Giriş
4 Temmuz 2026 tarihli ve 33300 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, kişilere geçmişte konulmuş tıbbi tanıların güncel sağlık durumu esas alınarak yeniden değerlendirilmesini talep etme imkânı tanıyan önemli bir düzenlemedir. Değişiklik, 21.6.2019 tarihli ve 30808 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmeliğin dördüncü bölüm başlığını değiştirmekte, 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasını yeniden düzenlemekte ve Yönetmeliğe “Kişisel sağlık verilerinin yeniden değerlendirilmesi” başlıklı 13/A maddesini eklemektedir. Bu çalışmada söz konusu değişiklik yalnızca yönetmelik düzeyinde ele alınacak; önce değişikliğin kapsamı ortaya konulacak, ardından her bir değişiklik maddesi ayrı ayrı incelenerek tablo hâlinde karşılaştırılacak ve değişikliğin uygulamaya muhtemel etkileri değerlendirilecektir.
Değişikliğin Kapsamı ve Getirdiği Yenilikler
Değişiklik Yönetmeliği beş maddeden oluşmakta ve üç temel yenilik getirmektedir. Birinci olarak, Yönetmeliğin dördüncü bölümünün başlığı “Kişisel Sağlık Verilerinin Gizlenmesi, Düzeltilmesi, Yeniden Değerlendirilmesi, İmha Edilmesi ve Aktarılması” şeklinde değiştirilmiş ve böylece “yeniden değerlendirme” kavramı ilk kez normatif bir kurum olarak bölüm başlığına taşınmıştır (m. 1). İkinci olarak, 13 üncü maddenin ikinci fıkrası değiştirilerek, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından veri düzeltme başvurusu üzerine tesis edilen işlemin, yalnızca Bakanlık merkezi veri tabanında değil, sağlık hizmeti sunucusunun kendi veri tabanında da gerçekleştirilmesi zorunlu kılınmış; bu veriyi işleyen diğer kurum ve kuruluşların veri tabanlarında gerçekleştirilmesi hususunun ise ilgili mevzuat hükümleri kapsamında o kurum ve kuruluş tarafından değerlendirileceği hükme bağlanmıştır (m. 2). Üçüncü ve en önemli yenilik olarak, Yönetmeliğe eklenen 13/A maddesi ile ilgililere, önceden konulmuş tanıların güncel sağlık durumu esas alınarak yeniden değerlendirilmesi için sağlık hizmeti sunucularına başvurma hakkı tanınmıştır (m. 3). Bu hükme göre tek hekim tarafından konulan tanılar üç hekimli sağlık kurulu tarafından; üç hekimli sağlık kurulu ya da tam teşekküllü sağlık kurulu tarafından konulan tanılar ise yalnızca tam teşekküllü sağlık kurulu tarafından yeniden değerlendirilerek durum bildirir sağlık kurulu raporu düzenlenecektir. Yeniden değerlendirme sonucunda tanının kişinin güncel durumunda bulunmadığına ilişkin rapor alınmışsa, ilgili mevzuattaki düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmişte alınmış tanılar esas alınamayacaktır. Görüldüğü üzere değişiklik, veri düzeltme kurumunun ötesine geçerek, tıbbi tanıların hukuki sonuç doğurma kabiliyetini zamansal olarak sınırlayan yeni bir koruma mekanizması ihdas etmektedir.
Değişiklik Maddelerinin Ayrı Ayrı İncelenmesi
Değişiklik Yönetmeliğinin her bir maddesi, kendi işlevi içinde ayrı bir hukuki anlam taşımaktadır. Birinci madde, dördüncü bölüm başlığına “yeniden değerlendirilmesi” ibaresini eklemek suretiyle yeni kurumu Yönetmeliğin sistematiğine yerleştiren biçimsel fakat kurucu nitelikte bir hükümdür; zira bölüm başlığı, 13/A maddesinin yorumunda başvurulacak sistematik yorum aracıdır. İkinci madde, veri düzeltme işleminin merkezî kayıtla sınırlı kalmasından kaynaklanan kayıt tutarsızlığı sorununu çözmekte, düzeltmenin sağlık hizmeti sunucusunun kendi veri tabanına da işlenmesini zorunlu kılmaktadır; ancak Bakanlık dışındaki kurum ve kuruluşların veri tabanları bakımından düzeltmeyi o kurumun değerlendirmesine bırakması, hükmün koruma etkisini zayıflatan yönüdür. Üçüncü madde, değişikliğin asıl yeniliği olan 13/A hükmünü getirmekte; kademeli kurul sistemi ile yeniden değerlendirme usulünü ve güncel durumda bulunmayan tanıların hiçbir süreçte esas alınamaması kuralını düzenlemektedir. Dördüncü ve beşinci maddeler ise yürürlük ve yürütmeye ilişkin standart hükümlerdir; geçiş hükmü bulunmadığından Yönetmelik, yayımı tarihi olan 4.7.2026’dan itibaren derhal uygulanacaktır. Aşağıdaki tablo, her bir maddeyi önceki hukuki durumla karşılaştırmalı olarak özetlemektedir.
| Madde | Yeni Düzenlemenin Özü | Önceki Hukuki Durum | Hukuki Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| m. 1 | Yönetmeliğin dördüncü bölüm başlığı “Kişisel Sağlık Verilerinin Gizlenmesi, Düzeltilmesi, Yeniden Değerlendirilmesi, İmha Edilmesi ve Aktarılması” şeklinde değiştirildi. | Bölüm başlığında yalnızca gizleme, düzeltme, imha ve aktarma kurumları yer alıyordu; “yeniden değerlendirme” diye bir kurum mevzuatta yoktu. | Yeniden değerlendirme, veri işleme faaliyetleri kataloğuna bağımsız bir kurum olarak eklendi. Başlık değişikliği, m. 3 ile getirilen 13/A hükmünün sistematik altyapısını kurar; tek başına hak doğurmaz. |
| m. 2 | m. 13/2 değişti: Genel Müdürlükçe tesis edilen düzeltme işlemi, başvuruyla sınırlı olarak sağlık hizmeti sunucusunun kendi veri tabanında da gerçekleştirilir; diğer kurum ve kuruluşların veri tabanları yönünden karar, ilgili mevzuat çerçevesinde o kuruma aittir. | Düzeltme işlemi merkezî sağlık veri sisteminde (e-Nabız/Bakanlık kayıtları) yapılıyor, sunucunun yerel veri tabanına yansıması açık bir hükme bağlanmıyordu; kayıtlar arasında tutarsızlık doğabiliyordu. | Doğruluk ve güncellik ilkesinin gereğidir; merkezî kayıt ile yerel kayıt arasındaki çelişki giderilir. Ancak diğer kurumların veri tabanları bakımından düzeltmenin o kurumun takdirine bırakılması, korumanın zayıf halkasıdır; uyuşmazlık hâlinde idari yargı yolu açıktır. |
| m. 3 | Yeni m. 13/A eklendi: (1) Geçmiş tanıların güncel sağlık durumu esas alınarak yeniden değerlendirilmesi için sunucuya başvurulabilir; tek hekim tanısı üç hekimli kurulca, kurul tanısı yalnızca tam teşekküllü kurulca değerlendirilip durum bildirir rapor düzenlenir. (2) Rapor varsa, ilgili mevzuat saklı kalmak kaydıyla, işe giriş başta olmak üzere tüm süreçlerde geçmiş tanılar esas alınamaz. | Geçmiş tanının silinmesi/düzeltilmesi ancak yanlış kayıt hâlinde m. 13 kapsamında mümkündü; tıbben doğru konulmuş ama güncelliğini yitirmiş tanılar kayıtta kalıyor ve işe giriş, güvenlik soruşturması, sağlık yeteneği işlemlerinde kişi aleyhine esas alınabiliyordu. | Değişikliğin kalbi budur. Kademeli kurul sistemi (eş veya üst düzey heyet) tıbbi güvenilirliği korur. “İlgili mevzuat saklıdır” kaydı, TSK, Jandarma-Sahil Güvenlik ve Emniyet sağlık yeteneği yönetmelikleri gibi özel düzenlemelerin uygulanmasını sürdürür; genel-özel norm ilişkisini içtihat netleştirecektir. |
| m. 4 | Yürürlük: Yönetmelik yayımı tarihinde (4.7.2026) yürürlüğe girdi. | — | Geçiş hükmü öngörülmemiştir. Derhal uygulanırlık ilkesi gereği, devam eden işe giriş ve rapor süreçlerinde de ilgililer 13/A başvurusu yapabilir. |
| m. 5 | Yürütme: Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. | — | Standart yürütme hükmüdür. Uygulama, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü eliyle yürütülecektir. |
Yönetmelik Hükümlerinin Sistematik İncelenmesi
Değişikliğin yönetmelik düzeyindeki dayanağı ve etkisi, 2019 tarihli Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmeliğin sistematiği içinde belirginleşmektedir. Mevcut Yönetmeliğin 13 üncü maddesi kişisel sağlık verilerinin düzeltilmesini düzenlemekte olup, değişiklikten önce Genel Müdürlükçe tesis edilen düzeltme işleminin sağlık hizmeti sunucusunun kendi veri tabanına yansıması açık bir hükme bağlanmamıştı; yeni 13/2 hükmü, düzeltmenin ilgili başvuruyla sınırlı olmak üzere sunucunun kendi veri tabanında da gerçekleştirilmesini zorunlu kılarak bu boşluğu gidermiştir. Yeni 13/A maddesi ise yeniden değerlendirme usulünü kademeli bir kurul sistemine bağlamıştır: tek hekim tanısı üç hekimli kurulca, kurul tanısı ise yalnızca tam teşekküllü kurulca değerlendirilebilecektir. Bu kademelendirme, yeniden değerlendirmenin tanıyı koyan merciden daha yetkin veya en azından eş düzeyde bir tıbbi heyet eliyle yapılmasını güvence altına alarak hem kişinin haklarını hem de tıbbi kayıtların güvenilirliğini dengeleyen isabetli bir usuldür. Maddenin ikinci fıkrası, güncel durumda bulunmadığı raporla tespit edilen tanıların işe giriş süreçleri başta olmak üzere tüm süreçlerde esas alınamayacağını öngörmekle, geçmiş sağlık kayıtlarının kişinin çalışma hayatına ve kamu görevine girişine kalıcı engel oluşturmasının önüne geçmektedir. Böylece Yönetmelik, veri düzeltme kurumunun yanına, tıbbi gerçekliğin zaman içindeki değişimini hukuka yansıtan özgün bir kurum eklemiş olmaktadır.
Değişikliğin Uygulamaya Muhtemel Etkileri
Değişikliğin en önemli pratik sonucu, geçmişte konulmuş ve güncelliğini yitirmiş tanıların kişilerin işe giriş, güvenlik soruşturması, silahlı kuvvetlere ve kolluk teşkilatlarına katılma gibi süreçlerde aleyhe delil olarak kullanılmasının önüne geçilmesidir. Kural olarak 13/A-2 hükmü, ilgili mevzuattaki düzenlemeleri saklı tutmakla birlikte, durum bildirir sağlık kurulu raporu bulunan hallerde geçmiş tanıların esas alınamayacağını emredici biçimde düzenlemektedir. Bu düzenleme özellikle, gençlik döneminde konulmuş psikiyatrik tanılar nedeniyle asker, polis, pilot gibi mesleklere girişte elverişsizlik kararıyla karşılaşan adaylar ile sağlık nedeniyle statü kaybı riski taşıyan kamu görevlileri bakımından yeni bir hukuki imkân yaratmaktadır; zira artık aday, güncel sağlık durumunu yansıtan kurul raporu alarak geçmiş tanının doğurduğu olumsuz karineyi çürütebilecektir. Bununla birlikte “ilgili mevzuatında yer alan düzenlemeler saklıdır” kaydı, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma ve Sahil Güvenlik ile Emniyet Teşkilatı sağlık yeteneği yönetmelikleri gibi özel düzenlemelerin uygulanma kabiliyetini koruduğundan, bu alanlardaki uyuşmazlıklarda genel hüküm ile özel hüküm ilişkisinin idari yargı içtihadıyla netleştirilmesi gerekecektir. Sonuç olarak değişiklik, uygulamada önemli bir hak arama kapısı açmakla birlikte, saklı tutulan özel mevzuat nedeniyle etkisinin sınırlarını yargısal içtihat belirleyecektir.
Sonuç
4 Temmuz 2026 tarihli değişiklik, kişisel sağlık verilerinin korunması alanında düzeltme kurumunun ötesine geçen ve geçmiş tanıların hukuki etkisini güncel tıbbi gerçekliğe bağlayan yenilikçi bir yönetmelik düzenlemesidir. Değişikliğin beş maddesi birlikte değerlendirildiğinde; birinci madde yeniden değerlendirme kurumunu Yönetmeliğin sistematiğine yerleştirmekte, ikinci madde düzeltme işleminin sağlık hizmeti sunucusunun kendi veri tabanına da işlenmesini sağlayarak kayıt bütünlüğünü temin etmekte, üçüncü madde ise kademeli kurul sistemiyle işleyen yeniden değerlendirme usulünü ve güncel durumda bulunmayan tanıların hiçbir süreçte esas alınamaması kuralını getirmektedir. Kademeli kurul sistemi tıbbi güvenilirliği korurken, geçmiş tanıların işe giriş başta olmak üzere tüm süreçlerde esas alınamaması kuralı, kişilerin çalışma hayatı ve kamu görevine giriş hakları bakımından somut güvence getirmektedir. Saklı tutulan özel mevzuat hükümleri karşısında düzenlemenin gerçek etki alanı uygulama ile şekillenecek olmakla birlikte, değişiklik, veri güncelliği ilkesinin sağlık verileri alanındaki en somut yansıması olarak önemli bir adımdır.
Kaynakça
Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik, RG 21.6.2019, S. 30808.
Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, RG 4.7.2026, S. 33300.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, RG 7.4.2016, S. 29677.
Av. Yalçın Torun — Torun Hukuk Bürosu