamayacağını belirtmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 17).
Konunun en önemli kısmı ise komisyonun görev süresi, bitmiş olsa dahi bu görevin işlemi tesis eden kurum tarafından yerine getirileceğine ilişkin düzenlemedir. Anayasa Mahkemesi, OHAL Komisyonunun görev süresinin sona ermiş olmasının sonucu değiştirmediğini açıkça belirtmiştir. Kararın 18. paragrafına göre Komisyonun görev süresi 22/1/2023 tarihinde sona ermişse de 7075 sayılı Kanun’a eklenen geçici 5. maddede “görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemleri yürütecek kurum ve kuruluşlar belirlenmiştir” (Engin Kaplan ve diğerleri, § 18). Bu tespit, idarenin daha sonra ileri süreceği “komisyon yok” savunmasının Anayasa Mahkemesi tarafından önceden değerlendirilip karşılandığını göstermektedir.
Giderim ve hüküm. Anayasa Mahkemesi, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirtmiştir. Kararın gönderildiği yargı mercilerinin görevi, “yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir” (Engin Kaplan ve diğerleri, § 19). Hüküm fıkrasında; mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine, diğer ihlal iddialarının incelenmesine yer olmadığına, tazminat taleplerinin reddine ve kararın bir örneğinin “7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesi çerçevesinde oluşturulan başvuru yolu dikkate alınarak yeniden yargılama yapılmak üzere” ilgili mahkemelere gönderilmesine oybirliğiyle karar verilmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, Hüküm, A-E).
Bağlayıcılık. Anayasa’nın 153. maddesinin altıncı fıkrası, “Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve idare organlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” şeklinde düzenlemektedir. Anayasa Mahkemesi de yerleşik içtihadında, kararın gönderildiği yargı merciinin görevinin yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren yeni bir karar vermek olduğunu kabul etmektedir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100). Bu kararlar, Engin Kaplan ve diğerleri kararının giderim bölümünde de anılmıştır (§ 19).
Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun durumunun yargısal denetime imkân sağlayacak bir merci tarafından incelenmesi gerektiğini bağlayıcı biçimde tespit etmiştir. Karar, Komisyonun görev süresinin bitmiş olmasını bu yükümlülüğü ortadan kaldıran bir neden olarak kabul etmemiştir.
6. Yeniden Yargılama ve Dosyanın Komisyona Gönderilmesi
Yeniden yargılama, Anayasa Mahkemesi kararına şeklen uyulmasını sağlamış; ancak başvurucuya fiilen bir inceleme sağlamamıştır. Ankara 2. İdare Mahkemesi, yeniden yargılama sonucunda 24/04/2024 tarihli ve 2024/629 E., 2024/581 K. sayılı kararıyla, 7075 sayılı Kanun uyarınca dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve dosyanın Millî Savunma Bakanlığı nezdinde oluşturulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna gönderilmesine karar vermiştir (KDK kararı, §§ 2.5, 15.1, 15.3).
7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinin (2) numaralı fıkrası, “Görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemler birinci fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütülür.” şeklinde düzenlemektedir. Aynı maddenin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ise kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri için yetkili merciin “ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluş” olduğunu belirtmektedir (KDK kararı, §§ 2.3, 7.5).
Yeniden yargılama mahkemesi, Anayasa Mahkemesinin ihlal gerekçesine uygun biçimde davayı incelenmeksizin reddetmemiş ve dosyayı geçici 5. maddede öngörülen yola yöneltmiştir. Bu yönüyle karar, Anayasa Mahkemesinin hüküm fıkrasının (E) bendiyle uyumludur. Ancak karar, “Bakanlık nezdinde oluşturulan Komisyon” ifadesini kullanmıştır. Oysa OHAL Komisyonunun görev süresi 22/1/2023 tarihinde sona ermiştir (KDK kararı, § 20) ve belgelerde Bakanlık bünyesinde fiilen kurulmuş bir komisyonun varlığına ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır. Bu nedenle yeniden yargılama kararı, ihlalin giderilmesini tamamen idarenin işlem tesis etmesine bağlamıştır.
İptal kararının ve dosyanın gönderilmesi kararının hukuki sonucu, idareye bağlı bir yetki yüklemesidir. Geçici 5. madde uyarınca görev, başvurucunun son görev yaptığı kurum olan Millî Savunma Bakanlığına geçmiştir. Bakanlık, başvurucunun statüye geçiş talebini 7075 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirmek ve bir karar vermek zorundadır. Bu kararın olumlu ya da olumsuz olması ayrı bir konudur; asıl yükümlülük, gerekçeli bir değerlendirme yapılmasıdır.
Sonuç olarak yeniden yargılama, ihlali kâğıt üzerinde gidermiş, fakat fiilî giderimi idarenin iradesine bırakmıştır. Sonraki aşamalar, bu iradenin ortaya konulmadığını göstermektedir.
7. Anayasa Mahkemesi Kararının ve Yeniden Yargılama Kararının Uygulanması Zorunluluğu
İdare, Anayasa Mahkemesi kararı üzerine verilen yargı kararını gecikmeksizin ve eksiksiz uygulamak zorundadır. Bu yükümlülük, hem Anayasa’dan hem de İdari Yargılama Usulü Kanunu’ndan doğmaktadır.
Anayasa’nın 138. maddesinin dördüncü fıkrası, “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” şeklinde düzenlemektedir. Anayasa’nın 2. maddesi Cumhuriyetin bir hukuk devleti olduğunu belirtmekte, Anayasa’nın 8. maddesi yürütme yetkisinin Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılacağını öngörmekte, 153. maddenin altıncı fıkrası ise Anayasa Mahkemesi kararlarının idareyi bağladığını hükme bağlamaktadır.
2577 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrası, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.” şeklinde düzenlemektedir. Aynı maddenin (3) numaralı fıkrası, kararlara göre işlem tesis edilmeyen hallerde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabileceğini; (4) numaralı fıkrası ise kararların süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davasının ancak ilgili idare aleyhine açılabileceğini öngörmektedir.
Anayasa Mahkemesi, hak arama özgürlüğünün yalnızca yargı mercileri önünde iddia ve savunmada bulunmayı değil, “yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir hak” olduğunu belirtmiştir (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010; KDK kararı, § 14). Anayasa Mahkemesi hukuk devletini ise “eylem ve işlemleri hukuka uygun olan”, “hukuki güvenliği sağlayan” ve “yargı denetimine açık olan” devlet olarak tanımlamıştır (AYM, E.2013/44, K.2013/59; KDK kararı, § 10).
AİHM, kesinleşmiş bir yargı kararının uygulanmasının “yargılama”nın ayrılmaz bir parçası olduğunu ve idarenin bir yargı kararına uymaması hâlinde Sözleşme’nin 6. maddesinin anlamsız kalacağını kabul etmektedir (Hornsby/Yunanistan, B. No: 18357/91, 19/3/1997, §§ 40-41). Mahkeme aynı ilkeyi idare mahkemesi kararlarının uygulanmaması nedeniyle Türkiye aleyhine de uygulamıştır (Okyay ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 36220/97, 12/7/2005).
Şeklen yerine getirme ile fiilen yerine getirme arasındaki fark bu noktada önem kazanmaktadır. Bir iptal kararı, idarenin yalnızca bir cevap yazısı göndermesiyle yerine getirilmiş sayılmaz. İptal kararının icabı, iptal edilen işlemin hukuki sonuçlarının ortadan kaldırılması ve mahkemenin gösterdiği hukuka uygun durumun fiilen kurulmasıdır. Somut olayda bu durum, başvurucunun talebinin yetkili merci tarafından esastan değerlendirilmesidir.
Sonuç olarak idarenin uygulama yükümlülüğü, Anayasa’nın 2., 8., 138. ve 153. maddelerinden ve 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesinden doğan, takdire bırakılmamış bir yükümlülüktür. Bu yükümlülük, kararın idareye tebliğinden itibaren en geç otuz gün içinde yerine getirilmelidir.
8. İptal Kararının Uygulanmaması Üzerine Açılan İkinci Dava
İdarenin “komisyon yok” gerekçesiyle verdiği ret kararı, Erzurum 2. İdare Mahkemesince yargı kararının uygulanmaması olarak nitelendirilmiş ve iptal edilmiştir. Başvurucu, yeniden yargılama kararı uyarınca komisyon kurulması ve astsubaylığa nasbının yapılması talebiyle idareye başvurmuştur. Millî Savunma Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü, 18/11/2024 tarihli ve 4154183 sayılı işlemiyle bu talebi reddetmiştir (KDK kararı, § 15.3).
Bu ret işlemine karşı açılan davada Erzurum 2. İdare Mahkemesi, 15/01/2026 tarihli ve E.2025/1258, K.2026/197 sayılı kararıyla işlemi iptal etmiştir. Mahkemenin gerekçesi KDK kararında şu şekilde aktarılmıştır: Davacının yargı kararının uygulanması kapsamında astsubaylığa nasbının yapılmaması yönünden inceleme yapılması için Bakanlık nezdinde komisyon kurulması talebinin kabul edilerek, astsubaylığa nasbının yapılması talebi hakkında söz konusu komisyon tarafından inceleme yapılması ve sonucunda bir karar verilmesi gerekirken, “yargı kararlarının uygulanmayarak davacının başvurusunun, astsubaylığa nasbının yapılmamasının kanun hükmünün uygulanmasından kaynaklandığı ve Bakanlık bünyesinde Komisyon kurulması ile çalışma usul ve esaslarına ilişkin yasal bir düzenleme bulunmadığı gerekçeleriyle reddine dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk görülmemiştir” (KDK kararı, § 15.3).
Bu karar, uyuşmazlığın en önemli yargısal tespitini içermektedir. Erzurum 2. İdare Mahkemesi, idarenin ret gerekçesini doğrudan “yargı kararlarının uygulanmaması” olarak nitelendirmiştir. Böylece mahkeme, idarenin mevzuat boşluğunu ileri sürerek yargı kararının sonuçlarından kaçınamayacağını kabul etmiştir. Bu yaklaşım, Anayasa Mahkemesinin Engin Kaplan ve diğerleri kararının 18. paragrafıyla da tam olarak örtüşmektedir.
İdarenin “yasal düzenleme bulunmadığı” savunması da hukuken yerinde değildir. 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesi, yetkili kurumu açıkça belirlemiştir. Bir kurumun iç teşkilatında hangi birimin kararı hazırlayacağının belirlenmemiş olması, kanunla verilmiş bir görevin yerine getirilmemesini haklı kılmaz. Aksi kabul, idarenin kendi iç düzenleme eksikliğini Anayasa’nın 138. maddesinin önüne geçirmesi anlamına gelir. Bu eksikliğin giderilmesi de idarenin sorumluluğundadır.
Sonuç olarak Erzurum 2. İdare Mahkemesi kararı, idarenin “komisyon yok” savunmasını hukuka aykırı bulmuş ve idareye başvurucunun talebini değerlendirme yükümlülüğünü ikinci kez yüklemiştir. Başvurucu, aynı hakkı elde etmek için ikinci kez dava açmak zorunda kalmıştır.
9. İkinci Yargı Kararına Rağmen İdarenin Tutumu
İdare, ikinci yargı kararından sonra da talebi yerine getirmemiştir. KDK kararına göre başvurucunun yargı kararının uygulanması istemiyle yaptığı başvuruya idare; 675 sayılı KHK ile tesis edilen işlemin idari bir işlem olmadığını, kanun hükmünün uygulanmasına yönelik olduğunu ve Bakanlık bünyesinde OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmasına yönelik yasal bir düzenleme bulunmaması nedeniyle müracaata işlem yapılamayacağını bildirmiştir (KDK kararı, §§ 16-17).
İdare, KDK’ya verdiği 03/07/2026 tarihli ve E-6340634 sayılı cevapta aynı tutumu sürdürmüştür. Bakanlık, geçici 5. maddenin kurumlar bünyesinde komisyon kurulmasına ilişkin bir madde olmadığını, hangi birimin hangi usulle karar vereceğinin belirlenmediğini ve bu nedenle kamusal yetkinin kullanılamayacağını ileri sürmüştür (KDK kararı, §§ 2, 2.7-2.9, 2.11). Bakanlık ayrıca Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 2026/1120 E., 2026/2149 K. ve 2025/4066 E., 2026/2148 K. sayılı kararlarına dayanmıştır. Bakanlığın aktarımına göre Daire bu kararlarda içtihat değiştirmiş ve benzer durumdaki davacılar yönünden, kanunla açıkça düzenlenmedikçe Bakanlığın yargı kararıyla komisyon kurmaya zorlanamayacağı sonucuna ulaşmıştır (KDK kararı, § 2.10).
Anayasa’nın 138. maddesinin dördüncü fıkrası, idarenin mahkeme kararlarını “hiçbir suretle” değiştiremeyeceğini ve yerine getirilmesini geciktiremeyeceğini öngörmektedir. 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrası ise otuz günlük uygulama süresinin “hiçbir şekilde” aşılamayacağını belirtmektedir.
İdarenin tutumu, hukuki niteliği itibarıyla yargı kararını uygulamama yönünde açık bir irade beyanıdır. Bu tutum, iptal edilmiş bir ret gerekçesinin aynen tekrar edilmesi niteliğindedir. Erzurum 2. İdare Mahkemesi, “yasal düzenleme bulunmadığı” gerekçesini zaten hukuka aykırı bulmuştur. İdarenin aynı gerekçeyle yeniden ret cevabı vermesi, mahkeme kararının içeriğini fiilen değiştirmek anlamına gelir.
İdarenin dayandığı bölge idare mahkemesi kararlarının etkisi de sınırlıdır. Bu kararlar başka davacılar hakkında verilmiştir. Başka bir dosyada verilen bir kararla, başvurucu hakkında verilmiş ve hukuken varlığını koruyan bir iptal kararının uygulanması yükümlülüğü ortadan kalkmaz. Ayrıca bu kararların tam metinleri incelenen belgeler arasında bulunmadığından, içerikleri yalnızca Bakanlığın KDK’ya yaptığı aktarım ölçüsünde değerlendirilebilmektedir. Bununla birlikte bu kararlar, benzer durumdaki kişilerin yeni açacakları davalar bakımından ciddi bir risk oluşturmaktadır.
Ayrıca güncel bir mevzuat değişikliğinin de dikkate alınması gerekir. 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (1) numaralı fıkrasına 2/7/2026 tarihli ve 7588 sayılı Kanun’un 7. maddesiyle eklenen ve 11/7/2026 tarihinde yürürlüğe giren cümle, Millî Savunma Bakanlığı personeli ve adayları hakkında terör örgütleriyle iltisak gerekçesiyle kamu görevine alınmayanlar veya kamu görevinden çıkarılanlarla ilgili idari davalarda verilen ve “göreve iade sonucunu doğuran” mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemlerin, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirileceğini öngörmektedir. Bu hüküm idare tarafından KDK sürecinde ileri sürülmemiştir. Kanaatimizce hükmün somut olaya uygulanması güçtür; çünkü Erzurum 2. İdare Mahkemesi kararı bu değişiklikten önce verilmiş, otuz günlük uygulama süresi de değişiklikten önce dolmuştur. Ayrıca iptal kararı göreve iadeyi değil, talebin yetkili merci tarafından değerlendirilmesini gerektirmektedir. Ancak benzer durumdaki kişiler bakımından bu değişikliğin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak idare, ikinci yargı kararından sonra da başvurucunun talebini esastan değerlendirmemiştir. Bu tutum, Anayasa’nın 138. maddesi ve 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesi karşısında hukuka aykırı bir uygulamama hâlidir.
10. Kamu Denetçiliği Kurumuna Başvuru ve Tavsiye Kararı
Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin “komisyon yok” gerekçesiyle talebi reddetmesini hukuka aykırı bulmuş ve yargı kararının uygulanmasını tavsiye etmiştir. Başvurucu vekili, 06/05/2026 tarihinde Kuruma başvurmuştur. Başvuruya konu idare Millî Savunma Bakanlığı, başvurunun konusu ise “mahkeme kararının uygulanması talebi”dir (KDK kararı, s. 1).
Başvuruda; Anayasa Mahkemesi ve idare mahkemeleri kararlarının gereğinin yerine getirilmesi, 7075 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve geçici 5. maddesi uyarınca Bakanlık bünyesinde OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulması veya ilgili organın oluşturularak başvurucunun durumunun değerlendirilmesi talep edilmiştir (KDK kararı, §§ 1, 9). KDK kararında başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisakının bulunmadığına veya hakkında soruşturma ve kovuşturma bulunmadığına ilişkin bir iddia veya değerlendirme ayrıca yer almamaktadır. Başvurunun konusu, yargı kararlarının uygulanmasıyla sınırlı tutulmuştur.
Anayasa’nın 74. maddesinin birinci fıkrası, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlemektedir. 6328 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrası ise “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” şeklinde düzenlemektedir (KDK kararı, § 4).
Kurum, OHAL Komisyonunun görev süresinin 22/01/2023 tarihinde sona erdiğini, Cumhurbaşkanı tarafından süre uzatımına ilişkin bir karar alınmadığını ve bu tarihten sonra Komisyonun görev alanına giren iş ve işlemler bakımından yetkinin Millî Savunma Bakanlığında olduğunu tespit etmiştir (KDK kararı, § 20). Kurum, idarenin komisyon bulunmadığı ve buna ilişkin mevzuat düzenlemesi yapılmadığı gerekçesiyle talebi reddettiğini ve bu suretle Erzurum 2. İdare Mahkemesi kararının uygulanmadığını belirtmiştir. Kurum, Anayasa’nın 138. maddesine atıf yaparak, “idarenin bünyesinde komisyon bulunmadığı gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmesi işleminin hukuka aykırı olduğu kanaatine” varmıştır (KDK kararı, § 20).
Kurum, gerekçesinde idarenin yargı kararlarını uygulama yükümlülüğünün devam ettikçe uygulamamadan doğan sorumluluğun da devam edeceğini vurgulamıştır (KDK kararı, § 13; KDK, B. No: 2017/5018, 24/10/2017). Kurum ayrıca aynı konuda daha önce de tavsiye kararları verdiğini belirtmiştir (KDK, B. No: 2025/1948, 10/07/2025; B. No: 2025/23915, 16/06/2026; B. No: 2026/6178, 10/08/2026; KDK kararı, § 20).
Kurum, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinde yer alan iyi yönetim ilkeleri bakımından, idarenin bilgi ve belgeleri süresinde ve gerekçeli olarak gönderdiğini ve bu yönüyle “kararların gerekçeli olması” ile “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığını tespit etmiştir (KDK kararı, § 21). Bu tespit dikkat çekicidir: Kurum, idarenin usule ilişkin davranışını iyi yönetim ilkelerine uygun bulmuş; ancak işin esası bakımından idarenin tutumunu hukuka aykırı saymıştır.
Kurum, başvurunun kabulüne ve “söz konusu mahkeme kararının yerine getirilmesini teminen başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda” Millî Savunma Bakanlığına tavsiyede bulunulmasına karar vermiştir. Kurum, 6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca idarenin bu karar üzerine tesis edeceği işlemi otuz gün içinde Kuruma bildirmesinin zorunlu olduğunu da hükme bağlamıştır (KDK kararı, Karar bölümü).
KDK kararı, idarenin temel savunmasını, yani “komisyon yok” gerekçesini açıkça hukuka aykırı bulması bakımından önemlidir. Ancak karar, başvurucunun statü değişikliği hakkına ilişkin esasa dair bir değerlendirme içermemektedir. Kurum, başvurucunun astsubaylığa nasbedilmesi gerektiğini değil, talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini tavsiye etmiştir. Bu tercih, Kurumun yetkisinin niteliğiyle uyumludur; çünkü 6328 sayılı Kanun Kuruma idari işlem tesis etme yetkisi vermemektedir.
Sonuç olarak KDK kararı, idarenin yargı kararını uygulamadığını bağımsız bir anayasal kurum tarafından da tespit ettirmiştir. Karar, başvurucunun talebini esastan karşılamamakla birlikte, idarenin dayandığı gerekçenin hukuki geçerliliğini ortadan kaldırmıştır.
11. KDK Tavsiye Kararının Hukuki Niteliği
KDK tavsiye kararı, yargı kararı gibi bağlayıcı değildir; ancak idareye gerekçe gösterme yükümlülüğü yükleyen ve dava açma süresini etkileyen hukuki sonuçlar doğurur. Bu nedenle tavsiye kararı hukuken sonuçsuz bir görüş olarak değerlendirilemez.
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin (3) numaralı fıkrası, “İlgili merci, Kurumun önerileri doğrultusunda tesis ettiği işlemi veya Kurumun önerdiği çözümü uygulanabilir nitelikte görmediği takdirde bunun gerekçesini otuz gün içinde Kuruma bildirir.” şeklinde düzenlemektedir. Aynı Kanun’un 21. maddesinin (2) numaralı fıkrası ise “Başvurunun Kurum tarafından yerinde görülerek kabul edilmesi hâlinde; ilgili merci Kurumun önerisi üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis etmez veya eylemde bulunmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar.” şeklinde düzenlemektedir.
Bu hükümler, tavsiye kararının üç sonucunu ortaya koymaktadır. Birincisi, idare tavsiyeye uymayacaksa bunun gerekçesini otuz gün içinde Kuruma bildirmek zorundadır. İkincisi, KDK başvurusu dava açma süresini durdurmuş olup idarenin hareketsiz kalması hâlinde süre kaldığı yerden işlemeye başlar (KDK kararı, § 22). Üçüncüsü, tavsiye kararı, idarenin daha sonra tesis edeceği işlemin yargısal denetiminde önemli bir değerlendirme unsuru olacaktır. Somut olayda tavsiye kararı, ayrıca bir yargı kararının uygulanması talebine ilişkin olduğu için, idarenin uyma yükümlülüğü aslında doğrudan Anayasa’nın 138. maddesinden kaynaklanmaktadır. KDK kararı bu yükümlülüğü yaratmamış, var olan yükümlülüğü teyit etmiştir.
Sonuç olarak tavsiye kararının bağlayıcı olmaması, idarenin yargı kararını uygulama yükümlülüğünü zayıflatmaz. İdarenin tavsiyeye uymaması, Erzurum 2. İdare Mahkemesi kararını ikinci kez uygulamaması anlamına gelecektir.
12. Anayasal ve Uluslararası Hukuk Yönünden Değerlendirme
Somut olay, hak arama hürriyetinin kararın uygulanması aşamasında işlevsiz bırakıldığı bir durumdur. Bu değerlendirme, Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bakımından birlikte yapılmalıdır.
Hukuk devleti ve hukuki güvenlik (Anayasa m. 2). Anayasa’nın 2. maddesi, Türkiye Cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğunu belirtmektedir. Bir kişinin aynı hak için Anayasa Mahkemesi kararı ve iki ayrı idare mahkemesi kararı elde etmesine rağmen sonuç alamaması, hukuki güvenlik ilkesiyle bağdaşmaz.
Hak arama hürriyeti (Anayasa m. 36; AİHS m. 6). Anayasa Mahkemesi, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini zaten tespit etmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 18). Yargı kararlarının uygulanmaması, bu ihlalin giderilmesini engellediği için ihlalin devamı niteliğindedir. AİHM içtihadına göre bir yargı kararının uygulanmaması, Sözleşme’nin 6. maddesinin güvencelerini hayali kılar (Hornsby/Yunanistan, §§ 40-41).
Etkili başvuru hakkı (Anayasa m. 40; AİHS m. 13). Anayasa’nın 40. maddesinin birinci fıkrası, “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlemektedir. Başvurucunun kullandığı her başvuru yolu, sonunda var olmayan bir komisyona veya uygulanmayan bir karara ulaşmıştır. Bu durum, başvuru yollarının fiilen etkili olmadığını göstermektedir.
Kamu hizmetine girme hakkı (Anayasa m. 70) ve eşitlik (Anayasa m. 10). Anayasa’nın 70. maddesinin birinci fıkrası, “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlemektedir. Başvurucunun astsubaylığa geçiş süreci, bu hakkın kapsamındadır. Ayrıca Anayasa Mahkemesinin Ömer Kılınç kararında ihlal bulunmamasının gerekçesi, o başvurucunun statüyü sonradan elde edebilmiş olmasıdır (Engin Kaplan ve diğerleri, § 14). Aynı kursu tamamlayan adaylardan bir kısmının statü elde edip bir kısmının hiçbir merci önünde değerlendirilememesi, eşitlik ilkesi bakımından da tartışılması gereken bir sonuçtur. Bu husus bir hukuki yorumdur; belgelerde eşitlik ilkesine ilişkin bir yargısal tespit bulunmamaktadır.
Özel hayat (Anayasa m. 20; AİHS m. 8). Kamu görevine ilişkin tedbirlerin kişinin mesleki ve sosyal hayatını etkilediği durumlarda AİHS’in 8. maddesi gündeme gelebilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bu başvuruda diğer ihlal iddialarını incelememiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, Hüküm C). Bu nedenle bu başlık, yalnızca ileride yapılabilecek başvurular bakımından bir değerlendirme olarak not edilmiştir.
Ayrık bir AİHM kararı. Anayasa Mahkemesi kararında, bakanlık görüşlerinde AİHM’in İnan/Türkiye kararına atıf yapıldığı belirtilmiştir. Bu kararda AİHM, 675 sayılı KHK ile ataması iptal edilen bir başvuranın mahkemeye erişim hakkına ilişkin şikâyetini kabul edilemez bulmuştur (İnan/Türkiye, B. No: 35726/20, 11/4/2023; Engin Kaplan ve diğerleri, § 9). Anayasa Mahkemesi buna rağmen ihlal kararı vermiştir. Bu durum, Anayasa’nın sağladığı korumanın Sözleşme’nin asgari standardının üzerinde olabileceğini göstermektedir. Ancak AİHM’e başvuru planlayan kişiler bu kararı dikkate almalıdır.
Sonuç olarak somut olay, Anayasa’nın 2., 36., 40., 138. ve 153. maddeleri ile AİHS’in 6. ve 13. maddeleri bakımından ciddi bir sorun oluşturmaktadır. Sorunun kaynağı, yargı kararlarının içeriği değil, uygulanmamasıdır.
13. İdarenin Yargı Kararlarını Uygulamamasının Hukuki Sonuçları
Yargı kararının uygulanmaması, idare bakımından iptal, tazminat ve kamu görevlileri bakımından disiplin ve ceza sorumluluğu sonuçları doğurabilir. Bu sonuçlar birbirinin alternatifi değildir; koşulları varsa birlikte ileri sürülebilir.
Kararı uygulamayan veya uygulamayı reddeden yeni işlem, bağımsız bir idari işlemdir ve iptal davasına konu edilebilir. Somut olayda Erzurum 2. İdare Mahkemesi kararı bu yolun sonucudur.
2577 sayılı Kanun’un 28. maddesinin (3) numaralı fıkrası, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.” şeklinde düzenlemektedir. Aynı maddenin (4) numaralı fıkrası, “Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir.” şeklinde düzenlemektedir. Anayasa’nın 40. maddesinin üçüncü fıkrası da resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğranılan zararın Devletçe tazmin edileceğini öngörmektedir.
Yargı kararını bilerek uygulamayan kamu görevlisi bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 257. maddesinde düzenlenen görevi kötüye kullanma suçu gündeme gelebilir. Bu yolun kullanılması, kamu görevlisinin kastının ve kararın gereğinin açıkça belirlenmiş olmasının ispatını gerektirir; ayrıca 4483 sayılı Kanun kapsamında soruşturma izni süreci işletilir. Bu nedenle bu yol, öncelikle başvurulacak bir araç olarak değil, idarenin tutumunu sürdürmesi hâlinde değerlendirilecek bir yol olarak görülmelidir.
Anayasa Mahkemesi, ihlal kararının gereklerinin yerine getirilmesini kendi içtihadıyla güvence altına almıştır (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 53-60, 66; Engin Kaplan ve diğerleri, § 19). Yargı kararlarının uygulanmaması nedeniyle yeniden bireysel başvuru yapılması, ancak olağan kanun yollarının tüketilmesinden sonra mümkündür (Anayasa m. 148/3).
Sonuç olarak idarenin uygulamama tutumu, hukuken sonuçsuz bir hareketsizlik değildir. Bu tutum hem idarenin hem de ilgili kamu görevlilerinin sorumluluğunu doğurabilecek bir hukuka aykırılıktır.
14. Sonuç ve Hukuki Değerlendirme
Başvurucunun hukuki mücadelesi, bir hakkın yargı kararıyla tanınmasının, o hakkın fiilen elde edilmesi için yeterli olmadığını göstermektedir. Başvurucu, statüye geçiş talebinin bir merci tarafından esastan değerlendirilmesini istemiş; bu istem önce davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir. Başvurucu Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunmuş ve Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı neticesinde dosyanın gönderildiği idare mahkemesince karar verilmesine yer olmadığı ve davacının durumunun kurumca incelenmesi için dosyanın MSB’ye gönderilmesine karar verilmiştir. Son aşamada ise MSB tarafından “komisyon yok” gerekçesiyle mahkeme kararı uygulanmamıştır.
Anayasa Mahkemesi, yargılama sürecinde Komisyonun görev süresinin sona ermesinin yargısal denetim yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını belirlemiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 18). Erzurum 2. İdare Mahkemesi, idarenin “yasal düzenleme yok” gerekçesini yargı kararlarının uygulanmaması olarak nitelendirmiştir (E.2025/1258, K.2026/197). Kamu Denetçiliği Kurumu da aynı gerekçeyi hukuka aykırı bulmuştur (B. No: 2026/11705). Üç farklı merci aynı sonuca ulaşmış olmasına rağmen, başvurucunun talebi hâlâ esastan değerlendirilmemiştir.
Bir kişinin kamu statüsünü doğrudan etkileyen işlemlerde idare ve yargı mercileri, kişinin somut iddialarını etkili biçimde incelemek, kararlarını gerekçelendirmek ve yargı kararlarının gereğini eksiksiz yerine getirmek zorundadır. Bu yükümlülük, Anayasa’nın 2., 36., 138. ve 153. maddelerinden, 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesinden ve 7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesinden doğmaktadır.
Sonuç olarak başvurucunun sorunu, haklılığının hiçbir merci tarafından reddedilmiş olması değil, haklılığının hiçbir merci tarafından incelenmemiş olmasıdır. Millî Savunma Bakanlığının yapması gereken, KDK tavsiyesi ve yargı kararları doğrultusunda başvurucunun talebini gerekçeli bir işlemle esastan değerlendirmektir.
15. Benzer Durumdaki Kişiler İçin Hukuki Yol Haritası
Benzer durumdaki kişiler, her aşamada belge oluşturarak ve süreleri kaçırmadan ilerlemelidir. Aşağıdaki yol haritası, bu makaledeki olaydan çıkarılan genel bir rehberdir; her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
- Mevcut kararları tespit edin. Hakkınızda verilmiş Anayasa Mahkemesi kararını, yeniden yargılama kararını ve varsa iptal kararlarını, tebliğ tarihleriyle birlikte bir dosyada toplayın.
- Yazılı uygulama talebinde bulunun. Kararın tebliğinden sonra idareye yazılı başvuru yapın ve 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesindeki otuz günlük süreyi takip edin.
- Ret veya sessizliğe karşı dava açın. Uygulamayı reddeden işleme veya zımni rette, süresi içinde iptal davası açın; dava dilekçesinde Engin Kaplan ve diğerleri kararının 18. paragrafına özellikle atıf yapın.
- Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurun. KDK başvurusu, dava açma süresini durdurur ve idarenin gerekçe gösterme yükümlülüğünü harekete geçirir (6328 sayılı Kanun m. 20/3, m. 21).
- KDK kararından sonra süreyi takip edin. İdare tavsiye kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde işlem tesis etmezse, durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar (6328 sayılı Kanun m. 21/2).
- Tazminat yolunu değerlendirin. Kararın uygulanmaması nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zarar için idare aleyhine tam yargı davası açılabilir (2577 sayılı Kanun m. 28/3-4).
- Yeni mevzuatı izleyin. 7588 sayılı Kanun ile 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesine eklenen kesinleşme şartının dosyanıza uygulanıp uygulanmayacağını ayrıca değerlendirin.
- Bireysel başvuru hakkını saklı tutun. Olağan yollar tükendiğinde, ihlalin devam ettiği iddiasıyla yeniden Anayasa Mahkemesine başvurulabilir.
Sonuç olarak bu tür dosyalarda başarı, tek bir davanın kazanılmasıyla değil, kararın uygulanmasının sonuna kadar takip edilmesiyle elde edilir.
Kaynakça
Mevzuat
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 2, 8, 10, 20, 36, 40, 70, 74, 125, 138, 148, 153.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 28 (7588 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik dâhil).
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 50.
- 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu, m. 5, 20, 21.
- 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun, m. 1, 2, 3, geçici m. 1, 4, 5.
- 7082 sayılı Kanun (675 sayılı KHK’nın kabulü), m. 6.
- Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG: 28/03/2013, 28601 mükerrer), m. 6.
Anayasa Mahkemesi Kararları
- Engin Kaplan ve diğerleri [2. B.], B. No: 2018/26741, 19/12/2023.
- Ayhan Orhanlı [GK], B. No: 2019/7991, 23/2/2023.
- Ömer Kılınç [GK], B. No: 2018/30695, 29/9/2021.
- Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018.
- Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019.
- Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021.
- AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010.
- AYM, E.2013/44, K.2013/59 (RG: 02/05/2013).
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları
- Hornsby/Yunanistan, B. No: 18357/91, 19/3/1997.
- Okyay ve Diğerleri/Türkiye, B. No: 36220/97, 12/7/2005.
- İnan/Türkiye, B. No: 35726/20, 11/4/2023 (kabul edilemezlik).
İdari Yargı ve KDK Kararları (Belgede Yer Aldığı Şekliyle)
- Ankara 2. İdare Mahkemesi, 2020/1515 E., 2020/1470 K.; 2024/629 E., 2024/581 K. (24/04/2024).
- Ankara BİM 4. İDD, 2021/1147 E., 2021/1201 K.; 2022/1998 E., 2022/2527 K.; 2026/1120 E., 2026/2149 K.; 2025/4066 E., 2026/2148 K.
- Ankara BİM 15. İDD, 2023/2053 E., 2025/2023 K.
- Danıştay 5. Dairesi, 2021/8695 E., 2021/3311 K.; 2025/15279 E., 2025/10066 K.
- Ankara 13. İdare Mahkemesi, 2021/2133 E., 2022/918 K.; 2023/23 E., 2023/33 K.
- Ankara 26. İdare Mahkemesi, 2023/69 E., 2023/591 K.
- Erzurum 2. İdare Mahkemesi, E.2025/1258, K.2026/197 (15/01/2026).
- KDK, B. No: 2026/11705, 27/10/2026; B. No: 2017/5018, 24/10/2017; B. No: 2025/1948, 10/07/2025; B. No: 2025/23915, 16/06/2026; B. No: 2026/6178, 10/08/2026.
Doktrin
- Kemal Gözler ve Gürsel Kaplan, İdare Hukukuna Giriş, Ekin Basın Yayın Dağıtım, Bursa, Ağustos 2017, s. 28 (KDK kararında yapılan atıf).
Sıkça Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verdiğinde idare ne yapmak zorundadır?
Anayasa’nın 153. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesi kararları idareyi bağlar. İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa yeniden yargılama yapılır ve yeniden yargılama sonucunda verilen karar, 2577 sayılı Kanun’un 28. maddesi uyarınca en geç otuz gün içinde uygulanmalıdır.
OHAL Komisyonunun görev süresi sona erdi; başvurular artık kim tarafından değerlendirilir?
7075 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesine göre görev, ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluşa geçmiştir. Anayasa Mahkemesi de Komisyonun görev süresinin bitmesinin sonucu değiştirmediğini belirtmiştir (Engin Kaplan ve diğerleri, § 18).
İdare “komisyon kurulmasına dair düzenleme yok” diyerek başvuruyu reddedebilir mi?
Erzurum 2. İdare Mahkemesi ve Kamu Denetçiliği Kurumu, bu gerekçeyi somut olayda hukuka aykırı bulmuştur. Bununla birlikte Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 2026 yılında verdiği bazı kararlar aksi yönde olduğundan, her dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
KDK tavsiye kararı bağlayıcı mıdır?
Tavsiye kararı yargı kararı gibi bağlayıcı değildir. Ancak idare, tavsiyeye uymayacaksa gerekçesini otuz gün içinde Kuruma bildirmek zorundadır (6328 sayılı Kanun m. 20/3). Ayrıca KDK başvurusu dava açma süresini durdurur.
Yargı kararını uygulamayan idareye karşı hangi yollar vardır?
Uygulamama işlemine karşı iptal davası, idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası (2577 sayılı Kanun m. 28/3-4), Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru ve koşulları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolları kullanılabilir.
675 sayılı KHK’nın 6. maddesi kişinin terör örgütüyle bağlantısını tespit eden bir hüküm müdür?
Hayır. Hüküm, belirli bir tarihte geçiş aşamasında olup nasbı onaylanmamış bütün adayların statüye geçiş işlemlerini genel olarak iptal etmiştir. Kişiye özgü bir isnat içermez.
Ek: Kamu Denetçiliği Kurumu Tavsiye Kararı (Anonimleştirilmiş Tam Metin)
T.C.
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ
KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
| SAYI | 2026/22400-S.26.30734 |
| BAŞVURU NO | 2026/11705 |
| KARAR TARİHİ | 27/10/2026 |
TAVSİYE KARARI
| BAŞVURAN | [Anonimleştirilmiştir] |
| BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ | Avukat Yalçın TORUN |
| BAŞVURUYA KONU İDARE | MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞI |
| BAŞVURUNUN KONUSU | Başvuranın mahkeme kararının uygulanması talebi hakkındadır |
| BAŞVURU TARİHİ | 06/05/2026 |
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili tarafından başvuru dilekçesinde özetle; müvekkilinin Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde uzman erbaş olarak görev yaparken 2016 yılında astsubay adayı (ASTTASAK) kursiyeri olarak eğitim görürken 675 sayılı KHK’da düzenlenen hükümler gereği astsubay olarak naspedilmediğini, idari yargılamalar sonucunda Anayasa Mahkemesince dosyanın OHAL Komisyonuna gönderilmeksizin davanın reddine karar verilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğine karar verilerek ve yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili idare mahkemesine gönderildiğini, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ve dosyanın incelenmek üzere 7075 sayılı Kanunun Geçici 5. maddesi uyarınca Milli Savunma Bakanlığı’na gönderilmesine karar verildiğini, İdarenin müvekkil hakkında hiçbir değerlendirme yapmadığını ve 7075 sayılı Kanunun Geçici 5. maddesinin uygulanması talebini reddettiğini, daha sonra mahkeme kararının uygulanmasına yönelik Erzurum 2. İdare Mahkemesi’nde dava açıldığını ve dava konusu işlemin iptaline karar verildiğini, İdarenin bu karar üzerine de müvekkil hakkında bir değerlendirme yapmadığını ve herhangi bir cevap vermediğini belirtmektedir. Başvuran, Anayasa Mahkemesi ve idare mahkemeleri kararlarının gereğinin yerine getirilmesini, 7075 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve Geçici 5. maddesi uyarınca Bakanlık bünyesinde OHÂL İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmasını ya da ilgili organın oluşturularak müvekkilinin durumunun değerlendirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 17.06.2026 tarih ve S.26.14460 sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Millî Savunma Bakanlığına bağlı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 03.07.2026 tarih ve E-6340634 sayılı cevabi yazı eklerinde özetle;
2.1. 7075 sayılı Olağanüstü Hal İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Komisyonun Görevleri” başlıklı 2. maddesinde; “(1) Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir. a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi. b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi. c) Dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması. ç) Emekli personelin rütbelerinin alınması. (2) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve birinci fıkra kapsamına girmeyen işlemler de Komisyonun görev alanındadır..” hükmünün,
2.2. Anılan Kanunun “Geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 1. maddesinde; “(1) Komisyonun ilk üyeleri, bu maddenin yayımından itibaren bir ay içinde seçilir. (2) Bu Kanun kapsamında Komisyon tarafından başvuruların alınmaya başlanacağı tarih, bu maddenin yayımlandığı tarihten itibaren altı ayı geçmemek üzere Başbakanlık tarafından ilan edilir. (3) Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi bir yargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar için de 7’nci maddedeki usul ve süreler uygulanır. Bu dosyalar hakkında yargı mercilerince karar verilmesine yer olmadığına ve tarafların yaptıkları masrafların üzerlerinde bırakılmasına dosya üzerinden kesin olarak karar verilir, vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu dosyalar. yeni bir başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir. (4) Bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 3’üncü maddesinin birinci fıkrası ile 6749 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren altmış gün içinde 11. maddenin ikinci fıkrasında yer alan hükümlere göre dava açabilir. Bu kapsamda idare mahkemelerinde derdest olan davalar Danıştay’a gönderilir. Bu Kanunun yayınlandığı tarihten önce açılmış olup da karar verilen dosyalarda da bu fıkra hükümleri uygulanır.” hükmünün yer aldığı
2.3. “Komisyonun Görev Süresi Sonrasına Dair İşlemler” başlıklı Geçici 5. maddesinde; “(1) Bu Kanunun 3 üncü maddesi ile belirlenen Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair yazışmalar: a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri için ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluş, b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi işlemi için Milli Eğitim Bakanlığı. c) Emekli personelin rütbelerinin alınması işlemi için ilgisine göre İçişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı, ç) Kapatılan dernekler için İçişleri Bakanlığı,… tarafından yürütülür. (2) Görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemler birinci fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütülür. (3) Komisyonun görev süresinin sona ermesine dair iş ve işlemler Cumhurbaşkanlığı tarafından yerine getirilir.” hükmünün yer aldığı,
2.4. Davacının adaylığı, 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 6. maddesinin “Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarih itibarıyla; a) Kuvvet Komutanlıkları tarafından temin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları ile sözleşmeli subay ve astsubay adayları hakkındaki işlemler iptal edilmiştir.” hükmü gereğince iptal edildiği,
2.5. 675 sayılı KHK’nın 6. maddesi uyarınca astsubaylığa nasıp işlemi iptal edilen başvuranın, astsubaylığa naspedilmemesi işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle açtığı davada, Ankara 2. İdare Mahkemesi 2020/1515 E., 2020/1470 K. sayılı kararı ile davanın incelenmeksizin reddine karar verdiği, başvuranın davanın incelenmeksizin reddi yönündeki kararın hukuka aykırı olduğunu iddia ederek istinaf kanun yoluna gittiği, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 2021/1147 E. 2021/1201 K. sayılı kararı ile temyiz yolu açık olmak üzere istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, karar üzerine davacı temyiz kanun yoluna gittiği ve Danıştay 5. Dairesi’nin 2021/8695 E., 2021/3311 K. sayılı kararı ile temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanmasına karar verdiği, Anayasa Mahkemesinin 19.12.2023 tarihli ve 2018/26741 sayılı kararı ile ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıldığı, bunun üzerine Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 2024/629 E., 2024/581 K. sayılı kararı ile dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dosyanın Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna gönderilmesine karar verildiği,
2.6. Diğer taraftan başvuranın davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi üzerine 11.11.2020 tarihli ve 7265 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle 7075 sayılı Kanuna eklenen geçici 4. madde hükmü uyarınca astsubaylığa nasbının yapılmamasına yönelik tesis edilen işlemin değerlendirilmesi ve tedbirin kaldırılması için yapılan başvurunun OHAL Kanun Hükmünde Kararnamelerinin eki listesinde ismi bulunarak işlem görmemesi sebebiyle hakkında 7075 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamında işlem tesis edilemeyeceği gerekçesiyle dava açtığı, açılan davada Ankara 13. İdare Mahkemesi 2021/2133 E.. 2022/918 K. sayılı kararıyla dava konusu işlemin reddine karar verildiği, başvuran tarafından karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 2022/1998 E., 2022/2527 K. sayılı kararı ile istinaf başvurusunun kabulüyle başvuruya konu mahkeme kararının kaldırılmasına ve yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, Ankara 13. İdare Mahkemesi 2023/23 E., 2023/33 K. sayılı kararı ile görevli mahkemenin Ankara 26. İdare Mahkemesi olduğunu belirterek dosyanın esas kaydının kapatılmasına karar verildiği, Ankara 26. İdare Mahkemesi 2023/69 E., 2023/591 K. sayılı kararı ile davanın reddine hükmedildiği, bu karar üzerine davacı istinaf kanun yoluna başvurduğu ve Ankara Bölge İdare Mahkemesi 15. İdari Dava Dairesi 2023/2053 E., 2025/2023 K. sayılı kararı ile temyiz yolu açık olmak üzere istinaf isteminin reddine karar verildiği, karar üzerine davacı tarafından temyiz kanun yoluna gidildiği ve Danıştay 5. Dairesi’nin 2025/15279 E., 2025/10066 K. sayılı kararı ile temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar verildiği,
2.7. 7075 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 5’inci maddesi, kurum ve kuruluşların bünyesinde Komisyon kurulmasına yönelik bir madde olmadığı, Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi/belge talepleri ve bunlara ilişkin yazışmaların hangi kurum ve kuruluş tarafından yürütüleceğinin Kanun koyucu tarafından belirlenmesinden ibaret olduğu,
2.8. Bu maddenin görev alanına giren başvuruların esasını değerlendirme yetkisi verilen kurumların, söz konusu yetkiyi kullanırken kurum bünyesinde karar verecek merciin belirlenmesi, toplantı ve karar yeter sayısı gibi hangi usul ve esaslara göre faaliyette bulunacaklarına ilişkin herhangi bir belirleme yapılmadığı,
2.9. Maddede her ne kadar bu iş ve işlemlerin 7075 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınarak yürütüleceği belirtilmişse de söz konusu Kanun’da ilgili kurumların yapısına uygun olarak bu yönde faaliyette bulunmalarına imkân tanıyacak bir düzenleme yer almadığı, aynı maddede genel olarak atıf yapılan ilgili mevzuat hükümleri de Komisyonun görevini yerine getirecek kurumların söz konusu faaliyette bulunmalarını sağlayacak nitelikte herhangi bir belirlilik içermediği, Kurum ve kuruluşlar içerisinde hangi birimlerin yetkili olacağı, bu birimlerin yürüteceği işlemlerde hangi usul ve esaslara tabi olunacağı gibi temel konulara ilişkin hiçbir belirlemenin olmaması kamu hukukundaki yetkinin kullanımının noktasında önemli sorunlara sebebiyet verebileceği, zira bu konularda kurum ve kuruluşlar bünyesindeki hangi birimin kamusal yetki kullanacağının önceden açık biçimde belirlenmiş olması kamu hukukunda zorunlu olduğu, oysa dava konusu işleme dair mevzuatta bu yönü ile yeterli bir belirleme bulunmadığı,
2.10. Diğer yandan Ankara Bölge İdare Mahkemesi’nin 4. İdari Dava Dairesi’nin 2026/1120 E., 2026/2149 K. sayılı kararı ile Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 2025/4066 E., 2026/2148 K. sayılı kararı incelendiğinde; “…Her ne kadar, bakılan davada ve benzer uyuşmazlıklarda, Dairemizce, işbu davanın davacısıyla benzer durumda bulunan nasbı yapılmayan subay ve astsubay adaylarımın yargı kararları doğrultusunda davalı idare bünyesinde oluşturulacak bir komisyon tarafından durumlarının değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığı ve Milli Savunma Bakanlığına gönderilmesi şeklinde karar ittihaz edilmiş ise de, Anayasa’n 123. maddesinin birinci fıkrasındaki “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” hükmü gereğince kanunla açıkça düzenlenmedikçe davalı Milli Savunma Bakanlığına 675 sayılı KHK hükmü sonucunda nasbı yapılmayan subay ve astsubay adaylarımın durumunu değerlendirmek üzere bir komisyon kurmaya yargı kararıyla zorlanamayacağı, dolayısıyla kanunla OHAL Komisyonunun yetkilerini haiz bir komisyon kurma yetkisinin verilmemiş olduğu dikkate alındığında Dairemizin önceki içtihatlarından ayrılmak gerekmiştir…Bu durumda, yukarıda aktarılan süreç ve yargı kararları birlikte incelendiğinde, 6756 sayılı Kanunun 105.maddesi hükmünde, 30 Ağustos itibarıyla mezun olacak askeri öğrencilerin subay ve astsubaylığa nasıplarının yapılmamasının yürütme organına bir yükümlülük olarak yüklendiği ve bu hususta herhangi bir değerlendirme yapma veya işlem tesis etme hususunda takdir yetkisi tanımadığı, dolayısıyla ilgili idarenin bağı yetki içerisinde hareket etmesinin zorunlu olduğu ve gelinen süreçte anılan kanun hükmü kapsamında bulunan kişilerin nasıplarımın yapılmasına hukuken mümkün kılacak şekilde durumlarımın, hangi usul ve esaslara göre ve hangi komisyonca veya ilgili kamu kurumlarınca değerlendirileceği ve ona göre ilgiler hakkında bir işlem tesis edilmez yönünde herhangi bir yasal düzenlemenin çıkarılmadığı hususları birlikte dikkate alındığında öğrenimini tamamlayan ancak henüz nasbı yapılmadığı için askeri öğrenci olan davacının söz konusu kanun hükmü gereğince nasıp işlemlerinin yapılmamasında dolayısıyla bu yönde yapılan başvurunun reddedilmesinde, Anayasamızım yukarıya alınan hükümlerine ve ilgili kanun hükmüne aykırı bulunmadığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiş olup idare mahkemesi kararında da hukuki isabet görülmemiştir…” gerekçesiyle konuya ilişkin içtihat değişikliğine gidildiği ve istinaf başvurumuzun kabulü ile davanın reddine karar verildiğinin görüldüğü,
2.11 Sonuç itibariyle, başvuran hakkında yapılan işlemlerin 675 sayılı KHK kapsamındaki yasal düzenleme çerçevesinde gerçekleştirildiği, idare tarafından konuya ilişkin yasal düzenlemeler dışında herhangi bir işlem tesis edilmediği ve anılan mevzuat ile de idareye başka yönde işlem tesis etme yetkisi verilmediği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın:
3.1. “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.”
3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (Ek fıkra: 3/10/2001-4709/16 md.) Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
3.3. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49. maddesinde; “Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.”
3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
3.5. “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138. maddesinde; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,
3.6. “Görev ve yetkileri” başlıklı 148. maddesinde; “…(Ek fıkra: 7/5/2010-5982/18 md.) Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır…”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “İptal edilen geçiş hükümleri” başlıklı 6. maddesinde; “1) Bu Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla;
a) Kuvvet Komutanlıkları tarafından temin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları ile sözleşmeli subay ve astsubay adayları hakkındaki işlemler iptal edilmiştir.
b) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 109 uncu maddesi uyarınca astsubaylıktan subaylığa; 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 15 inci maddesi uyarınca uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş aşamasında olan ancak nasıpları onaylanmamış adayların statüye geçiş işlemleri iptal edilmiştir.
(2) Birinci fıkranın (a) bendi kapsamında işlem tesis edilenlerden herhangi bir tazminat alınmaz.”
6. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun:
6.1. “Kararların sonuçları” başlıklı 28. maddesinde; “(1) Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz (30) günü geçemez.”
6.2. “İstinaf” başlıklı 45. maddesinde; “1. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
2. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir.
3. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.
4. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.”
7. 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un:
7.1. “Komisyonun Oluşumu” başlıklı 1. maddesinde; “(1) Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur….”,
7.2. “Komisyonun görevleri” başlıklı 2. maddesinde; “(1) Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir.
a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi.
b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi
c) Dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması.
ç) Emekli personelin rütbelerinin alınması.
(2) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve birinci fıkra kapsamına girmeyen işlemler de Komisyonun görev alanındadır.”,
7.3. “Komisyonun görev süresi” başlıklı 3. maddesinde; “(1) Komisyon, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapar. Cumhurbaşkanı, gerek görmesi halinde bu süreyi bitiminden itibaren birer yıllık sürelerle uzatabilir…”,
7.4. “Geçiş Hükümleri” başlıklı Geçici 1. maddesinde; “…(3) Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi bir yargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar için de 7 nci maddedeki usul ve süreler uygulanır. Bu dosyalar hakkında yargı mercilerince karar verilmesine yer olmadığına ve tarafların yaptıkları masrafların üzerlerinde bırakılmasına dosya üzerinden kesin olarak karar verilir, vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu dosyalar, yeni bir başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir…”
7.5. “Komisyonun görev süresinin sonrasına dair işlemler” başlıklı Geçici 5. maddesinin; ” (1) Bu Kanunun 3. maddesi ile belirlenen Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair yazışmalar; a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri için ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluş, …..ı) Diğer işlemler için ilgili kurum veya kuruluş, tarafından yürütülür.(2) Görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemler birinci fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütülür…”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ERTUNÇ ERKAN BALTA’NIN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun kabulü yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere başvuran özetle; uzman erbaş olarak görev yapmakta iken 2016 yılında astsubay adayı (ASTTASAK) kursiyeri eğitimini başarıyla tamamladığını ancak 675 sayılı KHK’da düzenlenen hükümler gereği astsubay olarak naspedilmediğini belirtmektedir. Başvuran, Anayasa Mahkemesi ve idare mahkemeleri kararlarının gereğinin yerine getirilmesini, 7075 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve Geçici 5. maddesi uyarınca Bakanlık bünyesinde OHÂL İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmasını ya da ilgili organın oluşturularak müvekkilinin durumunun değerlendirilmesini talep etmektedir.
10. Hukuk devleti; “insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir”. (Anayasa Mahkemesi E.2013/44, K.2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02.05.2013)
11. İdare, eylem ve işlemlerinde kanunun çizdiği sınırlar içerisinde kalmak zorundadır. Anayasanın 8. maddesinde bu husus yürütme yetkisi ve görevi Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir denilerek ifade edilmiştir (Kemal Gözler- Gürsel Kaplan İdare Hukukuna Giriş Ekin Basın Yayın Dağıtım Ağustos 2017, s.28).
12. Yasama ve yürütme organları ile idareler, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından verilmiş kararlar hiçbir suretle değiştirilemeyeceği gibi idareler bu kararların yerine getirilmesini de geciktiremez.
13. Kanun koyucu, Anayasa’nın 138. ve İdari Yargılama Usulü Kanunun 28. maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idareyi sorumlu tutmuş ve idarenin yargı kararlarını uygulaması hususunda idareye anayasal ve kanuni bir zorunluluk yüklemiştir. Dolayısıyla ile idarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğu da devam edecektir. (Bkz: 2017/5018 Başvuru Numaralı ve 24.10.2017 tarihli Tavsiye Kararı)
14. Anayasa Mahkemesinin 14.01.2010 tarihli ve E. 2009/27, K. 2010/9 sayılı kararında; “Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğü, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir haktır.” İfadeleri yer almaktadır.
15. Somut olayda İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgeler ile başvuran tarafından sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; 675 sayılı KHK’nın 6. maddesi uyarınca astsubaylığa nasıp işlemi iptal edilen başvuranın, astsubaylığa naspedilmemesi işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle açtığı davalarda aşağıdaki kararlara ulaşılmıştır.
15.1. Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 2020/1515 E., 2020/1470 K. sayılı kararı ile davanın incelenmeksizin reddine karar verdiği, başvuranın davanın incelenmeksizin reddi yönündeki kararı hukuka aykırı olduğunu iddia ederek istinaf kanun yoluna gittiği, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 2021/1147 E. 2021/1201 K. sayılı kararı ile temyiz yolu açık olmak üzere istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, karar üzerine davacı temyiz kanun yoluna gittiği ve Danıştay 5. Dairesi’nin 2021/8695 E., 2021/3311 K. sayılı kararı ile temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanmasına karar verdiği, Anayasa Mahkemesinin 19.12.2023 tarihli ve 2018/26741 sayılı kararı ile ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıldığı, bunun üzerine Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin 2024/629 E., 2024/581 K. sayılı kararı ile dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dosyanın Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna gönderilmesine karar verildiği görülmektedir.
15.2 Diğer taraftan başvuranın davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi üzerine 11.11.2020 tarihli ve 7265 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle 7075 sayılı Kanuna eklenen geçici 4. madde hükmü uyarınca astsubaylığa nasbının yapılmamasına yönelik tesis edilen işlemin değerlendirilmesi ve tedbirin kaldırılması için yapılan başvurunun OHAL Kanun Hükmünde Kararnamelerinin eki listesinde ismi bulunarak işlem görmemesi sebebiyle hakkında 7075 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamında işlem tesis edilemeyeceği gerekçesiyle dava açtığı, açılan davada Ankara 13. İdare Mahkemesi 2021/2133 E.. 2022/918 K. sayılı kararıyla dava konusu işlemin reddine karar verildiği, başvuran tarafından karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 2022/1998 E., 2022/2527 K. sayılı kararı ile istinaf başvurusunun kabulüyle başvuruya konu mahkeme kararının kaldırılmasına ve yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının mahkemesine gönderilmesine karar verildiği, Ankara 13. İdare Mahkemesi 2023/23 E., 2023/33 K. sayılı kararı ile görevli mahkemenin Ankara 26. İdare Mahkemesi olduğunu belirterek dosyanın esas kaydının kapatılmasına karar verildiği, Ankara 26. İdare Mahkemesi 2023/69 E., 2023/591 K. sayılı kararı ile davanın reddine hükmedildiği, bu karar üzerine davacı istinaf kanun yoluna başvurduğu ve Ankara Bölge İdare Mahkemesi 15. İdari Dava Dairesi 2023/2053 E., 2025/2023 K. sayılı kararı ile temyiz yolu açık olmak üzere istinaf isteminin reddine karar verildiği, karar üzerine davacı tarafından temyiz kanun yoluna gidildiği ve Danıştay 5. Dairesi’nin 2025/15279 E., 2025/10066 K. sayılı kararı ile temyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar verildiği görülmektedir.
15.3. Bununla birlikte başvuranın Anayasa Mahkemesince verilen ihlâl kararı doğrultusunda Ankara 2. İdare Mahkemesinin E: 2024/629 sayılı dosyasında yeniden yapılan yargılama sonucunda, 7075 sayılı Kanun uyarınca karar verilmesine yer olmadığı ve dosyanın Millî Savunma Bakanlığı nezdinde oluşturulan Olağanüstü Hâl (OHÂL) İşlemleri İnceleme Komisyonuna gönderilmesi yönündeki 24.04.2024 tarih ve K: 2024/581 sayılı kararının uygulanarak, komisyon kurulması ve astsubaylığa nasbının yapılması talebiyle yapılan başvurunun reddine dair Millî Savunma Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 18.11.2024 tarih ve 4154183 sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada; Erzurum 2. İdare Mahkemesi’nin 15.01.2026 tarih E:2025/1258, K:2026/197 sayılı kararında; “…davacının yargı kararının uygulanması kapsamında astsubaylığa nasbının yapılmaması yönünden inceleme yapılması için Millî Savunma Bakanlığı nezdinde Komisyon kurulması talebinin kabul edilerek, astsubaylığa nasbının yapılması talebi hakkında söz konusu Komisyon tarafından inceleme yapılması ve sonucunda bir karar verilmesi gerekirken, yargı kararlarının uygulanmayarak davacının başvurusunun, astsubaylığa nasbının yapılmamasının kanun hükmünün uygulanmasından kaynaklandığı ve Bakanlık bünyesinde Komisyon kurulması ile çalışma usul ve esaslarına ilişkin yasal bir düzenleme bulunmadığı gerekçeleriyle reddine dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk görülmemiştir.” şeklinde iptaline karar verildiği görülmektedir.
16. Öte yandan, başvuranın hakkında verilen yargı kararanın uygulanması istemiyle yapmış olduğu başvuruya İdare tarafından; ilgili Kanun maddesinde her ne kadar bu iş ve işlemlerin 7075 sayılı Kanun hükümleri dikkate alınarak yürütüleceği belirtilmişse de, söz konusu Kanun’da ilgili kurumların yapısına uygun olarak bu yönde faaliyette bulunmalarına imkân tanıyacak bir düzenleme yer almadığı, aynı maddede genel olarak atıf yapılan ilgili mevzuat hükümlerinin de Komisyonun görevini yerine getirecek kurumların söz konusu faaliyette bulunmalarını sağlayacak nitelikte herhangi bir belirlilik içermediği, Kurum ve kuruluşlar içerisinde hangi birimlerin yetkili olacağı, bu birimlerin yürüteceği işlemlerde hangi usul ve esaslara tabi olunacağı gibi temel konulara ilişkin hiçbir belirlemenin olmaması kamu hukukundaki yetkinin kullanımının noktasında önemli sorunlara sebebiyet verebileceği, zira bu konularda kurum ve kuruluşlar bünyesindeki hangi birimin kamusal yetki kullanacağının önceden açık biçimde belirlenmiş olması kamu hukukunda zorunlu olduğu, oysa dava konusu işleme dair mevzuatta bu yönü ile yeterli bir belirleme bulunmadığı, nitekim Ankara Bölge İdare Mahkemesi’nin 4. İdari Dava Dairesi’nin 2026/1120 E., 2026/2149 K. sayılı kararı ile Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 2025/4066 E., 2026/2148 K. sayılı kararı incelendiğinde, konuya ilişkin içtihat değişikliğine gidildiği ve davanın reddine karar verildiği belirtilmiştir.
17. Sonuç olarak; 675 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile hakkında tesis edilen işlemin idari bir işlem olmadığı, Kanun hükmünün uygulanmasına yönelik bir işlem olduğu ve Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmasına yönelik yasal bir düzenleme bulunmaması nedeniyle müracaata işlem yapılamayacağı yönünde cevap verildiği anlaşılmaktadır.
18. 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun komisyonun görev süresine ilişkin 3. maddesinde Komisyonun kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapacağı, şayet Cumhurbaşkanı gerekli gördüğü takdirde bu süreyi birer yıllık sürelerle uzatabileceği hükme bağlanmıştır.
19. Öte yandan Komisyonun görev süresinin sonrasına dair işlemlere ilişkin 7075 sayılı Kanun’un Geçici 5. maddesinde de, görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekli iş ve işlemlerin birinci fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütüleceği hükme bağlanmış olup; birinci fıkra uyarınca kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğinin kesilmesi işlemleri için ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluş yetkili kılınmıştır.
20. Yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; OHAL Komisyonunun görev süresinin 22.01.2023 tarihinde sona erdiği, Cumhurbaşkanı tarafından süre uzatımına ilişkin bir karar alınmadığı, dolayısıyla bu tarihten sonra Komisyonun görev alanına giren iş ve işlemler bakımından yetkinin Millî Savunma Bakanlığında olduğu tespit edilmiştir. Ancak İdare tarafından komisyon bulunmadığı ve komisyon kurulmasına ilişkin mevzuat düzenlemesi de yapılmadığı gerekçesiyle başvuranın talebi reddedilmiş ve dolayısıyla Erzurum 2. İdare Mahkemesi’nin kararı uygulanmamıştır. Ancak bilindiği üzere Anayasa’nın 138. maddesi uyarınca idareler mahkeme kararlarına uymak zorundadır; idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez. Kurumumuzca bu hususta 10.07.2025 tarihli 2025/1948 başvuru numaralı, 16.06.2026 tarihli 2025/23915 başvuru numaralı ve 10.08.2026 tarihli 2026/6178 başvuru numaralı Tavsiye Kararları verilmiştir. Hal böyle olunca idarenin bünyesinde komisyon bulunmadığı gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmesi işleminin hukuka aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “Kararların gerekçeli olması” ve “Kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede yetkili ve görevli mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Söz konusu mahkeme kararının yerine getirilmesini teminen başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İdare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE ve MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
